Ανέδειξε την πολιτιστική κληρονομιά του Βυζαντίου

Ο Νίκος Ζίας, αρχαιολόγος, καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1988-2006) και στη συνέχεια ομότιμος καθηγητής, από τους σημαντικότερους μελετητές του Φώτη Κόντογλου, πολυδιάστατη προσωπικότητα με μεγάλο έργο πέθανε χθες σε ηλικία 81 ετών. Μακεδονικής καταγωγής, γεννήθηκε στην Τρίπολη (1939) και σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

«Με βαθιά θλίψη αποχαιρετούμε σήμερα τον Νίκο Ζία, τον επιστήμονα και τον ακαδημαϊκό δάσκαλο, ο οποίος για περισσότερα από πενήντα χρόνια εργάστηκε ακάματα για την προστασία, την ανάδειξη, την προβολή, της πολιτιστικής κληρονομιάς του Βυζαντίου. Αποχαιρετούμε τον δημόσιο λειτουργό που με μοναδική αφοσίωση και πίστη υπηρέτησε για δεκαετίες το υπουργείο Πολιτισμού και την Αρχαιολογική Υπηρεσία…» δήλωσε μεταξύ άλλων η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο οποία συνεργάστηκε μαζί του, όπως αναφέρει, όταν ήταν πρόεδρος του Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, αλλά και ως μέλος του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων.

Ο Νίκος Ζίας ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στην Αρχαιολογική Υπηρεσία του ΥΠΠΟΑ το 1962, στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Το 1964 συμμετείχε στην προετοιμασία της ιστορικής έκθεσης «Βυζαντινή Τέχνη – Τέχνη Ευρωπαϊκή», η οποία για πρώτη φορά ανέδειξε την ευρωπαϊκή διάσταση της βυζαντινής τέχνης. Ως συνεργάτης του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου ο Νίκος Ζίας βρέθηκε το 1965 στην Καστοριά, γενέτειρα του πατέρα του, όπου κατέγραψε και περισυνέλεξε μεγάλο αριθμό βυζαντινών κυρίως εικόνων.

Την πρώιμη αυτή περίοδο άρχισε και η ενασχόλησή του με τις εικαστικές τέχνες της νεοελληνικής περιόδου, συνεργαζόμενος με περιοδικά, όπως η «Νέα Εστία» και ο «Ζυγός». Το 1966, διορίστηκε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία ως επιμελητής αρχαιοτήτων. Αρχικά υπηρέτησε στην Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων και αργότερα τοποθετήθηκε στον Μυστρά, που πραγματοποίησε μεγάλο έργο. Το 1969 ανέλαβε ως προϊστάμενος την 4η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων (Νήσων Αιγαίου Πελάγους) και πραγματοποίησε ανασκαφές στη Νάξο και τη Χίο.

Το 1986 αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το θέμα της διατριβής του ήταν «Η κοσμική ζωγραφική του Φώτη Κόντογλου». Η ενασχόλησή του με το έργο του Κόντογλου συνεχίστηκε συστηματικά, καθιστώντας τον έναν από τους σημαντικότερους μελετητές του έργου του. Υπήρξε τεχνοκριτικός στη «Μεσημβρινή» και συνεργάτης στο «Βήμα».