Χορεύοντας στην αβέβαιη και εύθραυστη εποχή μας

Τι κι αν βάλαμε όλοι μαζί τα δυνατά μας να ξαναφουντώσουμε την πανδημία αυγουστιάτικα; Το 26ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας ξεκινά την Παρασκευή με πολύ αυστηρά μέτρα και, δυστυχώς, τώρα πια με υποχρεωτικές μάσκες για τους θεατές σε όλη τη διάρκεια των παραστάσεων κι ας γίνονται μόνο σε ανοιχτούς χώρους (αμφιθέατρο Κάστρου, Εναλλακτικό Χώρο Μεγάρου Χορού και κεντρική πλατεία). Χαλάλι του.

Είναι το μόνο, αυτό το καλοκαίρι, που κατάφερε όχι απλώς να γίνει, αλλά και να εξασφαλίσει σημαντικές ξένες παραγωγές υψηλού επιπέδου και μεγάλα ονόματα του χορού. Οπως τον Βιμ Βαντεκέιμπους και την ομάδα του Ultima Vez, που ανοίγουν το φεστιβάλ (Παρασκευή και Σάββατο) με το «Traces» και τον ανανεωτή του παραδοσιακού φλαμένκο, Ισραέλ Γκαλβάν, που παίρνει τη σκυτάλη την Κυριακή με το «Solo: Revolution Without Music».

Και, φυσικά, υπάρχουν και τα τρομερά (κυριολεκτικά και μεταφορικά) αστέρια του βελγικού χώρου, οι «Peeping Tom». Λατρεμένοι των Καλαματιανών –τρίτη φορά θα τους δουν– αλλά και του διεθνούς κοινού (βραβείο Οlivier το 2015), κλείνουν θριαμβευτικά το φεστιβάλ (29 και 30 Αυγούστου) με μια ολοκαίνουργια παραγωγή, το «The Diptych».

Στα «Τhe Missing Door» και «The Lost Room», στα έργα που το αποτελούν, οι ιδρυτές, καλλιτεχνικοί διευθυντές και συνδημιουργοι κάθε παραγωγής της ομάδας, η γεννημένη στην Αργεντινή Γκαμπριέλα Καρίτζο και ο Γάλλος Φρανκ Σαρτιέ, για ακόμα μια φορά βυθίζουν τον θεατή στην ανησυχία, την έκπληξη, την αγωνία, στον θαυμασμό. Εχοντας καταργήσει τα όρια ανάμεσα σε χορό και θέατρο, οι «Peeping Tom» (Ηδονοβλεψίες) ρίχνουν την αμείλικτη ματιά τους στα ανθρώπινα με τον χαρακτηριστικό ακραίο, νοσηρό, αλλά και γεμάτο κατανόηση τρόπο. Αψηφώντας τη λογική, διηγούνται δύο ιστορίες, που όπως μας λέει η Γκαμπριέλα Καρίτζο, «κυριαρχούνται από τα αισθήματα του φόβου και του εγκλεισμού – και με αυτή την έννοια έχουν κάτι από αυτό που ζούμε σήμερα».

Είναι πολύ χαρούμενη που ξανάρχονται στην Ελλάδα – έχουν εμφανιστεί και στο Φεστιβάλ Αθηνών. Θυμάται πόσο της άρεσε «το όμορφο θέατρο στο Κάστρο της Καλαμάτας». Εχει κι άλλους λόγους όμως να είναι ενθουσιασμένη.

«Η Καλαμάτα είναι η δεύτερη εμφάνισή μας αυτό το καλοκαίρι, μετά το Festival Grec της Βαρκελώνης, το πρώτο ευρωπαϊκό φεστιβάλ που έγινε. Ζήσαμε όλη την οδύσσεια των δοκιμών προσπαθώντας να ολοκληρώσουμε την παραγωγή και να καταφέρουμε να φτάσουμε στη Βαρκελώνη. Αν και το φεστιβάλ γίνεται σε ανοιχτό, ελληνικού τύπου αμφιθέατρο, φοβόμαστε μήπως μας πουν “ξανακλείνουμε, τέρμα οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις”. Ζούμε μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Γι’ αυτό και η παρουσία μας στην Καλαμάτα είναι μια μεγάλη ελπίδα, ένα μήνυμα αισιοδοξίας προς τους καλλιτέχνες, αλλά και τους ανθρώπους γενικά, ότι πρέπει και θέλουμε και μπορούμε να συνεχίσουμε να κάνουμε τέχνη. Οτι έχουμε ανάγκη από αυτή την ιδιαίτερη, ζωντανή εμπειρία, που το βίντεο δεν μπορεί να μας την προσφέρει. Ξέρω ότι θα είναι μια φορτωμένη συγκινητική στιγμή όταν ξαναβρεθούμε μπροστά σε κοινό· νιώσαμε στη Βαρκελώνη πόσο πολύ λείπουν και στο ίδιο οι ζωντανές παραστάσεις».

