«Φά’ το πριν τα φάει»

Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις -όπως η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ-, η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών, λόγω της κλιματικής αλλαγής, αλλά και η συνεχής διέλευση των πλοίων από τη μια άκρη του πλανήτη στην άλλη είναι κάποιοι από τους βασικούς λόγους της εισβολής ξενικών ειδών στη Μεσόγειο. Τα ψάρια αυτά στην πλειονότητά τους προτιμούν τις πιο ζεστές θάλασσες και όπου εγκατασταθούν ερημοποιούν τα πάντα, καταβροχθίζοντας όλη τη χλωρίδα του βυθού και καταστρέφοντας τους βιότοπους αναπαραγωγής των ψαριών.

Το λεονταρόψαρο, ένα από τα πλέον γνωστά χωροτακτικά ξενικά είδη, καταναλώνει όλο τον γόνο που θα βρει, προκαλώντας μεγάλες μειώσεις σε πληθυσμούς ψαριών όπως οι κουτσομούρες, οι σαργοί και οι ροφοί. «Τα ξενικά είδη θεωρούνται μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την οικονομία, καθώς και την ανθρώπινη υγεία παγκοσμίως», αναφέρει η διευθύντρια Ερευνών του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), Αργυρώ Ζενέτου, με αφορμή το πρόγραμμα «Φά’ το πριν τα φάει», που έχει ως στόχο την ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση τόσο των κατοίκων των Κυκλάδων όσο και των εμπλεκόμενων φορέων σχετικά με τις επιπτώσεις που επιφέρουν τα ξενικά είδη στην οικονομία, στον τουρισμό και στην ανθρώπινη υγεία.

Το πρόγραμμα

«Ενώ στις άλλες χώρες τις Μεσογείου τα ξενικά είδη αποτελούν εκλεκτά εδέσματα, στην Ελλάδα οι ψαράδες τα έπιαναν και τα ξαναπετούσαν στη θάλασσα» θα μου πει ο υπεύθυνος Πυλώνα Ξενικών Ειδών της Οργάνωσης iSea, Νίκος Δούμπας, για το πρόγραμμα «Φά’ το πριν τα φάει», που τρέχει η οργάνωση με την οικονομική στήριξη του Cyclades Preservation Fund, ενός οργανισμού που έχει ως στόχο να ενισχύει τις τοπικές κοινωνίες των Κυκλάδων ώστε να βρίσκουν βιώσιμες λύσεις για τα περιβαλλοντικά προβλήματα και τις συνέπειες που έχουν στην οικονομία και στη ζωή των κατοίκων. Πέρα λοιπόν από την ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών για τις καταστροφικές συνέπειες των ξενικών ειδών, το πρόγραμμα «Φά’ το πριν τα φάει» στοχεύει κυρίως να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μέσω της αλιείας και της κατανάλωσης των βρώσιμων ξενικών ειδών.

Σε συνεργασία με το «Καρτέλ των Γεύσεων», μια μονάδα κινητής εστίασης με άρτια γαστρονομικά οργανωμένη κουζίνα, που έχει ως κύριο μέλημα οι πρώτες ύλες όλων των φαγητών που μαγειρεύουν να παράγονται στην Ελλάδα, δημιούργησαν γευστικότατους ψαρομεζέδες που μοιράστηκαν μαζί μας σε μια ατμοσφαιρική βραδιά στο ουζερί «Ταξιδεύοντας» στο Κερατσίνι.

«Είμαστε περήφανοι που στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος μπορούμε να συνεργαζόμαστε με την iSea, αλλά και τους ερευνητές του ΕΛΚΕΘΕ, με αλιείς, με διακεκριμένους σεφ και τοπικούς συλλόγους των Κυκλάδων τόσο για να αναδείξουμε την απειλή των ξενικών ειδών για τα τοπικά θαλάσσια οικοσυστήματα, όσο όμως και για να προωθήσουμε μια από τις πλέον ενδεδειγμένες λύσεις στο πρόβλημα, που δεν είναι άλλη από τη διασύνδεση όσων είναι βρώσιμα με την αγορά και την κατανάλωσή τους» θα μου πει η διευθύντρια του Cyclades Preservation Fund, Αννυ Μητροπούλου, καθώς «οι αλιείς θα έχουν ένα κίνητρο να αξιοποιούν αυτά τα ψάρια όταν τα βρίσκουν στα δίχτυα τους, σταματώντας συνεπώς να κυνηγούν άλλα απειλούμενα είδη, μετριάζοντας έτσι τον πληθυσμό των ξενικών ειδών στις θάλασσές μας και παρέχοντας φρέσκο ψάρι στο πιάτο μας» καταλήγει η κ. Μητροπούλου.

