Πανεπιστήμιο και αστυνομία

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προωθεί προς ψήφιση στη Βουλή νομοσχέδιο, με το οποίο στοχεύει να θέσει το Πανεπιστήμιο υπό αστυνομικό έλεγχο, επιτήρηση και εποπτεία. Προβλέπεται η σύσταση ειδικής «Ομάδας Προστασίας Πανεπιστημιακού Ιδρύματος» και θεσμοθετούνται «μέτρα ασφάλειας στον χώρο του Πανεπιστημίου, συμπεριλαμβανομένης και της ελεγχόμενης εισόδου στα ΑΕΙ».

Το σχετικό νομοσχέδιο, αυτές τις μέρες, έχει γίνει θέμα συζητήσεων και διαβουλεύσεων, στις οποίες συμμετέχουν όχι μόνον τα ενδιαφερόμενα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, αλλά και πολίτες (η κοινή γνώμη εν γένει) αφού από την ψήφισή του ή την απόρριψή του, εξαρτάται η απάντηση στο ερώτημα: τι είδους Πανεπιστήμιο θέλει η ελληνική κοινωνία. Θέλουμε ένα πανεπιστήμιο στο οποίο η ελευθερία της έρευνας, της διδασκαλίας και της έκφρασης των ιδεών γενικότερα είναι ανεμπόδιστη και ανεξουσίαστη ή ένα Πανεπιστήμιο, στους χώρους του οποίου, η παρουσία της αστυνομίας είναι μόνιμη και διαρκής με αποτέλεσμα ο ίδιος ο σκοπός και οι λειτουργίες του Πανεπιστημίου, να αμφισβητούνται εάν όχι να ακυρώνονται;

Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις σαφώς και υιοθετούν το δεύτερο μοντέλο λειτουργίας του Πανεπιστημίου. Η επιχειρηματολογία υπέρ του νέου ακαδημαϊκού θεσμού (!), «η αστυνομία στο Πανεπιστήμιο», συνοψίζεται στο εξής: ιδρύεται αυτός ο θεσμός για να καταπολεμηθούν παράνομες πράξεις στους ακαδημαϊκούς χώρους. Και στο δεύτερο σκέλος του επιχειρήματος προστίθεται η διευκρίνιση ότι η αστυνομική επιτήρηση και εποπτεία δεν αφορά την ακαδημαϊκή ελευθερία. Πράγμα που εκ πρώτης όψεως είναι σωστό, αλλά η πραγματολογική συνύπαρξη δύο «πραγμάτων» (δύο οντοτήτων) του Πανεπιστημίου και της αστυνομίας, δεν μπορεί να επιτευχθεί, επειδή πρόκειται για δύο πράγματα ασυμβίβαστα μεταξύ τους. Ας φανταστούμε ένα ερευνητικό εργαστήριο ή θεωρητικό σεμινάριο και στους διαδρόμους τους να κυκλοφορούν αστυνομικοί!

Επιπλέον, ας τονιστεί ότι η ουσία και ο πυρήνας του Πανεπιστημίου συνίσταται στο εξής: είναι μία αυτόνομη, ελεύθερη και ανεξάρτητη κοινωνική περιοχή (σφαίρα) για να μπορεί η ίδια η κοινωνία να στοχάζεται τον εαυτό της. Παραφράζω την ιδέα του Πανεπιστημίου όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Wilhelm von Humboldt. Πώς μπορεί λοιπόν να εισαχθεί η αστυνομική μέθοδος στους χώρους του Πανεπιστημίου τη στιγμή που το ίδιο το Πανεπιστήμιο είναι εξ ορισμού ο κοινωνικός χώρος που δεν ανέχεται μέτρα επιτήρησης, ελέγχου και εποπτείας; Εξάλλου, οι λειτουργίες του Πανεπιστημίου και οι δραστηριότητες εντός αυτού, δεν είναι δυνατόν να διαχωρίζονται και να επιμερίζονται. Η ακαδημαϊκή λογική επιβάλλει την αυτορρύθμιση του Πανεπιστημίου για να αντιμετωπίσει τις παράνομες πράξεις.

Ενα ακόμη επιχείρημα κατά του αστυνομικού θεσμού μέσα στο Πανεπιστήμιο είναι και το εξής: «Υπάρχει και ισχύει νόμος αλλά δεν εφαρμόζεται»! Την άποψη αυτή διατύπωσε ο Μιχάλης Σταθόπουλος (βλ. εφημερίδα «Η Καθημερινή», 13 Δεκεμβρίου 2020), ο οποίος, ας σημειωθεί, ήταν εκείνος ο πρύτανης που ζήτησε τη βοήθεια της αστυνομίας για να αντιμετωπίσει τις παρανομίες εντός του Πανεπιστημίου. Οποιος διαβάσει το κείμενο του Σταθόπουλου θα διαπιστώσει ότι ουσιαστικά ο συγγραφέας του εισηγείται έναν «πολιτικό κανόνα» για να συνυπάρξουν τα δύο ασυμβίβαστα μεταξύ τους πράγματα: το Πανεπιστήμιο και η αστυνομία. Καλείται από τα αρμόδια ακαδημαϊκά όργανα η αστυνομία, κάθε φορά που διαπιστώνεται η τέλεση παρανόμων πράξεων εντός των πανεπιστημιακών χώρων. Αυτό λέει ο «πολιτικός κανόνας».

Εάν και αυτό το λογικό επιχείρημα του «πολιτικού κανόνα» απορριφθεί από τις κρατικές αρχές (το υπουργείο Παιδείας και το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη), τότε η ακαδημαϊκή κοινότητα μπορεί να ισχυριστεί ότι με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις επιχειρείται αλλοίωση του χαρακτήρα και της φυσιογνωμίας του Πανεπιστημίου. Εάν ψηφισθούν οι προτεινόμενες ρυθμίσεις, δεν θα προστατεύεται το Πανεπιστήμιο ως αυτόνομος κοινωνικός χώρος ελεύθερης σκέψης και δημιουργίας, αλλά θα φαλκιδεύεται η ίδια η υπόστασή του.

Τέλος, μία γενικού τύπου παρατήρηση: το Πανεπιστήμιο κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα και στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, έχει υποστεί έναν ριζικό δομικό μετασχηματισμό: έχει συντελεστεί η μετάβαση από την ιδέα της πανεπιστημιακής μόρφωσης και καλλιέργειας ως θεμελιώδους ακαδημαϊκής λειτουργίας, σ’ ένα πανεπιστήμιο ως επαγγελματική σχολή. Η ρίζα αυτού του δομικού μετασχηματισμού εντοπίζεται στο δόγμα του νεοφιλελευθερισμού: να συνδεθεί το Πανεπιστήμιο με την αγορά εργασίας! Ας μην προσθέσουμε, λοιπόν, έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα (γιατί, τελικά κάτι τέτοιο θα συμβεί με το νομοσχέδιο) της παρακμής της λογικής του Πανεπιστημίου.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης