Το νομοσχέδιο Χατζηδάκη αποσκοπεί στην απαλλαγή της χώρας από τον εργατικό συνδικαλισμό και στη μονομερή ρύθμιση των όρων εργασίας από τον εργοδότη. Σωστά επικρίνεται ως αντεργατικό. Προφανώς ο εμπνευστής του θεωρεί την πλήρη εργοδοτική ελευθερία προϋπόθεση για κάθε οικονομική ανάπτυξη. Η ιδέα αυτή κριτικάρεται εσφαλμένα ως σταθερή ιδεοληψία της δεξιάς παράταξης.
Στο «κράτος της Δεξιάς», μεταξύ 1955 και 1963, την περίοδο που μεσουρανούσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, μετέπειτα ιδρυτής της Ν.Δ. (1974), ο θεσμικός ρόλος των σωματείων, της Επιθεώρησης Εργασίας και της κυβέρνησης στη ρύθμιση των εργασιακών, βάσει της νομοθεσίας (ν. 3239/55) ήταν καθοριστικός. Στο αρχείο του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης (ΕΚΘ) διασώζεται, χάρη στη φροντίδα του υπευθύνου του, Νίκου Μαραντζίδη (Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης), πλήθος τεκμηρίων που αποτυπώνουν μια εργοδοτική και εργατική καθημερινότητα σε πλήρη αντιδιαστολή με τις σημερινές επιδιώξεις Χατζηδάκη.
Η παρακάτω εικόνα προέρχεται από τον βιοτεχνικό κλάδο κατεργασίας υάλου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος βασιζόταν στη λειτουργία μιας δωδεκάδας εργαστηρίων, εγκατεστημένων σε στοές και υπόγεια του κέντρου της πόλης. Στα τέλη του 1958, οι λιγοστοί εργάτες και εργοδότες βρέθηκαν σε οξύτατη διαπάλη. Το Σωματείο Εργατοτεχνιτών και Υπαλλήλων Κατεργασίας Υάλου, που είχε ιδρυθεί το 1956 και το 1960 αριθμούσε 82 μέλη, είχε επιτύχει τη θέσπιση συλλογικής σύμβασης. Ομως τον Δεκέμβριο του 1958 το ΕΚΘ ενημέρωνε την Επιθεώρηση Εργασίας πως κανένα εργαστήριο δεν είχε εφαρμόσει τη σύμβαση, επισυνάπτοντας κατάλογο των δώδεκα επιχειρήσεων που η Επιθεώρηση όφειλε να ελέγξει.
Σύμφωνα με τους συνδικαλιστές, οι εργοδότες δεν κατέβαλαν ούτε τις αναδρομικές αυξήσεις (οι συμβάσεις που εκδίδονταν από τη Διαιτησία είχαν αναδρομική ισχύ) ούτε τα προβλεπόμενα ημερομίσθια. Μάλιστα, τον Ιανουάριο του 1959, δύο επιχειρήσεις, οι Αφών Χουχουλιδάκη και Λεών Λεβή, είχαν απολύσει από δύο εργάτες έκαστη, γιατί «διεκδίκησαν το προβλεπόμενον ημερομίσθιον». Το ΕΚΘ ζήτησε από τις επιχειρήσεις να τους επαναπροσλάβουν.
Τον Φεβρουάριο οι εργοδότες είχαν συμμορφωθεί με τη σύμβαση, αλλά οι ίδιες επιχειρήσεις απέλυσαν από έναν ακόμη εργαζόμενο η κάθε μία. Ο επόπτης Εργασίας έκρινε ότι οι απολύσεις στον Χουχουλιδάκη έλαβαν χώρα «μάλλον εκ περιορισμού των εργασιών», ενώ βρήκε την επιχείρηση Λεβή κλειστή, «ελλείψει εργασίας».
Τον Απρίλιο, το ΕΚΘ ενημέρωσε την Επιθεώρηση Εργασίας ότι η επιχείρηση Κουζουτζάκογλου και Κετσάκου απασχολούσε από τις 8 Μαρτίου το προσωπικό της, που αποτελούνταν από δύο εργάτες, μόνο τέσσερις φορές την εβδομάδα, αντί για έξι. Η μείωση «επραγματοποιήθη αυτοβούλως παρά του εργοδότου και χωρίς να τηρηθούν αι σχετικαί διατάξεις». Ο εργοδότης φέρεται να δήλωσε: «Ή θα δεχθήτε να εργάζεσθε 4 ημέρας την εβδομάδα, ή θα φύγη ένας από σας». Ομως, έπειτα από επέμβαση της Επιθεώρησης, οι εργάτες ξεκίνησαν να εργάζονται και πάλι «κανονικώς».
