ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Γ. Η. Κριμπάς*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Ατολμη και ντροπαλή ξεκίνησε τον σύντομο βίο της η αρχική πρόταση αμοιβαιοποίησης του τότε νεογέννητου αλλά ήδη προβληματικού ευρώ (μεταξύ άλλων, από την αξία του κοντά στα 1,40 δολάρια στην εκκίνηση μέχρι την απαξίωσή του κοντά στο 0,80 λίγους μήνες μετά). Αποσύρθηκαν διακριτικά μαζί της και οι ολίγοι φερέλπιδες που τόλμησαν να σκεφτούν και να μιλήσουν εκτός πρωτοκόλλου. Στην προληπτική, τόσο αδιάφανη απειλητική του μορφή, ο φόβος, πάντα αναγκαίος συνεταίρος του ορθού δόγματος, λειτούργησε κατ’ οικονομίαν. Θυμίζω: η αρχική πρόταση είχε όνομα εύηχο, ήταν το Blue Bond Proposal, γέννημα του πλέον αξιοπρεπούς ανεξάρτητου ινστιτούτου των Βρυξελλών, όμως πέρασε αυτοστιγμεί σε δυσμένεια μόλις τόλμησε ν’ ανοίξει τη χαραμάδα της αμοιβαιοποίησης.

Για τους εργολάβους της ευρωπαϊκής ενοποίησης η χαραμάδα ήταν κερκόπορτα, να καλουπώσει το αυλάκι της χρηματοδότησης των ελλειμματικών κρατών-μελών από τα νουνεχή πλεονασματικά μέλη του κατασκευασμένου συνόλου. Τα διαδοχικά δίδυμα επικεφαλής των γερμανικών αρχών (Κεντρική Τράπεζα /υπουργείο Οικονομικών) δεν μπορούσαν ν’ αφήσουν την υποψία της μόλυνσης στο εορταστικό γαμήλιο τραπέζι, ιερό του τρίπτυχο α] το μοναδικό (όχι απλώς ενιαίο) νόμισμα, η β] διά πελέκεως απαγόρευση μεταφοράς πόρων (ελέγξιμη εντός του συστήματος κεντρικών κρατικών τραπεζών) και, βεβαίως, γ] την ανεξαρτητοποίηση των εθνικών κεντρικών τραπεζών από τα κράτη που τις θέσπισαν. Οι ομφάλιοι λώροι της νομισματικής κυριότητας (μιλάμε φυσικά για δημοκρατίες) πετάχτηκαν στα σκυλιά και το νέο θεσμικό τεχνούργημα, το ευρωσύστημα, στολίστηκε με κόσμημα αιώνια λαμπερό.

Ωσπου, βέβαια, να προκύψει το προβλέψιμο και προβλεφθέν ατύχημα: όπου ο μέγας ωρολογοποιός λησμόνησε να λαδώσει τα ομορφοσμιλεμένα γρανάζια, οπότε πετάχτηκε ως φασουλής η πρώτη απαραίτητη ηθική λέξη «σταθερότητα/ποίηση», σήμα κινδύνου με τρισθωρακισμένο σύμμαχό της το μέσο που αγιάζει τον σκοπό. Αυτήν τη δεύτερη αμαρτωλή λέξη δεν θα επαναλάβω, η ανηθικότητα ξέρει να πλέκει θυρεούς με τον δικό της μίτο.

Ποιο, λοιπόν, είναι το πρόβλημα που από το γαλάζιο σκίρτημα στην ονειρεμένη απαρχή του έκανε μετάσταση στον κόσμο της αποτυχίας του;

Τα ωραία ξεκινούν από εδώ: όπως όταν δεν σου αρέσει η απάντηση σε ένα ερώτημα τότε η πραγματική απάντηση είναι να αλλάξεις το ερώτημα, έτσι και όταν η πραγματική απάντηση χαλάει όχι μόνο ένα σημαντικό κεκτημένο αλλά και απειλεί να κατεδαφίσει ένα ολόκληρο συγκρότημα κεκτημένων τότε το ερώτημα πρέπει να είναι τέτοιο που ταυτόχρονα να απορρίπτει την αποδοχή ενός εκ φαντασίας κεκτημένου έχοντας ήδη καταδικάσει την πάλι εκ φαντασίας αδυναμία του κεκτημένου τούτου να υπάρξει.