● Φαίνεται, όμως, ότι και στην Ελλάδα και παντού πηγαίνουμε προς ένα νέο κύμα της πανδημίας. Μπορεί ο χειμώνας να είναι πανωλεθρία για τον κόσμο του θεάματος. Είστε αγχωμένη;

Εννοείται. Εχουμε υποχρεώσεις. Υπάρχουν προγραμματισμένες παραστάσεις μας μέσα στο φθινόπωρο, αλλά ετοιμάζουμε και νέες παραγωγές. Είναι απαίσιο πράγμα αυτή η αβεβαιότητα, να μην ξέρεις τι θα γίνει, αν μπορείς να συνεχίσεις. Αλλά δεν το βάζω κάτω, προσπαθώ να κρατάω την ελπίδα μέσα μου ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Ξέρω πως δεν είμαι μόνη μου, πολλοί, μέσα κι έξω από την τέχνη, αγωνίζονται να την προφυλάξουν. Είναι από τους τομείς που πληγώθηκαν περισσότερο.

● Ηταν δύσκολο να κάνετε δοκιμές; Ο χορός είναι αλληλεπίδραση, επαφή σωμάτων.

Περιμέναμε να μας δώσουν το πρωτόκολλο, να δούμε πώς μπορούμε να δουλέψουμε, αν επιτρέπεται να αγγίζουμε ο ένας τον άλλο. Και κάναμε συνέχεια τεστ. Το «The Diptych» ήταν από μόνο του δύσκολο· σε αυτήν τη συνθήκη έγινε ακόμα πιο δύσκολο. Αλλά την ίδια στιγμή αυτή η πρωτόγνωρη εμπειρία μάς έδινε ένα νέο είδος ενέργειας, “θα τα καταφέρουμε”, λέγαμε. Και ψάχναμε να βρούμε νέους τρόπους δουλειάς. Με κάποιο τρόπο πήγαμε σε ένα άλλο επίπεδο έκφρασης και ύπαρξης.

● Σαν να εισχώρησε ο Covid-19 στην παράσταση, κι ας μην έχει καμιά σχέση το θέμα της με ιούς;

Ναι, έτσι νομίζω. Η πανδημία καθόρισε την ενέργεια που είχαμε, το πώς ξεπεράσαμε τα εμπόδια, ακόμα και το στήσιμο των σκηνικών, μια εποχή που όλα τα μαγαζιά στο Βέλγιο ήταν κλειστά. Κάναμε κυριολεκτικά αγώνα δρόμου. Κανονικά αυτή η παραγωγή έχει τρία μέρη εξ ου και λέγεται «The Triptych». Aποφασίσαμε, όμως, να κάνουμε μόνο τα δύο, που τα είχαμε δημιουργήσει ειδικά για το Nederlands Dans Theater. Αλλά τώρα, με τους δικούς μας χορευτές, έγιναν όλα από την αρχή, σκηνικά, κοστούμια, φωτισμοί.

● Eχετε καταλάβει γιατί έχετε μια τάση προς θέματα δύσκολα, σκληρά και αφαιρετικά;

Οπως και να δουλεύουμε κάθε φορά, όσο κι αν αλλάζει το κέντρο βάρους των στοιχείων που χρησιμοποιούμε, στο κέντρο της δουλειάς μας παραμένει ο άνθρωπος. Θέλουμε να δούμε τι σκέφτεται, να μπούμε όσο πιο βαθιά γίνεται στην ψυχολογία του. Να εκφράσουμε τους φόβους, τις εσωτερικές του συγκρούσεις, τις αντιφάσεις και τα παράδοξά του. Και, φυσικά, πάντα μα πάντα μας αρέσει πολύ να παίζουμε με το σασπένς. Ξεκινάμε, λοιπόν, από ανθρώπινες ιστορίες και μετά δουλεύουμε με τους χορευτές. Εδώ ειδικά δουλέψαμε πολύ την κίνηση, υπάρχουν μέρη με πολύ χορό και ελάχιστο λόγο, σε αντίθεση με άλλα έργα μας. Αν και καθόλου δεν σκεφτόμαστε ότι υπάρχει ένα σύνορο ανάμεσα σε χορό και θέατρο· για μας είναι ένα πράγμα. Υπάρχουν τόσα στοιχεία, πέρα από την κίνηση, που μας βοηθάνε να χτίσουμε τη δραματουργία κάθε κομματιού: τα σκηνικά, οι ήχοι, το φως, το σινεμά.

