Είτε μας αρέσει είτε όχι, στην εποχή του κορονοϊού οι τηλεδιασκέψεις θα είναι η νέα μας πραγματικότητα. Κάπως έτσι λοιπόν, όταν η συνάντηση των εταίρων του προγράμματος Freiraum στη Ρώμη ακυρώθηκε λόγω της εξάπλωσης του ιού στη γειτονική χώρα, η Maud Qamar και η Alonia Elizalde από το Ινστιτούτο Γκέτε των Βρυξελλών οργάνωσαν με μεγάλη επιτυχία μια τριήμερη τηλεδιάσκεψη των freiraumers από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.
Για όσους πιθανόν δεν θυμάστε, το Freiraum (ελεύθερος χώρος) είναι ένα καλλιτεχνικό εγχείρημα του Ινστιτούτου Γκέτε που επιχειρεί να ζωντανέψει την Ευρώπη ανοίγοντας τον διάλογο από τα κάτω. Σε αυτό το πλαίσιο σε 40 ευρωπαϊκές πόλεις τα Ινστιτούτα Γκέτε συνεργάστηκαν με φορείς από τον χώρο του πολιτισμού, την επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών και σχημάτισαν δίκτυα, ώστε πάνω στην ανάλυση της έννοιας της ελευθερίας να δοκιμάσουν την αλλαγή της ευρωπαϊκής προοπτικής. Στην πρώτη φάση του προγράμματος οι πόλεις καταπιάστηκαν με τα προβλήματα και τις ιδιαιτερότητες η μια της άλλης, ώστε να αναπτυχθεί η πολυπόθητη ενσυναίσθηση.
Οι αγωνίες
Σήμερα το Freiraum συνεχίζει στη δεύτερη φάση του, πολύ ενισχυμένο, αφού αυτό που δεν αντιλαμβάνονται οι πολιτικοί το αντιλαμβάνεται η ευαίσθητη φύση των καλλιτεχνών. Οτι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι μοιραζόμαστε τον ίδιο πλανήτη και τις ίδιες αγωνίες. Αγωνίες που στα χρόνια της κρίσης έγιναν πολύ πιο έντονες και εκφράστηκαν με αυταρχισμό, μίσος και προσβολές του ενός προς τον άλλον.
Αντίθετα, οι freiraumers αυτές τις αγωνίες τις εξετάζουν και τις εκφράζουν δημιουργικά. Μέσα από τη μουσική τους, τη γραφή τους, τις καλλιτεχνικές τους εγκαταστάσεις, τις παραστάσεις τους. Μέσα από την ανταλλαγή ιδεών, την κατανόηση του ενός για τον άλλον, ξεπερνούν τα στερεότυπα του πλούσιου Βορρά και του φτωχού Νότου, του εργατικού Γερμανού και του τεμπέλη Ελληνα, του καθαρού Ευρωπαίου και του βρόμικου μετανάστη. Ξεπερνούν την αλλοτρίωση της φύσης μας από αυτήν την αποξένωση μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών, μεταξύ των ανθρώπων, που σε τελευταία ανάλυση είναι και η πηγή όλων των κακών, και δημιουργούν το μανιφέστο. Ενα κείμενο που οραματίζεται το μέλλον. Το κοινό μας μέλλον μέσα στο κοινό μας σπίτι, την Ευρώπη.
«Το Freiraum είναι ένας χώρος για την ελευθερία. Ενας χώρος για να αισθανθεί κάποιος ασφαλής, σημαντικός, αποδεκτός, σεβαστός αλλά και θυμωμένος. Σε αντάλλαγμα όμως θα πρέπει να κάνει και τους άλλους να νιώθουν ασφαλείς, αποδεκτοί, σεβαστοί αλλά και θυμωμένοι. Το Freiraum είναι ένας χώρος όπου η ελευθερία, η δημοκρατία, ο διαμοιρασμός, η συλλογικότητα είναι τα ιδανικά», αναφέρει το μανιφέστο του Freiraum στην εισαγωγή του.
