«Κάθε πράξη στη ζωή είναι πολιτική. Πόσο μάλλον η Τέχνη»

Είναι δύσκολο να περιγράψει κανείς την αξία και τη σημασία του MIR Festival: ένα διεθνές φεστιβάλ που πραγματοποιείται στην Αθήνα κάθε δύο χρόνια χάρη στις γνώσεις, το πείσμα και την αφοσίωση της καλλιτεχνικής του διευθύντριας Χριστιάνας Γαλανοπούλου. Ενα διεθνές φεστιβάλ που κατορθώνει να φέρει το κοινό και τους καλλιτέχνες της πόλης σε επαφή με την αιχμή της πρωτοπορίας στις παραστατικές τέχνες.

Ακόμα και σε απείρως διασημότερες, πολλαπλά υποστηριζόμενες, αναγνωρισμένες ευρωπαϊκές διοργανώσεις, δύσκολα θα μπορέσει να γνωρίσει κάποιος αυτό που θα συμβεί αύριο με τη διαύγεια και τη συμπύκνωση του MIR. Κι όλα αυτά, με μια ατμόσφαιρα χαράς και γιορτής.

Είναι περιττό να πούμε ότι σε κάθε χώρα που σέβεται τον πολιτισμό, ένας τέτοιος θεσμός, που έχει μάλιστα κατορθώσει να επιβιώσει ήδη δώδεκα χρόνια, είτε θα είχε υιοθετηθεί από υπουργεία, δήμους και περιφέρειες και θα διέθετε πλέον πλουσιοπάροχα μέσα, είτε η καλλιτεχνική του διευθύντρια θα είχε κληθεί να αναλάβει ένα από τα κορυφαία κρατικά φεστιβάλ. Η Χριστιάνα Γαλανοπούλου μας περιγράφει το δημιούργημά της και μας ξεναγεί στη φετινή, έβδομη έκδοση του MIR Festival.

● Το MIR απογειώνεται για 7η φορά. Για κάποιον που δεν το έχει ξανακούσει, τι ακριβώς είναι;

Το MIR είναι ένα φεστιβάλ που αφορά τις νέες φόρμες παραστατικών τεχνών. Εργα τα οποία πειραματίζονται με όλα τα στοιχεία που θεωρούνται δεδομένα στην παραδοσιακή σχέση θεατή-performer ή στην κλασική φόρμα που περιλαμβάνει θεατές, μία σκηνή, ηθοποιούς. Οι καλλιτέχνες που κάνουν έργα στο MIR πειραματίζονται με τις διάρκειες, την παρουσία και τη συμμετοχή των θεατών, τη δική τους παρουσία μέσα στον χώρο, αλλά και με το περιεχόμενο. Ηδη έχουμε παρουσιάσει πολλά πρότζεκτ σε πολύ ασυνήθιστους χώρους. Τώρα θα είμαστε αποκλειστικά σε μη θεατρικούς χώρους λόγω κορονοϊού. Ως συνέπεια, το φετινό MIR θα πάρει τα βουνά – στην κυριολεξία. Θα είναι χώροι όπου δεν φαντάζεσαι ποτέ ότι θα δεις ζωντανό θέαμα.

● Πώς επιλέγονται οι καλλιτέχνες για το MIR;

Υπάρχουν πολλοί τρόποι που περιλαμβάνουν πάντα τη δική μου ματιά στο τι είναι αυτό που σήμερα μπορούμε να δούμε ως καινούργιο, ως κάτι που γεννιέται αυτή τη στιγμή. Με κάποιους καλλιτέχνες έχουμε συναντηθεί σε διεθνή φεστιβάλ και έχω παρακολουθήσει τη δουλειά τους. Αλλες φορές είναι οι ίδιοι οι καλλιτέχνες που μας προσεγγίζουν γιατί τους αρέσει αυτό που κάνουμε και θέλουν να δημιουργήσουν ένα έργο ειδικά για μας. Γι’ άλλους πάλι μαθαίνω μέσα από ένα μεγάλο δίκτυο συνεργατών που ανταλλάσσουμε πληροφορίες. Τέλος, υπάρχουν θεσμοί, φεστιβάλ και θέατρα που προσκαλούν το MIR να γίνει συμπαραγωγός σε κάποια ξένη παραγωγή. Γενικά υπάρχει ένα παράλληλο δίκτυο στην Ευρώπη πάνω στο πιο πειραματικό και ερευνητικό ζωντανό θέαμα.