● Ξεκινήσατε, πάντως, κι οι δυο σας σαν χορευτές. Πώς φτάσατε σιγά σιγά στην ανάγκη επέκτασης του χορού;

Ποτέ δεν μας ενδιέφερε στενά ο χορός. Και μην ξεχνάτε ότι και ο Φρανκ κι εγώ δουλεύαμε με τον Αλέν Πλατέλ στα Les Ballets C de B μια εποχή, που ήδη, τουλάχιστον στο Βέλγιο, είχε δημιουργηθεί μια καινούργια συνθήκη, ο χορός είχε ενωθεί με το θέατρο. Ετσι, ναι, είχαμε την ανάγκη να διηγηθούμε ιστορίες, να μπούμε κάτω από το δέρμα των ανθρώπων. Και σιγά σιγά φτιάξαμε τη δικιά μας γλώσσα με ό,τι αγαπάμε. Οταν θες να δημιουργήσεις, δεν αναρωτιέσαι: «μπορώ να χρησιμοποιήσω κι αυτό; μήπως είναι περίεργο να πάρω και ηθοποιούς;». Στους «Peeping Tom» έχουμε την περιέργεια να βρούμε το αόρατο, το κρυμμένο. Ενισχύουμε ασήμαντους, αδύναμους ήχους, που κανείς δεν ακούει. Αναδεικνύουμε λεπτομέρειες. Βάζουμε πολλά διαφορετικά πράγματα να γίνονται ταυτόχρονα. Σαν να σταματάμε για λίγο τον χρόνο και να αφήνουμε κάτι να γεννηθεί, να μεγαλώσει.

● Στο καθαρά χορευτικό σας κομμάτι, φτάνετε, πάντως, την κίνηση στα όρια, αναγκάζετε τους χορευτές σας να κάνουν πολύ δύσκολα και ακραία πράγματα.

Ναι, είναι αλήθεια, μας αρέσει να φτάνουμε στα άκρα. Κάθε φορά που δουλεύουμε μια νέα χορογραφία ή διδάσκουμε μια παλιά σε καινούργιους χορευτές, προσπαθούμε να τους φτάσουμε σε μέρη που δεν έχουν ξαναπάει, να τους σπρώξουμε σε εξερευνήσεις. Γιατί όταν χορεύεις πολλά χρόνια, συχνά οδηγείσαι σε πράγματα που ξέρεις και σε κάνουν να νιώθεις άνετα. Σαν να φοβάσαι το νέο, που δεν είναι καν ανάγκη να είναι ακραίο, μπορεί να είναι και κάτι πολύ απλό. Αυτή η δουλειά προσπαθούμε, όμως, να γίνει προσωπική υπόθεση του κάθε χορευτή. Γατί αυτός θα δημιουργήσει σε τελική ανάλυση το νέο υλικό, ο καθένας είναι καλός σε κάτι άλλο. Είναι σαν να σπρώχνουμε κάποια ξένα σώματα να πάνε ακόμα πιο μακριά, να ανακαλύψουν νέες δυνατότητες.

● Χρειάζεστε, λοιπόν, χορευτές με ειδικά προσόντα;

Μας αρέσει να έχουν ευλυγισία και απεριόριστες δυνατότητες, ακόμα κι αν δεν πρόκειται να τις χρειαστούν. Αλλά αυτό δεν φτάνει. Θέλουμε ευελιξία παντού. Να έχουν θεατρικά προσόντα, να έχουν ένα μυστήριο, μια προσωπικότητα δυνατή και ιδιαίτερη, να ανεβαίνουν στη σκηνή και να σε κάνουν να νιώθεις ότι κουβαλάνε μια ιστορία. Ολα αυτά πάνε πέρα από το να είναι καλοί χορευτές ή ηθοποιοί.

● Πόσοι συμμετέχουν τώρα στο «The Diptych»;

Εφτά, ανάμεσά τους κι ένας Κύπριος, ο Πάνος Μαλακτός· κάναμε μεγάλη οντισιόν και ήρθαν νέοι από όλη την Ευρώπη.

● Ο χορός συνεχώς αλλάζει. Οι «Peeping Tom» έχουν ήδη μια ιστορία είκοσι χρόνων. Πόσο αλλάξατε κι εσείς;

Χαίρομαι όταν βλέπω νέους ανθρώπους να λένε ότι τους επηρεάσαμε, ότι τους βοηθήσαμε να καταλάβουν ότι θέατρο και χορός είναι ένα. Αλλά έχουμε κι εμείς ανάγκη από ανανέωση. Τίποτα δεν θεωρούμε κατακτημένο. Ετσι, τα τελευταία χρόνια ανοίξαμε, αρχίσαμε να συνεργαζόμαστε με άλλες ομάδες, κάτι που μας φέρνει πολλά καινούργια πράγματα. Αλλά συνεχίζουμε να θέτουμε την ίδια βασική ερώτηση: πώς μπορούμε να καταλάβουμε την εποχή μας και να εκφράσουμε την αβεβαιότητα και την ευθραυστότητά της;

? Info: Φεστιβάλ Καλαμάτας 21-30 Αυγούστου. Εισιτήρια μόνο μέσω viva.gr