Η κάθε θεωρία συνωμοσίας δεν πρέπει να «μολύνει» την κριτική σκέψη

«Η αλήθεια θα σε απελευθερώσει. Αλλά, πρώτα θα σε τσαντίσει πολύ» (Robert G. Ingersoll)

Οι περισσότεροι άνθρωποι σε κάθε τι που λαμβάνει χώρα γύρω μας ψάχνουμε να βρούμε τα αίτιά του. Είτε για να γνωρίσουμε και να αξιοποιήσουμε χρηστικά αυτή τη γνώση, είτε από απλή περιέργεια δίχως άλλες περαιτέρω προεκτάσεις. Βέβαια, ουκ ολίγοι στο σύγχρονο νεοελληνικό μικρόκοσμο χρησιμοποιούν τα πορίσματα για να «το παίξουν ιστορία» και για να «πουλήσουν πνεύμα». Το μεγάλο θέμα του κορονοϊού ευλόγως διακρίνεται για τη σημασία του. Επομένως, το πιο αναμενόμενο πράγμα είναι να ψάχνουμε όλοι τα πάντα. Όπως το πώς ξεκίνησε ο κορονοϊός…

Τέτοιες αναζητήσεις όσο σπουδαίες κι αν είναι, άλλο τόσο θέλουν προσοχή. Πρωτίστως, δεν πρέπει να αποπροσανατολίζουν τις προτεραιότητες. Το πώς και το γιατί δεν μπορούν να έρθουν ποτέ πρώτα όσο τρέχει το φαινόμενο. Γιατί προέχει η πολύπλευρη αντιμετώπισή του και οι εικασίες δεν επιλύουν κάτι το απτό… Αν, μάλιστα, καταλήγει κάποιος να υποτιμάει τον κίνδυνο εξαιτίας των δικών του ερμηνειών για το εκάστοτε φαινόμενο, τότε γίνεται από ένα σημείο και ύστερα επικίνδυνος και για τον εαυτό του και για τους γύρω του. Σε τέτοιες έκτακτες περιστάσεις θέλει ιδιαίτερη σύνεση ακόμα και η διαχείριση των αριθμών, η οποία έχει ως βασικό προαπαιτούμενο τη σωστή ερμηνεία τους. Με βάση την επιστράτευση της λογικής και των στατιστικών δεδομένων και αναλύσεων.

Κάθε θεωρία συνωμοσίας έρχεται να εκμεταλλευτεί την ανάγκη και τη δίψα για αναζήτηση αιτιών. Μα, πάνω από όλα, στηρίζεται στην κατασκευή φταιχτών. Το να εκτονώνουμε την εσωτερική μας πίεση σε κάποιον άλλον είναι βασική καταγεγραμμένη εδώ και αιώνες τακτική που διέπει τα ανθρώπινα.

Oι θεωρίες συνωμοσίας αναπτύσσονται, όμως, γιατί υπάρχει πρόσφορο έδαφος. Χρησιμοποιούν, συνήθως, αληθινές καταστάσεις και υπαρκτά γεγονότα για να κατευθύνουν τη σκέψη σε συγκεκριμένες παγίδες. Βασικός τους σκοπός δεν είναι να βοηθήσουν στην ανακάλυψη της αλήθειας, αλλά να ποδηγετήσουν. Να κατασκευάσουν βολικές αληθοφάνειες που συσκοτίζουν περισσότερο, παρά ξεδιαλύνουν. 

Τα άλματα λογικής είναι ταυτόχρονα το «όπλο», αλλά και το «αυτοξεσκέπασμά» τους… Η συνθετική σκέψη και η γνώση του σχετικού παρελθόντος επιτρέπουν στους πιο μυημένους σε τέτοιες καταστάσεις να ξεφύγουν από τις στημένες παγίδες που βρίσκονται μπροστά τους. Όμως, σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να αναζητάμε -στο σωστό χρόνο- την αλήθεια. Χρησιμοποιώντας ακόμα και στοιχεία από κάποια… θεωρία συνωμοσίας… Εκείνα που όντως ισχύουν και έχουν βαρύτητα ουσίας. Κάποιοι πονηροί ανάγοντας τα πάντα και με περισσή ευκολία σε θεωρία συνωμοσίας καταφέρνουν να αποπροσανατολίσουν και να τη «βγάλουν καθαρή».

Η θεωρία συνωμοσίας εδραιώνεται κυρίως εκεί που υπάρχει η «μέριμνα» για λανθασμένες κρίσεις. Αλλά, η κάθε θεωρία συνωμοσίας δεν πρέπει να «μολύνει» την κριτική σκέψη. Ούτε να την υποβαθμίζει, ούτε να την αδρανοποιεί…

Καλό είναι να έχουμε στο νου μας πως δεν ερμηνεύονται πάντα όλα πίσω από απλοϊκά δίπολα. Κάποιες φορές αυτά τα δίπολα μπορεί στην πράξη να μην είναι και τόσο ανταγωνιστικά μεταξύ τους… Ειδικά σε κάποιες περιστάσεις μπορεί και να «κλείνουν το μάτι» το ένα στο άλλο. Η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη από παρεμφερή παραδείγματα.

Όσον αφορά στον κορονοϊό και στο τι τον δημιούργησε, είναι σίγουρο πως υπάρχουν σημαντικότερα ερωτήματα που πρέπει να μας απασχολούν σε ενεστώτα χρόνο. Φερ ειπείν, το πώς θα τον αναχαιτίσουμε, το πώς θα θεραπεύσουμε τις συνέπειές του και το πώς θα κάνουμε την επόμενη μέρα όσο το δυνατόν πιο ανεκτή για τους πολλούς. Εκεί τα πράγματα είναι πιο ευδιάκριτα και ίσως πιο εύκολα ερμηνεύσιμα.