● Eνα φεστιβάλ με τόσο πρωτοποριακό χαρακτήρα πώς χρηματοδοτείται;

Πολύ δύσκολα. Μόλις τώρα, έπειτα από δώδεκα χρόνια, αρχίζει να βρίσκει κάποιους τακτικούς πόρους. Τα πρώτα δέκα είχαμε ελάχιστη υποστήριξη. Τώρα τα πράγματα είναι λίγο καλύτερα γιατί το MIR είναι εταίρος σε δυο ευρωπαϊκά δίκτυα, οπότε υπάρχει μία μικρή συγχρηματοδότηση. Επίσης τα τελευταία δύο φεστιβάλ υποστηρίχτηκαν από το υπουργείο Πολιτισμού που σιγά-σιγά αρχίζει να μας μαθαίνει.

Η αλήθεια είναι πως πρέπει η βασική χρηματοδότηση να προέρχεται από κάποιον επίσημο φορέα της χώρας σου, ώστε να μπορείς να την επενδύσεις και να μπεις σε ευρωπαϊκά προγράμματα, όπου όσα βάζεις άλλα τόσα παίρνεις. Είναι πρόβλημα ότι οι χρηματοδοτήσεις είναι συνήθως βραχυπρόθεσμες. Παίρνεις τα χρήματα φέτος και πρέπει να τα καταναλώσεις φέτος. Αντίθετα, για να επενδύσεις σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα πρέπει να έχεις ένα βάθος τριετίας τουλάχιστον. Ελπίζουμε σύντομα να έχουμε στρατηγικούς εταίρους ώστε να έχουμε πιο σταθερή χρηματοδότηση.

● Στα τελευταία MIR, όντως έχω δει το μέλλον επί σκηνής. Είναι πολύ συναρπαστικό αυτό. Πώς καλλιεργεί κανείς τη ματιά του ώστε να μπορέσει να διακρίνει και να επιλέξει;

Δεν ξέρω αν υπάρχει σαφής απάντηση. Είναι αποτέλεσμα δουλειάς πολλών χρόνων σε αυτόν τον χώρο: σπουδών, βιωμάτων, παραμονής σε άλλες πρωτεύουσες, επαφής με το καλλιτεχνικό υλικό, τριβής μέσα στα ευρωπαϊκά δίκτυα και ατέρμονων συζητήσεων με συναδέλφους, παραγωγούς, καλλιτέχνες, σκηνοθέτες, χορογράφους. Είναι συσσώρευση πολλής τέτοιας πληροφορίας. Διευθύνω φεστιβάλ τα τελευταία είκοσι χρόνια. Από την άλλη, δεν μπορείς να πεις ότι δεν είναι και ένστικτο. Είναι δύσκολο να εξαιρέσεις το προσωπικό σου βλέμμα, που βέβαια είναι δουλεμένο μέσα από όλη αυτή την εμπειρία.

● Τι ωθεί έναν άνθρωπο να πάρει αυτόν τον δρόμο;

Δύσκολο να το πει κάποιος χωρίς να ακουστεί γραφικό: είναι η αγάπη γι’ αυτό το καλλιτεχνικό είδος που είναι πολύ υβριδικό και πειραματικό. Μία βαθιά επιθυμία να διακρίνεις το μέλλον, να δεις το αποτέλεσμα αυτής της υποστήριξης στους καλλιτέχνες σε βάθος χρόνου, μία -θα έλεγα νοσταλγία- γι’ αυτό το μέλλον, σαν να το έχεις ζήσει και να θες να το ξαναζήσεις. Αυτό σχετίζεται και με την επιλογή του ονόματος του φεστιβάλ. Νιώθεις ότι έχεις πάει στο φεγγάρι και θες να ξαναπάς.

