Το φάντασμα της ιδιωτικοποίησης πλανιέται πάνω από την Αθήνα και το Εξωτερικό Υδροδοτικό Σύστημα της ΕΥΔΑΠ αυτές τις μέρες. Την περασμένη εβδομάδα αναρτήθηκαν αιφνιδιαστικά οι προκηρύξεις για τη διενέργεια τριών πρόδρομων διαγωνισμών, με σκοπό τη διεξαγωγή ενός διεθνούς διαγωνισμού για τη διαχείριση, συντήρηση και λειτουργία του ΕΥΣ της Αθήνας μέσω ΣΔΙΤ (σύμπραξη ιδιωτικού και δημόσιου φορέα).
Το ΕΥΣ της ΕΥΔΑΠ εκτείνεται σε τέσσερις νομούς και περιλαμβάνει τις κεντρικές υποδομές του νερού, τα φράγματα του Μόρνου, του Ευήνου, τη λίμνη Υλίκη, αντλιοστάσια καθώς και το κανάλι με το οποίο φτάνει το νερό στην Αθήνα.
Το νερό είναι δημόσιο αγαθό
Το σταθερό, ασφαλές και αξιόπιστο νερό έχει άμεσες θετικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, στη διατήρηση της περιβαλλοντικής ισορροπίας, σε όλους τους οικονομικούς τομείς και στην κοινωνική ευημερία (Iglesias, 2018).
Παράλληλα υπό τις συνθήκες κλιματικής κρίσης και της συνεχιζόμενης αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού, οι υδατικοί πόροι βρίσκονται υπό απειλή και ειδικά για τις χώρες της Μεσογείου το φάσμα της λειψυδρίας μοιάζει ορατό μέχρι το τέλος του αιώνα. Επομένως η ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού τόσο σε τεχνολογικό επίπεδο, όσο και ως προς τη διαφύλαξη του κοινωνικού χαρακτήρα του, αποτελεί άμεση προτεραιότητα.
Κοινωνία και επιστήμονες βρίσκονται στο ίδιο μήκος κύματος, εκτός από τους εκφραστές του ακραίου νεοφιλελευθερισμού. Η σημερινή κυβέρνηση, χωρίς τη «θηλιά» των μνημονιακών απαιτήσεων φέρνει από το παράθυρο ξανά την παρωχημένη και αντικοινωνική πρόταση ιδιωτικοποίησης του νερού και των υποδομών του.
Σε αυτό το πλαίσιο, το νερό αναδεικνύεται ως εμβληματικός τομέας για την αντίσταση των κοινωνιών απέναντι στις διαθέσεις των κερδοσκόπων. Τα κινήματα που αναδύθηκαν παγκοσμίως (π.χ. Γκρενόμπλ, Βερολίνο) και στη χώρα μας (π.χ. SOSτε το Νερό – Θεσσαλονίκη) απαντούν σε μια διττή ανάγκη: στην υπεράσπιση των κοινών αγαθών, αλλά και στον εντοπισμό του αδύναμου κρίκου στην κατασκευή της νεοφιλελεύθερης πρότασης, που εμμένει στις ιδιωτικοποιήσεις, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση καμίας εναλλακτικής (Τhere Is No Alternative).
Τις τελευταίες δεκαετίες όπου το νερό έχει ήδη ιδιωτικοποιηθεί, οι άνθρωποι βίωσαν τις αρνητικές συνέπειες αυτής της ενέργειας. Για παράδειγμα στην Αγγλία και την Ουαλία, όπου από τη δεκαετία του 1980 και μετά οι δημόσιες επιχειρήσεις νερού πουλήθηκαν σε ιδιώτες επενδυτές, οι καταναλωτές είδαν τους λογαριασμούς του νερού να αυξάνονται κατά 46%, τα πρώτα εννέα χρόνια της ιδιωτικοποίησης. Οι «επενδυτές» αποκόμισαν υψηλά κέρδη, αλλά δεν έκαναν τις
απαιτούμενες επενδύσεις για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των διαρροών, με αποτέλεσμα το ποσοστό απώλειας νερού σε αυτές τις περιοχές να παραμένει ένα από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, όπου εδρεύουν δύο από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές εταιρείες ύδρευσης στον κόσμο (η Veolia και η Suez και υποψήφιοι επενδυτές στην ΕΥΔΑΠ), οι χρήστες που εξυπηρετούνται από ιδιωτικές επιχειρήσεις πληρώνουν περίπου 16% περισσότερο από τους πολίτες οι οποίοι εξυπηρετούνται από δημοτικές επιχειρήσεις, ενώ τα δίκτυα υποβαθμίστηκαν (D. Hachfeld et al., 2013).
Στις μέρες μας η διεθνής τάση προτείνει την επανακρατικοποίηση εταιρειών ύδρευσης. Φαίνεται πως οι δημόσιες εταιρείες ύδρευσης, κερδίζουν το στοίχημα της προοδευτικής διαχείρισης των υδάτων, εμφανίζοντας τα εξής πλεονεκτήματα έναντι των κερδοσκοπικών ιδιωτικών σχημάτων:
■ Καλή ποιότητα νερού
■ Αποτελεσματικότητα στην κάλυψη αναγκών
■ Κοινωνικός προσανατολισμός, δικαίωμα πρόσβασης και στους πιο αδύναμους
■ Βιωσιμότητα με περιβαλλοντικούς όρους
■ Καλές εργασιακές σχέσεις
■ Ανάπτυξη υψηλής τεχνογνωσίας
Η προοδευτική απάντηση
Επομένως η απάντηση στο επίκαιρο ερώτημα πώς θα έχουμε ένα αξιόπιστο σύστημα παροχής νερού, βιώσιμο με οικολογικούς όρους και κοινωνικά επωφελές, βρίσκεται μπροστά μας. Συνταγματική κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού με ταυτόχρονη εξασφάλιση των καλών διεθνών πρακτικών στην προστασία του περιβάλλοντος και της κοινωνικής ευημερίας.
Δεν μας αρκεί απλά η κρατική διαχείριση, αλλά επιζητούμε το καλύτερο αποτέλεσμα για τις ζωές μας. Σε αυτό το πλαίσιο μπορούν να αξιοποιηθούν εργαλεία άμεσης δημοκρατίας προκειμένου να το πετύχουμε, όπως δημοψηφίσματα σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο, επίσημα ή άτυπα.
Η προοδευτική απάντηση πρέπει να είναι καθαρή, χωρίς αστερίσκους. Ανάσχεση των κλιμακούμενων μεταφορών πόρων και κεφαλαίων από την φύση και την κοινωνία προς τα μεγάλα συμφέροντα και «επενδυτές». Δεν χωρά αμφιβολία ότι η διαχείριση των κοινών αγαθών προς όφελος της κοινωνίας σχετίζεται άμεσα με την ποιότητα της δημοκρατίας.
Η έννοια των κοινών πόρων αυξάνει τις αντιστάσεις για την υπεράσπισή του νερού μέχρι το ολικό φυσικό περιβάλλον και την ίδια τη ζωή γενικότερα. Η υιοθέτηση της έννοιας του κοινού και η οικοδόμηση μορφών συμμετοχικής διαχείρισης αγαθών δημιουργεί ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς και εμπλουτίζει το περιεχόμενο της ιδιότητας του πολίτη (D. Hachfeld et al., 2013).
* χημικός μηχανικός ΑΠΘ, μεταπτυχιακός φοιτητής ΔΠΜΣ «Περιβάλλον και Ανάπτυξη» ΕΜΠ