Τα ξενικά είδη και οι συνταγές

Ο έμπειρος σεφ του «Καρτέλ των Γεύσεων» δεν δίστασε να απαντήσει στις ερωτήσεις μας και να μοιραστεί μαζί μας επιλεγμένες συνταγές ξενικών ειδών όπως ο γερμανός, το λεονταρόψαρο και η τρομπέτα.

«Το λεονταρόψαρο αποτελεί ένα από τα πλέον χωροτακτικά ξενικά είδη, καθώς καταναλώνει μεγάλες ποσότητες τροφής, αναπαράγεται αρκετές φορές τον χρόνο και έχει ελάχιστους θηρευτές. Ετσι η αλιεία του και η κατανάλωσή του μπορεί να μετριάσει την εξάπλωση και τους αυξημένους πληθυσμούς του και να επιφέρει θετικά αποτελέσματα στα θαλάσσια οικοσυστήματα της Ελλάδας» μου εξηγεί ο Νίκος Δούμπας, ενώ δοκιμάζω έναν μεζέ «Λεονταρόψαρο Σεβίτσε» με κρεμμυδάκι ψιλοκομμένο, σκόρδο και αβοκάντο.

Ο γερμανός, ένα πανάκριβο ψάρι στις ψαραγορές της Κύπρου αφού κοστίζει γύρω στα 25 ευρώ το κιλό, στην Ελλάδα, αν και έχει εντοπιστεί από τη γερμανική κατοχή -έτσι πήρε και το όνομα του- δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλές, παρά τη γευστική του αξία. «Δύο είδη γερμανών εντοπίζονται στην Ελλάδα, γνωστά με τις ονομασίες αγριόσαλπα ή κουρκούνα. Τα είδη αυτά έχουν εξαπλωθεί ευρέως στις ακτές του Νότιου Αιγαίου, στην Κρήτη και στο Ιόνιο» εξηγεί ο Νίκος Δούμπας, ενώ ο σεφ εφιστά την προσοχή μας στο καθάρισμα του ψαριού καθώς υπάρχει μικρή ποσότητα δηλητηρίου στα αγκάθια της ράχης και της κοιλιάς του. Το φιλέτο γερμανού με μαύρο πιπέρι και πάπρικα που δοκιμάσαμε ήταν πραγματικά εξαιρετικό.

Η τρομπέτα ή αλλιώς φιστουλάρια καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2001 και από τότε έχει επεκταθεί σε όλο το Νότιο Αιγαίο, στο Νότιο Ιόνιο και στις Κυκλάδες. Μοιάζει λίγο με το χέλι και τρέφεται κυρίως με βενθικά ψάρια και γόνο. Για τον λόγο αυτό αποτελεί κίνδυνο για τα θαλάσσια βενθικά οικοσυστήματα. Ο σεφ το προτείνει σούπα με φύκια κόμπου και αγριόπρασο.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι και η Ε.Ε., προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών που αποτελούν τεράστιο κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα στην Ευρώπη, συγχρηματοδοτεί από το πρόγραμμα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας Interreg Europe το έργο «Protecting European Biodiversity from Invasive Alien Species» (Προστασία της Ευρωπαϊκής Βιοποικιλότητας από τα Χωροκατακτητικά Ξενικά Είδη)-INVALIS.

Το έργο, προϋπολογισμού 1,38 εκατομμυρίων ευρώ, ενώνει 7 εταίρους από 7 χώρες με σκοπό τη διαμόρφωση και εφαρμογή περιβαλλοντικών πολιτικών για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Στην Ελλάδα υπεύθυνο για το πρόγραμμα INVALIS είναι το Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΕΚΠΑΑ) και αποτελεί μάλιστα και τον επικεφαλής εταίρο.