● Πώς επέλεξες το όνομα;

Μου άρεσε πολύ η ιδέα ενός διαστημικού σταθμού που είναι ένα παράλληλο σύστημα σε τροχιά. Οι καλλιτέχνες θα έρχονταν για μία στιγμή να κάνουν ένα έργο σε αυτό τον «σταθμό» και μετά θα συνέχιζαν την πορεία τους στο «σύμπαν». Η αλήθεια είναι ότι βρίσκω στο σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα κάτι πολύ συγκινητικό, πολύ κοινό με το MIR: ότι τα πράγματα γίνονταν με λίγα μέσα και πολλή ευρηματικότητα. Ετσι είναι και το MIR: ένα φεστιβάλ χειροποίητο, που φτιάχνεται με την αγάπη όσων δουλεύουν σε αυτό και των καλλιτεχνών που παρουσιάζουν τα έργα τους. Και με την ασίγαστη δίψα για το καινούργιο που μπορεί να σε ταξιδέψει μέχρι το Διάστημα.

● Το ελληνικό μέρος του προγράμματος πώς επιλέγεται;

Τα ελληνικά έργα που παρουσιάζουμε γίνονται ειδικά για το φεστιβάλ. Δεν έχουν ξαναπαρουσιαστεί. Πολλές φορές αυτό ισχύει και για τα ξένα. Είναι πολύ σπάνια τιμή να έρθει ένας καλλιτέχνης να κάνει ένα έργο ειδικά για έναν θεσμό. Υποστηρίζουμε με κάθε τρόπο τους καλλιτέχνες να φέρουν εις πέρας αυτές τις παραγωγές, που συχνά δεν έχουν στήριξη από άλλα χρηματοδοτικά συστήματα.

Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και δικτύων στα οποία έχει ενταχτεί το MIR, πολλές φορές κάναμε συμπαραγωγές, ακόμα και την περίοδο που δεν υπήρχαν επιχορηγήσεις. Με τα πενιχρά μέσα του MIR καταφέραμε να υποστηρίξουμε παραστάσεις Ελλήνων καλλιτεχνών που ταξίδεψαν και στο εξωτερικό. Φέτος στο πρόγραμμα υπάρχουν εννέα έργα από τα οποία τα έξι γίνονται ειδικά για το φεστιβάλ.

● Θα ήθελες να μας προτείνεις δυο-τρία από αυτά;

Είναι δύσκολο να διαλέξω. Η πρεμιέρα μας θα είναι ένα έργο μίας ομάδας κινηματογραφιστών από την Ιταλία, των Zapruder. Δραστηριοποιούνται τα τελευταία 20 χρόνια, αλλά παραμένουν το ίδιο ακούραστοι και ευρηματικοί. Το πρότζεκτ πραγματοποιείται από δέκα μοτοσικλετιστές μοτοκρός, οι οποίοι θα χρησιμοποιούν τις μηχανές τους σαν πηγή ήχου με μικρόφωνα για να παίξουν κάποια μουσικά κομμάτια, σαν να παίζουν σε συναυλία. Θα είναι ένα ιδιαίτερο, ασυνήθιστο και ξέφρενο έργο. Ολο αυτό που θα βλέπουμε, είναι και το σκηνικό μιας ταινίας που γυρίζεται ταυτόχρονα.

Η δεύτερη πρόταση είναι της Νίνα Σάντες, μιας χορογράφου με πολύ ιδιαίτερη γραφή, από τις πιο δυναμικές και ανερχόμενες στη Γαλλία. Με τη Νίνα σχεδιάζαμε ένα πολύ διαφορετικό πρότζεκτ, μας πρόλαβε όμως η πανδημία. Ετσι αποφασίσαμε με το ευρωπαϊκό δίκτυο Festivals of the Future, να κάνουμε αναθέσεις πάνω στο ερώτημα: πόσο κοντά μπορούμε να βρεθούμε αν και είμαστε μακριά; Αυτό δηλαδή που αναρωτιόμασταν μέσα στην καραντίνα. Η Νίνα Σάντες θα κάνει ένα έργο ειδικά για το MIR, αλλά θα το κάνει από μακριά.

Θα γίνει με τα μέσα που έχουμε οικειοποιηθεί όλοι για να δουλεύουμε εξ αποστάσεως, αλλά στην πραγματικότητα αφορά την εγγύτητα. Το έργο θα απευθύνεται κάθε φορά σε έναν θεατή ή σε μία οικογένεια, σε ένα ζευγάρι, μία παρέα -θα είναι μία εμπειρία προσωπική. Θα πραγματοποιηθεί σε ένα χώρο μαγικό, σχετικό με το περιεχόμενό του. Εχει να κάνει με ένα παιδί, με το πώς βίωσε αυτή την κατάσταση της απόστασης και της έλλειψης εγγύτητας, αλλά και με το βλέμμα του προς το μέλλον. Λέγεται «(Though a silent orchestra they were full of) Elegies».

