Θυμάμαι συχνά αυτή την καταπληκτική φράση. Ακούστηκε πριν από περίπου 70 χρόνια από έναν φυσικό επιστήμονα σε μια ταινία επιστημονικής φαντασίας. Κι όμως σκέφτομαι πόσο επίκαιρη είναι σήμερα, τον καιρό της πανδημίας, κάθε φορά που ακούω εξαγγελίες, αναλύσεις και παντός είδους ανακοινώσεις από κάποιους δικούς μας επιστήμονες (συνήθως γιατρούς).
Αλλοι έχεις την εντύπωση ότι βγήκαν να μιλήσουν για να επωφεληθούν από τα περιβόητα 15 λεπτά διασημότητας της τηλεόρασης, όπως έλεγε ο Γουόρχολ.
Αλλοι φρόντισαν εξαρχής, για να μην παρεξηγηθούν (;), να δηλώσουν την ακλόνητη πίστη τους στη θρησκεία, λες και αυτό ήταν το πρόβλημα κι όχι η επιστημονική γνώση για μια θανατηφόρο πανδημία.
Αλλοι χρησιμοποίησαν ένα στιλ κι ένα λεξιλόγιο που σε κάνει να απορείς πώς αυτοί οι άνθρωποι έβγαλαν ιατρική πανεπιστημιακή σχολή…
Αλλοι παραποίησαν την επιστημονική αλήθεια κι έκαναν τα καλά παιδιά προσδοκώντας κάποιο, οποιοδήποτε, πόστο…
Κι άλλοι, οι περισσότεροι, δεν μίλησαν. Απλά, αθόρυβα, έσωσαν και σώζουν καθημερινά ζωές μέσα στα νοσοκομεία, με τίμημα συχνά τις δικές τους ζωές…
Τι έχουμε εδώ; Μα την ίδια παλιά ιστορία. Το πρόβλημα την ηθικής διάστασης της επιστήμης. Το έθεσαν υπέροχα οι αρχαίοι, το έθεσε και η 18χρονη Μέρι Σέλεϊ στον εμβληματικό «Φρανκενστάιν». Το έκανε και σχεδόν όλη η επιστημονική φαντασία τον 20ό αιώνα αμφισβητώντας την κυρίαρχη αντίληψη για την επιστήμη: μια «αθώα», απόλυτη, υπεράνω κοινωνικών τάξεων και σχέσεων, ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, χωρίς το ερώτημα τι και ποιους υπηρετεί αυτή η ανάπτυξη.
Το ίδιο πρόβλημα θέτει έξοχα και το αριστουργηματικό «Φίλησέ με μέχρι θανάτου» (1954) του Ρόμπερτ Ολντριτς, συνδυασμός φιλμ νουάρ και επιστημονικής φαντασίας.
Σ’ αυτήν την ταινία όλοι ψάχνουν να βρούνε κάτι. Κανείς δεν ξέρει τι. Τελικά αποδεικνύεται ότι είναι ένα κουτί. Είναι τόσο ζεστό που δεν μπορείς να το πιάσεις στα χέρια σου. Τι έχει το κουτί; αναρωτιέται ο ντετέκτιβ Χάμερ. Κάποιο ανεκτίμητο θησαυρό… ή μήπως είναι το Κουτί της Πανδώρας;
Λίγο πριν από το τέλος ο ντετέκτιβ μαθαίνει τρεις λέξεις: Μανχάταν, Λος Αλαμος, Τρίνιτι. Είναι τα πεδία ατομικών δοκιμών στην Αμερική του ’50, πριν από τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. Το κουτί περιέχει ραδιενεργό υλικό. Ολοι στην ταινία θα πεθάνουν. Κι ο επιστήμονας που δούλεψε στα πειράματα θα εξαφανιστεί. Τρελάθηκε, αυτοκτόνησε ή τον σκότωσαν; Δεν θα μάθουμε ποτέ, αλλά δεν έχει και πολλή σημασία. Ο δρ Ρέιμοντς πρόλαβε κι άφησε τη συγκλονιστική διαθήκη του:
«Είμαι πολύ έξυπνος, κι όμως πολύ βλάκας. Πολύ πλούσιος, κι όμως πολύ φτωχός. Πολύ καλός και πολύ κακός. Ξέρω τα πάντα – και δεν ξέρω τίποτα. Τι είμαι;»
* σκηνοθέτης, διευθυντή Film Studies BA MA, New York College, Athens, University of Greenwich, UK
