Η εκπαίδευση στην Ευρώπη με τα μάτια της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο η 9η Εκθεση Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης για το 2020 στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Παρακολουθεί για λογαριασμό της Επιτροπής την υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Αναφέρεται συγκριτικά από το 2009 ώς το 2019 στους έξι στόχους: 1. σχολική διαρροή, 2. απόφοιτοι ΑΕΙ, 3. προσχολική αγωγή, 4. βασικές δεξιότητες, 5. απασχόληση, 6. εκπαίδευση ενηλίκων.

1. Στόχος το 2020 ήταν η μείωση στο μισό της διαρροής στα κράτη-μέλη και σε λιγότερο από το 10% στην Ε.Ε. Ως διαρροή νοείται η αποφοίτηση ώς και από το Γυμνάσιο. Η εγκατάλειψη στους νέους ηλικίας 18-24 ανέρχεται σε 10,2% έναντι 14,0% το 2009. Δεκαεννέα από τις 27 χώρες-μέλη έπιασαν τον στόχο, κάποιες (Ισπανία, Μάλτα, Ρουμανία) έχουν δρόμο. Η Ελλάδα με 4,1% εμφανίζει, μετά τις Κροατία και Λιθουανία, το χαμηλότερο ποσοστό διαρροής.
2. Στόχος το 2020 ήταν η αύξηση των αποφοίτων στις ηλικίες 30-34 στο 40,0%. Το 2019 έφτασε το 40,3%, 45,6% οι γυναίκες, 35,1% οι άνδρες. Η Ελλάδα είναι η χώρα, μετά την Αυστρία, με τη μεγαλύτερη αύξηση: από 26,6% το 2009 σε 43,1% το 2019. Το 43,1% δεν είναι ιδιαίτερα υψηλό. Στην Κύπρο είναι 58,8%, στη Λιθουανία 57,8%, στο Λουξεμβούργο 56,2%, στην Ιρλανδία 55,4%. Σε χώρες εκτός Ευρώπης, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Καναδά, ξεπερνά το 60%.
3. Στόχος το 2020 ήταν τα παιδιά 4-6 ετών να φτάσουν στα Νηπιαγωγεία το 95%. Το 2019 έφταναν το 94,8%. Στην Ελλάδα το ποσοστό είναι το χαμηλότερο, 75,2%, ακολουθούν Κροατία (81%), Σλοβακία (82,2%), Βουλγαρία (82,4%). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο, την Ισπανία, τη Δανία, την Ιρλανδία και τη Γαλλία αγγίζει το 100%. Το χαμηλό ποσοστό για την Ελλάδα αποτυπώνει τη διαχρονική «αδιαφορία», πιθανότατα όμως να οφείλεται και σε στατιστική «πλάνη» των υπηρεσιών μας καθώς στις μελέτες του ΟΟΣΑ γίνεται λόγος για 86%.
4. Στόχος ήταν οι επιδόσεις των 15χρονων μαθητών να βελτιωθούν στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις επιστήμες (στον ανά τριετία διαγωνισμό PISA του ΟΟΣΑ) και η «αποτυχία» να πέσει κάτω από 15%. Ο στόχος δεν επιτυγχάνεται, αντίθετα οι επιδόσεις πέφτουν: 22,5% το 2018 από 19,3% το 2009 στην ανάγνωση, 22,9% στα μαθηματικά από 22,2%, 22,3% στις επιστήμες από 17,8%. Μόνο 4 χώρες έπιασαν τον στόχο: Εσθονία, Φινλανδία, Πολωνία, Ιρλανδία. Η Ελλάδα βρίσκεται 6η από το τέλος – μετά τις Ρουμανία, Βουλγαρία, Κύπρο, Μάλτα, Σλοβακία: 30,5% στην ανάγνωση από 21,3% το 2009, 35,8% στα μαθηματικά από 30,4% και 31,7% στις επιστήμες από 25,3%. Στα αξιοσημείωτα η τεράστια απόκλιση στις επιδόσεις ανά φύλο (υπέρ των κοριτσιών) και κοινωνική τάξη.
5. Στόχος ήταν από 78% το 2009 το 82% των νέων 20-34 ετών να έχουν δουλειά. Το 2019 αυτό ίσχυε για το 80,9% -το 66,3% των αποφοίτων γενικής δευτεροβάθμιας, το 79,5% των αποφοίτων δευτεροβάθμιας τεχνικής/επαγγελματικής και το 85,5% των αποφοίτων ΑΕΙ. Δεκαεπτά χώρες ξεπέρασαν τον στόχο. Στον αντίποδα οι χώρες του Νότου με μικρή εξαίρεση την Ισπανία. Στην Ελλάδα ειδικότερα, λόγω της κρίσης, έπεσε από 65,2% στο 59,4%. Ελλάδα, Λετονία και Λιθουανία είναι οι εξαιρέσεις όπου οι απόφοιτοι επαγγελματικής εκπαίδευσης βρίσκουν δυσκολότερα δουλειά.
6. Στόχος ήταν η συνεχής εκπαίδευση του 15% των ηλικίας 25-64 ετών, από 7,9% το 2009. Το 2019 το σχετικό ποσοστό έφτανε το 10,8%. Σουηδία, Φινλανδία και Δανία ξεπερνούν το 25%. Η Ελλάδα είναι 5η από το τέλος, με 3,9% – 4,5% το 2018 και 3,5% το 2009.

Ανακεφαλαιώνοντας, από τους 6 στόχους στην Ε.Ε. πιάνονται οι 4. Απέχουμε από τους στόχους 6 και 4. Γιατί, όμως, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι και χώρες με παράδοση στην εκπαίδευση, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, δεν τα καταφέρνουν στις βασικές δεξιότητες; Γιατί σημειώνουν καλύτερες επιδόσεις χώρες ασιατικές, παιδαγωγικά πιο «παραδοσιακές»; Ο Schleicher, Γερμανός, διευθυντής εκπαίδευσης του ΟΟΣΑ και «πατέρας» του PISA, σε μελέτη του το 2018 το αποδίδει και στην ύπαρξη δευτεροβάθμιων ιδρυμάτων διαφορετικών ταχυτήτων. Αν ισχύει η πρόταση, τότε η θέσπιση Πρότυπων Σχολείων στην Ελλάδα είναι σε λάθος κατεύθυνση.

Η Ελλάδα πιάνει τους δύο πρώτους στόχους. Με το υποχρεωτικό Νηπιαγωγείο, από το 2018, θα πιάσει και τον τρίτο. Βρίσκεται, ωστόσο, μακριά από τους άλλους τρεις. Τα αρνητικά αποτελέσματα στο PISA χρήζουν μελέτης. Οι χαμηλές πτήσεις στην εκπαίδευση ενηλίκων είναι ζήτημα της δομής της αγοράς εργασίας και της ακολουθούμενης πολιτικής. Τα ποσοστά απασχόλησης των νέων δεν έχουν να κάνουν μόνο με τα ΑΕΙ, όπως λένε κάποιοι, αλλά με την οικονομία, την αγορά εργασίας και αγκυλώσεις πρωτίστως του ιδιωτικού τομέα. Εντύπωση, τέλος, προκαλεί η χαμηλή απορρόφηση αποφοίτων δευτεροβάθμιας τεχνικής/επαγγελματικής εκπαίδευσης, γεγονός που αντανακλά τη χρόνια απαξίωσή της και τη μετατροπή της, ιδιαίτερα σήμερα, σε προνομιακό πεδίο επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

* καθηγητής και υπ. διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Πατρών