Δύο χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 1961, στο προσκήνιο βρέθηκε το αίτημα για περιορισμό της μεσημβρινής διακοπής της εργασίας. Μια επιχείρηση συγχρόνιζε μάλιστα το ωράριο λειτουργίας του υπόγειου εργαστηρίου της με αυτό του υπερκείμενου καταστήματος πωλήσεων, προκαλώντας σχετική παρέμβαση του ΕΚΘ στον νομάρχη. Η παρέμβαση της Επιθεώρησης δεν απέδωσε αποτελέσματα. Ισως ως αντιστάθμισμα, η υπηρεσία μήνυσε τρεις εργοδότες για παραβίαση των όρων υγιεινής. Επειτα θεώρησε προγράμματα εργασίας κατά επιχείρηση – άλλα με δύο ώρες διακοπή, άλλα με δυόμισι.
Οι διενέξεις αυτές λάμβαναν χώρα ταυτόχρονα με τις διαδικασίες για τη θέσπιση νέας κλαδικής σύμβασης. Τον Φεβρουάριο του 1962 η συλλογική διαφορά παραπέμφθηκε στο Πρωτοβάθμιο Διαιτητικό Διοικητικό Δικαστήριο (ΔΔΔ). Η τελική απόφαση εκδόθηκε έναν χρόνο μετά, από το Δευτεροβάθμιο ΔΔΔ, καθορίζοντας τα ημερομίσθια (ειδικευμένων, βοηθών, ειδικευόμενων και γυναικών – οι τελευταίες θα λάμβαναν 10% λιγότερο σε όλες τις θέσεις), τους δικαιούχους επιδόματος ανθυγιεινής εργασίας και τη χορήγηση προστατευτικού εξοπλισμού. Η σύμβαση θα ίσχυε αναδρομικά από τις 5.3.1962.
Πιθανώς εγκαινιάστηκε έτσι ένας νέος κύκλος αντιπαράθεσης: επιτήρηση της εφαρμογής της σύμβασης και της καταβολής των αναδρομικών, «αντάρτικο» των εργοδοτών, συνεργασία σωματείου-ΕΚΘ και καταγγελίες στην Επιθεώρηση… Αυτόν τον συνδικαλισμό επεδίωκε ο ίδιος ο Καραμανλής, σε συνεργασία με τον Δημήτριο Θεοδώρου, πρόεδρο του ΕΚΘ και κυρίαρχο στον εργατικό συνδικαλισμό της Βόρειας Ελλάδας. Στο κράτος του Καραμανλή, όπως και οπουδήποτε αλλού την ίδια περίοδο, η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία βρισκόταν στο περιθώριο. Η βίβλος της, το «Ο Δρόμος προς τη Δουλεία» (1944) του Φρίντριχ Χάγεκ, δεν μπορούσε να θέσει σοβαρή υποψηφιότητα για κεντρική οικονομική πολιτική, προτού εξαντληθεί η δυναμική της «χρυσής εποχής» του μεταπολεμικού καπιταλισμού. Πόσο μάλλον στην Ελλάδα, όπου, έως το 1973, η οικονομία εμφάνισε ρυθμούς ανάπτυξης που ήταν από τους ισχυρότερους στον κόσμο.
Οι σημερινοί νεοφιλελεύθεροι αναπολούν νοσταλγικά τη χρυσή εποχή του ελληνικού καπιταλισμού, ξεχνώντας ότι η τότε κυρίαρχη αντίληψη περί οικονομίας, κράτους και θεσμών απείχε από την ιδεολογία τους όσο η Γη από το φεγγάρι. Ο Καραμανλής, παρά την οικονομική ύφεση, δεν άλλαξε αυτό το πλαίσιο ούτε μεταξύ 1974 και 1981, μετά την έλευση της –τρισκατάρατης για τους νεοφιλελεύθερους– Μεταπολίτευσης.
Ο παρεμβατισμός και οι συντεταγμένοι θεσμικοί ρόλοι δεν εγγυώνται, φυσικά, την οικονομική ανάπτυξη, αλλά οπωσδήποτε δεν την αποτρέπουν. Συνεπώς, ο κ. Χατζηδάκης δεν εργάζεται αποσκοπώντας στην αναστροφή της σημερινής κατάστασης ύφεσης και μαρασμού. Ούτε και ακολουθεί τις αρχές του ιδρυτή του κόμματός του. Δεν προσκομίζει κανένα απτό, θετικό οικονομικό αποτέλεσμα της νεοφιλελεύθερης πολιτικής τα τελευταία σαράντα χρόνια, έστω και σε μία από τις «προηγμένες χώρες» στις οποίες αρέσκεται να αναφέρεται.
Στην Ιστορία συχνά μαθαίνουμε από τις σιωπές περισσότερα απ’ ό,τι από τις καταγεγραμμένες φωνές. Ετσι και σήμερα, ας αναλογιστούμε το ποιες κοινωνικές ομάδες σιωπούν όσον αφορά το νομοσχέδιο για τα εργασιακά, για να κατανοήσουμε τα κίνητρα του νομοθέτη.
* Εκπαιδευτικός, δρ Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας ΕΚΠΑ
-320x213.png)
