ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Αννα Μαυρουδή*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Πολλά έχουν γραφεί για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, τα αδιέξοδα της εξάρτησης της Ελλάδας από τον μαζικό τουρισμό, για τη περιβαλλοντική υποβάθμιση των προορισμών είτε με νομοθετικές φιλοεπενδυτικές «πρωτοβουλίες» ή με τη δύναμη της αδράνειας της πολιτείας επί δεκαετίες, όπως π.χ. για την προστασία και ανάδειξη των περιοχών NATURA 2000.

Οι Κυκλάδες, νησιά και νησάκια γύρω από το ιερό νησί της Δήλου, παράγουν σημαντική υπεραξία, όχι μόνο οικονομική αλλά και συμβολική: στο συλλογικό φαντασιακό, τα μοναδικά φυσικά και ανθρωπογενή τοπία τους, η μικρή, ανθρώπινη κλίμακά τους, προσδίδουν σε κάθε νησάκι χαρακτηριστικά παραδείσου.

Μικροί βράχοι μέσα στη θάλασσα του Αιγαίου, νησιά της σπάνεως και της λιτότητας, με κατοίκους που γνώριζαν τη βιοκλιματική αρχιτεκτονική και το zero-waste, πολύ πριν εφευρεθούν ως όροι, αποτελούν το νέο Eldorado: μαμούθ «στρατηγικές» επενδύσεις σε ΑΠΕ και τουρισμό απειλούν να διαταράξουν ισορροπίες χιλιετιών της «πετραίας γης».

Παράλληλα, το μέχρι τώρα μοντέλο ανάπτυξης βασιζόμενο στο δίπτυχο «θάλασσα-ήλιος» επέτρεψε την άναρχη δόμηση και την εγκατάλειψη μοναδικών αγροτικών μνημείων λαϊκής παράδοσης, όπως πηγές, κρήνες, μονοπάτια, εκκλησίες, αλώνια, φούρνοι, αναβαθμίδες, καθώς και ντόπιων ποικιλιών ζωικού και φυτικού κεφαλαίου. Επέτρεψε την απαξίωση της ντόπιας αρχιτεκτονικής, διατηρώντας κάποια στοιχεία ersatz σε παραθεριστικές κατοικίες και συγκροτήματα.

Τώρα, ο κίνδυνος της εργαλειοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς ως attraction για τους επισκέπτες, αποφέροντας οφέλη σε λίγους και καθιστώντας τη ζώσα λαϊκή παράδοση εμπόρευμα προς πώληση, αχνοφαίνεται στον ορίζοντα. Παράλληλα, σπάνιοι υγροβιότοποι, όπως στην Ιο, και παραλίες σε περιοχές NATURA, όπως Σπαθί Κέας και Γάνεμα Σερίφου, υποβαθμίζονται στο όνομα μιας κακώς εννοούμενης «τουριστικής ανάπτυξης».

Σε αυτούς τους τόπους, επιστήμονες όλων των ειδικοτήτων, υπάλληλοι σε πολλές δημόσιες υπηρεσίες, πρωτοβουλίες συλλόγων και φορέων της κοινωνίας των πολιτών, εθελοντές και εθελόντριες επί δεκαετίες βρίσκονται στις επάλξεις για τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς και του περιβαλλοντικού πλούτου με στόχο την ήπια ανάπτυξη των νησιών μας.

Ποιοι και πόσοι θα «διαχειριστούν» την πολιτιστική μας κληρονομιά και με ποιους όρους; Θα καταγραφούν μόνο οι ιστορίες π.χ. των ιδιοκτητών των μεταλλείων ή και των σκλάβων και εργατών τους; Ποιοι και με ποιο όραμα θα συνδέσουν την παράδοση με τις σύγχρονες τέχνες; Ποιοι θα καταδείξουν τις αειφόρους πρακτικές αιώνων στις Κυκλάδες και θα στήσουν αντιστάσεις στις αφόρητες πιέσεις για υπερεκμετάλλευση σε εύθραυστα οικοσυστήματα;

Με αυτά τα ερωτήματα, σχεδιάστηκε η Σύνθετη Πολυθεματική Δράση «ΚΕΙΩΝ ΤΟΠΟΙ: Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2020-2021» για το νησί της Τζιας. Διοργανώνεται από τον Σύλλογο Γυναικών «Η ΜΕΛΙΤΗ» υπό την αιγίδα της Ομοσπονδίας Συλλόγων Γυναικών «Οι Κόρες των Κυκλάδων» με συνδιοργανωτή τον Δήμο Κέας. Την αιγίδα τους καθώς και οικονομική στήριξη έχουν προσφέρει και το υπουργείο Πολιτισμού καθώς και η Γενική Γραμματεία Νησιωτικής Πολιτικής.

