Ενα κοινωνικά δίκαιο υγειονομικό σύστημα που τιμά τον άνθρωπο

Οποιοσδήποτε πολίτης, κάτοικος ή επισκέπτης της χώρας μας, επισκεφτεί ένα Κέντρο Υγείας σε οποιαδήποτε περιοχή της Ελλάδας, θα διαπιστώσει ότι ενώ υπάρχει μία ίσως αρκετά καλή κτιριακή υποδομή, υπολείπεται σε προσφορά ιατρικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος.

Χωρίς άλλες κουβέντες, χωρίς φιλοσοφικές αναλύσεις για υγεία, αγαθά, δικαιώματα, χωρίς οικονομικές προτάσεις για «εμπορική» κερδοφόρα παρέμβαση, η «εκ των έσω» απάντηση από λειτουργό της δημόσιας πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (ΠΦΥ) είναι: Χρειάζεται γιατρούς, νοσηλευτές, επιστήμονες κοινωνικών επαγγελμάτων και νέων τεχνολογιών. Γιατρούς όμως, κατά πρώτον, στοχευμένων ειδικοτήτων, σχετιζόμενων με την ανάπτυξη και λειτουργία τμημάτων επειγόντων περιστατικών (ΤΕΠ), με την ανάλογη επαρκή υλικοτεχνική υποδομή προς την κατεύθυνση αυτή και, κατά δεύτερον, γιατρούς διαχειριστές χρόνιων νοσημάτων.

Θα μπορούσε αυτό και μόνο να είναι το αντικείμενο του άρθρου, επαναλαμβανόμενο συνεχώς από αρχή μέχρι τέλους για να το χωνέψουμε και ίσως ντραπούμε, ο καθένας απ’ όπου υπηρετεί τον άνθρωπο (πολιτική, επιστήμη, δημοσιογραφία, κοινωνικό κίνημα) μήπως και αποφασίσει να αναβαθμίσει την ύπαρξή του αλλάζοντας τρόπο σκέψης και ενέργειας προς περισσότερο ανθρωποκεντρική συμπεριφορά συμβάλλοντας προς την κατεύθυνση αυτή.

Επειδή όμως υγεία σημαίνει ζωή και ζωή σημαίνει εξέλιξη, καθίσταται αναγκαία η καταγραφή αναλυτικής, εξελικτικής σκέψης, στηριζόμενης αποκλειστικά και μόνο σε «data» (επιστημονικά δεδομένα) προς τη βοήθεια επίτευξης του ανωτέρου ζητούμενου αποτελέσματος.

Υγεία: κατά την ιατρική επιστήμη και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), είναι η κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας.

Στη σύγχρονη εποχή, λόγω και της οικονομικής κρίσης, ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι οι αρνητικές συνέπειες θα είναι μεγαλύτερες σε κράτη με χαμηλά χρηματοδοτικά αποθέματα που έχουν ζητήσει βοήθεια από το ΔΝΤ. Ταυτόχρονα οι πολίτες εκφράζουν έντονα παράπονα για τη δυνατότητα πρόσβασής τους στο σύστημα, αναφέροντας ότι αυτή αποτελεί μια άτυπη μορφή ιδιωτικοποίησης αφού στηρίζεται στην πολιτική και κοινωνική διαμεσολάβηση ή στην προσωπική τους οικονομική συμμετοχή. Συνεπώς, η στροφή προς τη δημόσια ΠΦΥ προκύπτει ως αδήριτη ανάγκη, το κενό της οποίας έχει αποτέλεσμα την έντονη επενδυτική δραστηριότητα του ιδιωτικού τομέα στην εξωνοσοκομειακή περίθαλψη. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο εκσυγχρονισμός της ΠΦΥ είναι σήμερα αναγκαίος όσο ποτέ άλλοτε, με την ανακατανομή των πόρων από τη νοσοκομειακή περίθαλψη προς την ΠΦΥ να αποτελεί προτεραιότητα όσων χαράσσουν πολιτική στον τομέα της υγείας.

Ετσι, για σύγχρονη και αποτελεσματική ΠΦΥ πρέπει να πληρούνται ορισμένα χαρακτηριστικά:

1. Να έχει πολυδύναμο χαρακτήρα (δηλαδή προσφορά σε ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών πρόληψης, θεραπείας και αποκατάστασης).

2. Λειτουργική αυτοδυναμία (αναγκαίο προσωπικό και δομές) για πλήρη κάλυψη του πληθυσμού.

3. Να στηρίζεται στην ομαδική εργασία του προσωπικού με βάση την ομάδα υγείας.

4. Σημαντικός ρόλος στα Κέντρα Υγείας με διεπιστημονική ομάδα από επαγγελματίες υγείας, κοινωνικών επιστημών και νέων τεχνολογιών.