Ωστόσο, οι άνθρωποι, η κοινότητα, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να εξασκηθούν πάνω σε αυτά τα ιδανικά. Ετσι το Freiraum γίνεται η πλατφόρμα «δημιουργικής αντιπαράθεσης και πολιτικής φαντασίας», θα πουν οι συγγραφείς του μανιφέστου, Λυδία Χατζηιακώβου από το ArtBox και Iskra Geshoska από τον καλλιτεχνικό οργανισμό Kontrapunkt από τα Σκόπια.
«Το Freiraum συγκεντρώνει διαφορετικές φωνές -πρακτικές, όνειρα και οράματα- απ’ όσο το δυνατόν περισσότερα μέρη της Ευρώπης. Η τέχνη για την κοινωνική αλλαγή, την κοινότητα, τον μεταβιομηχανικό σχεδιασμό, την άτυπη μάθηση και την εκπαίδευση είναι μόνο μερικές από τις στρατηγικές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Το Freiraum οραματίζεται να γίνει μέρος όλων των πολιτιστικών ιδρυμάτων που επιδιώκουν να αναπτύξουν το ακροατήριό τους με την ειλικρινή έννοια του όρου. Ενας χώρος που προσκαλεί και επιτρέπει στους ανθρώπους να είναι ο εαυτός τους. Οχι με ρομαντικό και αφελή τρόπο αλλά με πραγματική και ρεαλιστική προσέγγιση».
Αλλαγές στην κοινωνία
«Το Freiraum έχει στόχο να ενδυναμώσει την κοινωνία αλλά και τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Να τους κάνει να νιώσουν ότι ανήκουν κάπου», θα πει ο Χρήστος Σαββίδης, ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του ArtBox.
«Το Freiraum είναι ένα κάλεσμα προς τους καλλιτέχνες και την κοινωνία, για την ανάγκη το μη υπαρκτό να γίνει υπαρκτό», αναφέρουν οι freiraumers στο μανιφέστο τους. Και πόση αλήθεια, πόση δύναμη πράγματι κρύβεται σε αυτές τις δυο αράδες, αφού από τον σχεδιασμό του κόσμου μας έχουμε αφήσει απέξω τον άνθρωπο. Αρνηθήκαμε τα χαρίσματα και τους θησαυρούς που ο κάθε άνθρωπος κρύβει μες στο μυαλό και την καρδιά του. Αποτύχαμε ως κοινωνία, ως κράτη, ως Ευρωπαϊκή Ενωση, και η αποτυχία αυτή συσσωρεύτηκε και έγινε μίσος. Πρώτα προς τους εαυτούς μας και μετά προς τους άλλους. Τους ξένους, τους αδύνατους.
Το Freiraum μας προτρέπει να μην αποδεχτούμε την αποτυχία. Να μην αμφισβητήσουμε τα χαρίσματα που κρύβουμε μέσα μας, αλλά αντίθετα να τα αναπτύξουμε και να γίνουν δημιουργία. Να γίνουν ο πηλός στα χέρια μας για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας. Να γίνουν το εργαλείο για την οικοδόμηση του μέλλοντος.
«Αν και προτιμούσαμε να συναντηθούμε στη Ρώμη, η Alonia κι εγώ βγήκαμε από την τηλεδιάσκεψη με την εντύπωση ότι σας είχαμε δει όλους και ότι είχαμε ανταλλάξει ιδέες για σημαντικά θέματα. Εντυπωσιαστήκαμε από το πόσο συγκεντρωμένοι ήμασταν όλοι στα θέματα που συζητούσαμε και πραγματικά καταφέραμε να κάνουμε ένα καλό βήμα προς τα εμπρός. Και μάθαμε κάτι ακόμα: Και το skype μπορεί να είναι Freiraum (ελεύθερος χώρος)» θα γράψει στο email την επομένη η Maud Qamar.