Πρώτη φορά δύσκολο, δεύτερη φορά ανόητο, ας το δούμε ξανά: αν κάτι στραβό μπορεί να υπάρξει τότε πρέπει να εμποδιστεί ώστε να μην υπάρξει. Αν, όμως (προσοχή εδώ) παρ’ όλα αυτά υπάρξει, τότε η ζημιά έχει γίνει και είναι πλέον πολύ αργά.

Αρα, έστω αν και με ζημιά ακόμη μπορεί να προληφθεί η (θυμήσου, ανύπαρκτη μεν πλην υποτιθέμενη) ζημιά, τότε μ’ έναν σμπάρο δυο τρυγόνια, ζημιώθηκαν μαζί με το κόστος της ζημιάς και οι ζημιάρηδες, αυτοί που τη μαγείρεψαν, την εμφύτευσαν, την αξιοποίησαν, τη χάρηκαν, τη θέσπισαν ως αναπόφευκτο χαρακτηριστικό του κόσμου στον οποίο η νομισματική κυριαρχία είναι καλή εφόσον δεν χρειάζεται και κακή μόνο όταν χρειάζεται, εφόσον [πολύ προσοχή εδώ) φυσικά υπάρχει και δεν έπαψε ούτε ποτέ θα πάψει να υπάρχει εκεί που πρέπει να υπάρχει, οι εργολάβοι δεν έφυγαν όπως φεύγουν αυτοί που επισκέπτονται το εργοτάξιο, οι εργολάβοι είναι οντολογικά πρότεροι της εργολαβίας.

Η εφεύρεση του ηθικού κινδύνου (moral hazard) είναι από τα ισχυρά λογικά κατασκευάσματα της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας, ώς τώρα το ανήθικον του ηθικού κινδύνου κρύπτεται πανέμορφα πίσω από το πανάρχαιο ιστορικό δόγμα, ουαί τοις ηττημένοις.

Και τότε πώς η Ευρώπη θα ξεφύγει από το δομικό nein; Ισως, απλά, πρέπει ν’ αλλάξουμε τους ηττημένους. Το τεχνικό ζήτημα της αμοιβαιοποίησης φυσικά δεν εξαντλήθηκε, ίσως απλά εκτιμήθηκε η διακωμώδηση ως εμβόλιο κατά της εμπεδωμένης σοβαροφάνειας, πτυχή της πολιτικής ορθότητας, αλλά μπορούν όλ’ αυτά προς στιγμήν να περιμένουν. Εν τω μεταξύ καλύτερα να μιλήσουμε για στρατηγούς, για την ακρίβεια για έναν, ιστορικά τον μοναδικό στρατηγό που μοιράζει λεφτά. Σαν να μην έφτανε αυτό το εξαίρετο γεγονός, τώρα πάλι θέλουμε ακόμη άλλον έναν, με εμπεριστατωμένη έρευνα θα μάθουμε πού φυτρώνουν. Αυτό όμως πλησιάζει τα όρια της πλεονεξίας. Διερωτάται κανείς αν το πολύ της παρακμής γεννά παιδικές ασθένειες, συντομογραφικά το Σύνδρομο της Σταχτοπούτας, ναι, θα έρθει ο Πρίγκιπας, πες πες κάτι θα μείνει. Θέλεις όμως και να είσαι πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Και μετά σου φταίει ο Αγκάμπεν. Τέτοιο Πάσχα δεν ξανάγινε.

*Ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας Πανεπιστημίου Αθηνών