5. Σημαντικός ρόλος στον οικογενειακό γιατρό, το έργο του οποίου περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα προληπτικών και θεραπευτικών υπηρεσιών, κοινωνική μέριμνα, οικογενειακό προγραμματισμό, προστασία μητρότητας, προγράμματα Δημόσιας Υγείας. Το δικαίωμα παραπομπής του γιατρού αυτού (gate keeping) θα επιτρέπει τον έλεγχο της ροής στη δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας, απαλλάσσοντας τα δημόσια νοσοκομεία από το βάρος παροχής ΠΦΥ.

6. Συνεχής μετεκπαίδευση όλου του υγειονομικού προσωπικού της ΠΦΥ με τη νομοθετική θέσπιση υποχρεωτικής παρακολούθησης σεμιναρίων πάνω στις τρέχουσες εξελίξεις της ιατρικής ανά ειδικότητα και με ιδιαίτερη έμφαση στην κοινοτική φροντίδα. Παράλληλα «μετεκπαίδευση» στην «πνευματική φροντίδα», ιατρονοσηλευτικός όρος δυνατότητας αναγνώρισης από τον επαγγελματία υγείας των πνευματικών αναγκών του ασθενή, καθώς η «πνευματική φροντίδα» επιδρά στις βιολογικές και ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες των ανθρώπων.

7. Στη σύγχρονη εποχή, η ανάπτυξη ενός πληροφοριακού συστήματος (e-health) κατάλληλου για ΠΦΥ και Κέντρα Υγείας θα συμβάλει στην καταγραφή πληροφοριών απαραίτητων για κάθε επαφή του πολίτη με τις υπηρεσίες υγείας, με παράλληλη την εξασφάλιση του ιατρικού απορρήτου αλλά και των δεδομένων των ασθενών.

Προτάσεις λοιπόν για τη σύγχρονη ΠΦΥ δημόσιου χαρακτήρα «εκ των έσω» είναι όλα τα ανωτέρω και ναι, είναι εφικτό να υλοποιηθούν. Υπό τρεις προϋποθέσεις:

1. Κατεύθυνση: Ανθρωποκεντρική, άρα δημόσιου χαρακτήρα και μόνο.

2. Σχέδιο: Ολική κρατική χρηματοδότηση από τη φορολογία των πολιτών. Αλλά εδώ το «what’s in it for me?» δημιουργεί μια ανταλλακτική συμφωνία όπου η καταβολή φόρων συνοδεύεται από την απαίτηση για καλύτερες υπηρεσίες υγείας που πρέπει να προσφερθούν. Επίσης, επιβάλλεται η ενεργοποίηση όλων των σχετιζόμενων με την υγεία και την κοινωνική φροντίδα επαγγελματιών.

3. Βούληση σε τρεις κατευθύνσεις:

i. Συνεχής ενημέρωση του πληθυσμού από όλους τους φορείς (πολιτικούς, επιστημονικούς, κοινωνικούς) για το αγαθό της υγείας. Πρέπει να ανατραπεί η παγιωμένη νοοτροπία των Ελλήνων πολιτών σχετικά με τη θέση του κράτους απέναντι στα θέματα υγείας. Από έρευνες προκύπτει ότι οι πολίτες θεωρούν την υγεία, όχι ως ελεύθερο αγαθό που μπορεί να χορηγηθεί, αλλά περισσότερο σαν εμπόρευμα και έτσι επιλέγουν τον πάροχο που το εξασφαλίζει όσο καλύτερα γίνεται.

ii. Αναγωγή της υγείας σε «εθνικό θέμα», με κύριο χαρακτηριστικό τον καθολικό, δημόσιο, πλήρη και αποκλειστικό χαρακτήρα της ΠΦΥ, αδιαπραγμάτευτο από την εναλλαγή κυβερνητικών πολιτικών συστημάτων.

iii. Εφαρμογή: Με «ενεργοποίηση» τριών καθηκόντων όλων των σχετιζόμενων με την υγεία.

● «Καθήκον εργασίας» των υπαλλήλων προς τους ασθενείς.

● «Καθήκον σεβασμού» των ασθενών προς τους υπαλλήλους.

● «Καθήκον ελέγχου» της πολιτείας προς τους υπαλλήλους και τους ασθενείς.

Εως ότου γίνουν και στον όποιο βαθμό τα ανωτέρω, πρέπει άμεσα, χθες, να προσληφθούν οι γιατροί (ΤΕΠ και χρόνιων νοσημάτων), με την ταυτόχρονη εγκατάσταση της ανάλογης υλικοτεχνικής υποδομής, οι επαγγελματίες των κοινωνικών υπηρεσιών και των νέων τεχνολογιών.

Αποτελεί χρέος της πολιτείας, υποχρέωση των υγειονομικών και απαίτηση των πολιτών.

*Ιατρός ρευματολόγος, διευθυντής ΕΣΥ Κ.Υ. Ηλιούπολης (Αττικής)