Αναδεικνύονται ζητήματα όπως ο συμμετοχικός σχεδιασμός, η ανταποδοτικότητα της όποιας διαχείρισης σε όλα τα κοινωνικο-οικονομικό στρώματα, της ενεργοποίησης νέων επιστημόνων στον τόπο τους, της ανάδειξης της έμφυλης διάστασης στην παράδοση.

*Συντονίστρια «ΚΕΙΩΝ ΤΟΠΟΙ», εκπαιδευτικός, MA στις Πολιτισμικές Σπουδές, πρόεδρος Ομοσπονδίας Συλλόγων Γυναικών «Οι Κόρες των Κυκλάδων», πρώην περιφερειακή σύμβουλος Κυκλάδων (Νότιο Αιγαίο).

Δράσεις 2020-2021

«Τα δημόσια πλυσταριά της Κέας», ένα διήμερο δράσεων με επίκεντρο τα δημόσια αγροτικά μνημεία του νερού και τις γυναίκες της Τζιας (πηγές, κρήνες, πλυσταριά) [έκθεση φωτογραφίας και ήχου (video – presentation) φωτογραφικός διαγωνισμός για νέους, αναμνηστικό λεύκωμα, 2 επιστημονικές ημερίδες, η αναβίωση του παραδοσιακού τρόπου πλυσίματος από τις γυναίκες της Τζιας]

«Ο Λέων της Κέας», μια πολιτιστική περιήγηση, μια πλούσια βιωματική εμπειρία με βάση τον μύθο του Λέοντος της Κέας

«Οταν οι τσαμπούνες της Τζιας… συναντούν τον Διόνυσο», ένα θεατρικό και μουσικό δρώμενο για τον Διόνυσο (Βάκχες, Ομηρικοί Υμνοι, Επιγράμματα κ.ά.) και με τη φιλική συμμετοχή τσαμπουνιέρηδων του νησιού.

Πρόκειται για μια δέσμη πολιτιστικών δράσεων, οι οποίες συγκεντρώνουν τα εξής χαρακτηριστικά:

● Πρωτότυπη σύλληψη και πρότυπος σχεδιασμός για το νησί της Κέας, με δυνατότητες αξιοποίησης του προγράμματος σε όλα τα νησιά των Κυκλάδων

● Συμμετοχή σε όλα τα στάδια ντόπιων και κυρίως νέων (καλλιτέχνες, φοιτητές και πτυχιούχοι Επικοινωνίας, Marketing, Διαχείρισης Πολιτισμού κ.ά.) καθώς και διαφόρων επαγγελματιών

● Συνεργατικές διαδικασίες σχεδιασμού και υλοποίησης με θεσμικούς φορείς και φορείς από την κοινωνία των πολιτών

● Διεπιστημονική-διαθεματική προσέγγιση του πολιτισμού της Κέας και των Κυκλάδων

● Βιωματική εμπειρία για τους επισκέπτες και ενδυναμωτική για τους εμπλεκόμενους φορείς και πρόσωπα

Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα του προγράμματος

● Διαφοροποίηση τουριστικού προϊόντος και δημιουργία προϊόντων θεματικού τουρισμού με την ανάδειξη του πολιτιστικού και περιβαλλοντικού πλούτου του νησιού

● Ενεργοποίηση δυναμικού νέων προς την κατεύθυνση της συνεργασίας, της αειφορίας και της υγιούς επιχειρηματικότητας

● Καθιέρωση του προγράμματος ως ετήσιας δράσης και υιοθέτησή του ως καλής πρακτικής σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο

● Ανάδειξη και αξιοποίηση της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία παραμένει ανεξερεύνητη

● Ενίσχυση της ταυτότητας του νησιού ως προορισμού ήπιας ανάπτυξης

● Σύνδεση της ιστορίας και του μύθου με τη σύγχρονη ζωή και τις προκλήσεις της στα νησιά (π.χ. διαχείριση νερού, περιβαλλοντική προστασία, παραγωγή πολιτισμού στα νησιά, αξιοποίηση της γνώσης και των δεξιοτήτων των νέων νησιωτών στον τόπο τους και συμβολή στη νεανική επιχειρηματικότητα και τον εθελοντισμό)

● Πολλαπλές οι δυνατότητες μελλοντικής αξιοποίησης της μεθοδολογίας του στην εκπαίδευση και σε άλλα νησιά των Κυκλάδων.