Η τρίτη πρόταση θα πραγματοποιηθεί από μία Ελληνίδα που ζει στο εξωτερικό, μια καταπληκτική χορογράφο, την Κατερίνα Ανδρέου. Η Κατερίνα που δεν έχει κάνει ποτέ πρότζεκτ σε δημόσιο χώρο, θα κάνει ένα ειδικά για το MIR. Το έργο έχει εμπνευστεί από την κουλτούρα του rave, πάνω στην οποία έχει κάνει τεράστια έρευνα. Λέγεται «Rave to Lament» και είναι ακριβώς αυτό: εγκώμιο στον θρήνο. Είναι καταπληκτικό ότι και τα δυο έργα έχουν το στοιχείο του θρήνου.

Και στο ελληνικό πρόγραμμα του φεστιβάλ υπάρχουν καλλιτέχνες πραγματικά αξιόλογοι. Εύχομαι να βρουν την υποδοχή που τους αξίζει και στο εξωτερικό. Στην πραγματικότητα αυτή η τέχνη ταξιδεύει πιο εύκολα από το κλασικό θέατρο. Είναι υπέροχα έργα, βαθιά συνδεδεμένα με αυτό που έχουμε ζήσει στην πανδημία και πολύ πολιτικά.

● Η Τέχνη είναι πολιτική ούτως ή άλλως;

Κάθε πράξη στη ζωή είναι πολιτική. Πόσο μάλλον η Τέχνη.

● Το MIR παραμένει ένα φεστιβάλ που επιβιώνει με ηρωισμούς. Θα συνεχίσεις;

Δεν ξέρω αν η λέξη ηρωισμός είναι η κατάλληλη. Νομίζω ένα τέτοιο φεστιβάλ λειτουργεί με τρέλα – ο ηρωισμός προϋποθέτει συνειδητοποίηση του κινδύνου. Το MIR έφτασε σε ένα σημείο που του ανοίγονται δυνατότητες που δεν τις είχα παλαιότερα. Εννοείται ότι έχω την όρεξη να συνεχίσω. Από την άλλη, υπάρχει γενικότερα πολύ μεγάλη αβεβαιότητα, δεν ξέρουμε τι θα μας συμβεί από εδώ και πέρα -δεν θεωρώ τίποτα δεδομένο. Για μένα, η μεγαλύτερη ανταμοιβή είναι ότι δημιούργησε μία σκηνή Ελλήνων καλλιτεχνών γύρω του και κατάφερε να τους δώσει τη δυνατότητα να κάνουν όσα δεν θα έκαναν σε κανέναν άλλον θεσμό.

Είναι πολλά αυτά που νιώθεις ότι σου ανταποδίδει το φεστιβάλ: το κοινό που εκφράζει την ευγνωμοσύνη του γιατί αυτά που βλέπει εδώ δεν τα συναντά αλλού, η αίσθηση ότι συνδιαμορφώνεις το βλέμμα του, αλλά και οι μαγικές στιγμές όπου καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό έχουν συναντηθεί και έχουν καταφέρει να δουλέψουν μαζί. Ολα αυτά σίγουρα θα μου λείψουν αν δεν τα έχω.

Ομως η ζωή είναι απρόβλεπτη. Κάθε φορά όταν τελειώνει το MIR νομίζω ότι τα έχω δώσει όλα και δεν έχω τι άλλο να δώσω. Αν αυτό μου συμβεί θα σταματήσω, γιατί είναι όπως οι ερωτικές σχέσεις. Πρέπει να συνεχίζεται όσο είναι πολύ όμορφο. Οχι να γίνει υποχρεωτικό. Θεωρώ ότι το MIR έχει διαγράψει την πορεία του, έχει κάνει αυτό που ήταν να κάνει. Φυσικά, έχει άπειρες δυνατότητες να κάνει πολύ περισσότερα. Μακάρι να μας το επιτρέψουν οι συνθήκες.

* Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

Το 7ο MIR Festival θα πραγματοποιηθεί από τις 28 Ιουνίου ως τις 4 Ιουλίου. Αναλυτικές πληροφορίες για τις παραστάσεις και τον προγραμματισμό θα βρείτε στον ιστότοπο www.mirfestival.gr.