Κοιμήσου Περσεφόνη

Χάσαμε μήπως τον δρόμο για την Ελευσίνα, εξευτελίσαμε και πλαστογραφήσαμε την τελετουργία καταντώντας την αδιέξοδη βία; Δεν μιλώ μόνο για το θέατρο. Γιατί και ο αθλητισμός από την εποχή που ο Ηρακλής ίδρυσε τους Ολυμπιακούς- τους αληθινούς που είχαν για βραβείο τον κότινο, όχι αυτούς της ντόπας και της μπίζνας- ήταν μύηση. Δίπλα σε τάφους ηρώων, μας είπε η Τζέιν Χάρισον στις αρχές του 20ού αιώνα, τελέστηκαν οι πρώτοι αγώνες. Μύηση είναι και η παιδεία. Που όταν κατορθώνει να είναι έρως της γνώσης δίνει φτερά απογειώνοντάς μας από τη μιζέρια. Και, εννοείται, μύηση και τελετουργία είναι κάθε αληθινό θέατρο.

Η σεξουαλική πλευρά της βίας αναδύθηκε πρώτη για να συνδεθεί γρήγορα, δικαιολογημένα ή/και αυθαίρετα με κάθε άλλο είδος βίας και βιασμού. Οι καταγγελίες ξεκίνησαν από τον αθλητισμό, αλλά επικεντρώθηκαν, για ευνόητους λόγους, στο θέατρο (το οποίο έγινε στόχος των μίντια, που απώθησαν τα αντίστοιχα δικά τους προβλήματα). Ο άνθρωπος του θεάτρου υπήρξε διαχρονικά πρόσωπο ιερό/μιαρό. Επίκεντρο του θαυμασμού, αλλά, ακριβώς γι’ αυτό, και της ζήλιας που εύκολα καταλήγει σε φθόνο, επιθετικότητα και κοινωνικό αποκλεισμό. Οι υποτιμητικές λέξεις «θεατρίνα», «θεατρινισμός», η μοίρα των τραγικών και των ελισαβετιανών, από τον Φρύνιχο μέχρι τον Μάρλοου, η με το ζόρι ταφή του Μολιέρου, αρκούν για να θυμίσουν πόσο εύκολα και άκριτα ο άνθρωπος του θεάτρου περνά από τα θυελλώδη χειροκροτήματα στο γιουχάισμα.

Οσα γράφω δεν υπονοούν καθόλου ότι οι καταγγελίες οι βασισμένες σε γεγονότα δεν έπρεπε να έχουν γίνει. Στην κυρία Μπεκατώρου και σε όσες και όσους δίκαια την ακολούθησαν, κατανικώντας φόβο και ντροπή, αξίζει έπαινος. Τους τιμά ότι βγήκαν από τον ρόλο του βωβού θύματος ξεσκεπάζοντας, όπως έγινε και σε άλλες χώρες, τις πληγές της κοινωνίας, έτσι που να υπάρχει ελπίδα να θεραπευτούν. Το ότι πλάι σε αυτούς προσκολλώνται και οι ανεύθυνοι είναι αναμενόμενο, αλλά δεν ακυρώνει την αξία όσων τόλμησαν αυτήν την πολιτική πράξη.

Οι καταγγελίες ωστόσο δεν αρκούν. Πίσω από τη βία κρύβεται το αδιέξοδο, η σύγχυση, το κενό. Στην τέχνη ειδικότερα ο κυνισμός, η μανία για επιβολή, η βουλιμία για εξουσία εύκολα μεταμφιέζονται σε κούφια πρόκληση που δεν αμφισβητεί παρά όσους θεωρούνται ανίσχυροι. Είναι όμως έτσι όλοι οι καλλιτέχνες, όλοι οι άνθρωποι του θεάτρου; Οχι βέβαια. Υπάρχουν πάντα, ακόμα και σε δραματικές εποχές σαν την τωρινή, οι αυθεντικοί, οι ανιδιοτελείς, οι εμπνευσμένοι. Ας μην περιμένουν ότι οι διάφορες εξουσίες θα τους αγκαλιάσουν. Το ίδιο το θέατρο πρέπει να δημιουργήσει, να επαναστατήσει, να καλέσει, σαν τον Διόνυσο των Βατράχων, από τον Αδη τον Αισχύλο θεραπεύοντας τις πληγές μας. Ο ύπνος της Περσεφόνης ας μην είναι παντοτινός.