Κάν’ το όπως ο Μπόις

«Η τέχνη είναι η μόνη επαναστατική ενέργεια. Μ’ άλλα λόγια η κατάσταση μπορεί να αλλάξει μόνο με την ανθρώπινη δημιουργία», δήλωνε ο Γιόζεφ Μπόις, από τους πιο σημαντικούς και εμβληματικούς καλλιτέχνες της μεταπολεμικής περιόδου. Μέσα από τα έργα, τις παρεμβάσεις, τη στάση ζωής του ο Γερμανός καλλιτέχνης ανέδειξε τις κοινωνικές, πολιτικές και οικολογικές διαστάσεις της τέχνης. Πρωτοπόρος στα χάπενινγκ, δεν δίστασε να κλειστεί επί τρεις μέρες σε ένα κλουβί με ένα κογιότ τυλιγμένος σε μια τσόχινη κουβέρτα, σε γκαλερί του Μανχάταν, εν μέσω του πολέμου στο Βιετνάμ, στέλνοντας πρόσκληση συμφιλίωσης του ανθρώπου με τη φύση, του καταπιεστή με τον καταπιεζόμενο.

Αν ζούσε σήμερα ο σαμάνος της τέχνης με το διεισδυτικό βλέμμα και το αινιγματικό χαμόγελο, θα γινόταν 100 χρόνων (1921-1986). Η πατρίδα του τον τιμά με σημαντικά αφιερώματα και το Goethe- Institut στην Αθήνα οργανώνει το πρότζεκτ «Everything is in a State of Change», που επιμελήθηκε η ιστορικός Τέχνης και επιμελήτρια Δάφνη Βιτάλη, η οποία προσκάλεσε δύο καλλιτέχνιδες, την Jennifer Nelson (Ελλάδα/ΗΠΑ) και την Janis Rafa (Ελλάδα/Ολλανδία), να δημιουργήσουν νέα έργα με αναφορές και σε διάλογο με το πλούσιο έργο του Γιόζεφ Μπόις αλλά και την καλλιτεχνική του έρευνα.

Ο τίτλος «Everything is in a State of Change» [Ολα είναι σε μια κατάσταση αλλαγής] είναι μια φράση του Μπόις που χαρακτηρίζει τις μετασχηματιστικές δυνατότητες της τέχνης, ενώ αντικατοπτρίζει την εποχή που διανύουμε. Με τα έργα τους η Jennifer Nelson και η Janis Rafa επιχειρούν να ερευνήσουν τις συνδέσεις ανάμεσα στον φυσικό και ζωικό κόσμο και στην ανθρώπινη ύπαρξη, προτείνοντας παράλληλα με ποιητικό τρόπο τη θεραπευτική δύναμη της τέχνης για μια ανθρωπότητα που –εν μέσω μιας πανδημίας– αναζητά τρόπους αναζωογόνησης του εαυτού και μια αίσθηση ανανεωμένης ελπίδας για το μέλλον, όπως συνέβαινε και στη μεταπολεμική περίοδο κατά την οποία έζησε ο ανατρεπτικός Γερμανός δημιουργός.

■ Το έργο «To Be Voiced» είναι μονοκάναλο 15λεπτο βίντεο και η Jennifer Nelson συνεργάστηκε με οικολόγους, βιολόγους, παιδιά, έναν καλλιτέχνη που δουλεύει με ήχο και έναν διευθυντή χορωδιών για να μελετήσει και να συζητήσει την περιβαλλοντική και τη μελλοντική κληρονομιά μας, δίνοντας έμφαση στη μάθηση μέσω της ακοής. Εστιάζοντας στον Υμηττό, η Nelson σχεδιάζει και πραγματοποιεί ένα εργαστήριο με παιδιά, δημιουργώντας μια στενή σχέση με τον συγκεκριμένο αυτόν τόπο και προτείνοντας να σκεφτούμε τα «νόμιμα δικαιώματα» του περιβάλλοντος και τον σεβασμό που οφείλουμε στη φύση.

Στο εικαστικό της βίντεο, τα παιδιά προσπαθούν να αναπαραγάγουν ή να φανταστούν τις άγριες κραυγές των απειλούμενων ειδών, εδραιώνοντας έναν δεσμό με την τοπική χλωρίδα και πανίδα που κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Μια πράξη ενσυναίσθησης και αναγνώρισης της ύπαρξης  των άλλων, παρόμοια με τις προθέσεις του Μπόις στις περφόρμανς του με τα νεκρά ή τα ζωντανά ζώα.

■ Το μονοκάναλο 12λεπτο βίντεο της Janis Rafa «Ο φόβος μη μείνει ξεχασμένο το ζώο για πάντα κάτω απ’ το έδαφος» έχει μια εφιαλτική, κλειστοφοβική ατμόσφαιρα ενός φανταστικού υπόγειου κόσμου που κατοικείται από ζώα και όπου η ανθρώπινη παρουσία υποδηλώνεται μόνο. Γίνεται μια διακριτική αναφορά στα πρώτα χρόνια της δουλειάς του Μπόις κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον τραυματικό βίο του, όπως και στην αξιοσημείωτη δράση του με τίτλο «I Like America and America Likes Me» (1974), όπου ο καλλιτέχνης μοιράστηκε έναν μοναχικό χώρο μαζί με ένα κογιότ για τρεις ημέρες. Το κινηματογραφικό βλέμμα εναλλάσσεται ανάμεσα στην οπτική γωνία του ανθρώπου και των ζώων, καθώς η κάμερα στρέφεται από τη θέση του ανθρώπου σε εκείνη των σκύλων. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε αντίθετα ζεύγη: το κτηνώδες εναντίον του ανθρώπινου, τον δράστη εναντίον του θύματος, τον κυνηγό εναντίον του θηράματος, την υποταγή εναντίον της δύναμης, τη σκληρότητα εναντίον της συμπόνιας, το άγριο και ελεύθερο εναντίον του έγκλειστου…

Info: Goethe-Institut Athen, Ομήρου 14, τηλ. 210-3661000. Μέχρι 22/7. Στις 3/6 θα παρουσιαστούν τα νέα βίντεο στον θερινό κινηματογράφο «Αιολία» στην Καισαριανή. Ο Γερμανός βιολόγος και φιλόσοφος Cord Riechelmann θα δώσει μια σύντομη διάλεξη για τον Μπόις και τα ζώα, ενώ οι δύο καλλιτέχνιδες θα συνομιλήσουν με το κοινό. Είσοδος ελεύθερη.