Το Χαλάνδρι της δεκαετίας του 1940 μέσα από πολύτιμες εμπειρίες πολλών Χαλανδραίων από τα χρόνια της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου, αναβιώνει στην καλαίσθητη έκδοση «Δεκαετία του ’40 και οι Χαλανδραίοι» που κυκλοφόρησε από την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας του Δήμου Χαλανδρίου (ΟΠΙΔΗΧ) και τη συνδρομή του δήμου.
Η έκδοση περιλαμβάνει πληθώρα μαρτυριών αφανών πρωταγωνιστών των ιστορικών γεγονότων της δεκαετίας του ’40, όπως επίσης φωτογραφικά τεκμήρια, ένα συνοπτικό ιστορικό πλαίσιο και ένα «Μικρό Ιστορικό» για το Χαλάνδρι εκείνης της εποχής.
«Χωρίς να συνιστά ιστορική μελέτη με την παραδοσιακή έννοια (έρευνα της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, συγκριτική μελέτη, συμπεράσματα), φιλοδοξεί να συμβάλει στη διάσωση της συλλογικής μας ιστορικής μνήμης και να προσθέσει κάτι στις πρωτογενείς πηγές· κάτι που ίσως φανεί χρήσιμο στους νεότερους και σε μελλοντικούς ερευνητές», σημειώνει στην εισαγωγή της έκδοσης η Νάση Σιαφάκα, ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και συντονίστρια της ΟΠΙΔΗΧ.
Μέσα στις σελίδες ζωντανεύουν μνήμες από το Χαλάνδρι αλλά και από όλη την επικράτεια, καθώς οι Χαλανδραίοι της εποχής ακολουθούν τη ρότα των ιστορικών γεγονότων από το κέντρο στην περιφέρεια και τανάπαλιν. Από την κήρυξη του πολέμου -την οποία μαθαίνει από πρώτο χέρι ο Χαλανδραίος Φώτης Νόμπελης, από τον πατέρα του και υπασπιστή του Ιωάννη Μεταξά– έως την κηδεία του Κωστή Παλαμά, που εξελίσσεται στην κορυφαία –ίσως– αντιστασιακή εκδήλωση. Από τη Σφαγή των Καλαβρύτων, που βλέπει με τα μάτια του ο έφηβος τότε Ανδρέας Δερβένης, έως τα βουνά της Ρούμελης, όπου ο Νικόλαος Ξένος μάχεται τους κατακτητές στο πλευρό του Αρη Βελουχιώτη. Από την πείνα του 1941-42, που άφησε δεκάδες νεκρούς και στο Χαλάνδρι, έως την εφημερίδα «H Φωνή των Σκλάβων» και τους πρωτεργάτες της Αντίστασης στο Χαλάνδρι. Από το μεγάλο Μπλόκο της πόλης το 1944, όπου οι συνεργάτες των ναζί κάνουν αυτό που ξέρουν καλά, έως τους πανηγυρισμούς της Απελευθέρωσης, τη μάχη των Δεκεμβριανών που δίνεται στη Σχολή Χωροφυλακής στη Μεσογείων και, βέβαια, τα οδυνηρά χρόνια του Εμφυλίου.
Στην αξία του έργου αναφέρεται και ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Χαλανδρίου, Σέργιος Γκάκας, που στήριξε από την πρώτη στιγμή το εγχείρημα: «Το να ξετρυπώσεις τα πρόσωπα πίσω από την ιστορία, να κάνεις την, τρεμάμενη πια, φωνή τους να ακουστεί, να αποδείξεις ότι στο σώμα που δημιούργησε η επίσημη καταγραφή των γεγονότων υπάρχουν ρωγμές και λάμψεις, είναι ένα έργο πολύτιμο».
Συντελεστές
Για την έκδοση εργάστηκαν τα μέλη της ΟΠΙΔΗΧ Νάση Σιαφάκα –που είχε και τη συνολική επιμέλεια του εγχειρήματος– και Ελένη Ανυφαντάκη. Σημαντική υπήρξε και η συνδρομή των Βασιλικής Σιαφάκα, Ευτυχίας Γεωργούλια και Γιώργου Κούκου, που είναι επίσης μέλη της ΟΠΙΔΗΧ. Τη γραφιστική επιμέλεια της έκδοσης ανέλαβε η φίλη της Ομάδας, Βάλια Καπάδαη. Η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη υπήρξε, όπως σημειώνει η Νάση Σιαφάκα, διαρκής πηγή έμπνευσης και στήριξης της επίπονης αυτής προσπάθειας, που αποτέλεσμά της ήταν η δημιουργία «της αδιαμεσολάβητης, κατά το δυνατό, προφορικής ιστορίας της κρίσιμης αυτής δεκαετίας του ’40 μέσα από τις αφηγήσεις των “απλών ανθρώπων”, χωρίς να ξεχωρίζει “νικητές και ηττημένους“».
Η έκδοση υπάρχει και σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα του δήμου.
