Τσερνομπίλ 2020

Συμπληρώνονται 34 χρόνια από την 26η Απριλίου του 1986 όταν οι λειτουργικές ατέλειες των υποσυστημάτων ψύξης του πυρηνικού αντιδραστήρα 4 στο Τσερνομπίλ, κατά τη διάρκεια μιας προγραμματισμένης δοκιμής μείωσης της ισχύος του, αποδείχθηκαν μοιραίες. Αυτό που δεν είχε διερευνηθεί επαρκώς ήταν ότι σε περίπτωση πτώσης ισχύος σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, ο συγκεκριμένος τύπος αντιδραστήρα μετέπιπτε σε ασταθή κατάσταση.

Οι χειριστές αντιλήφθηκαν το πρόβλημα και προσπάθησαν με χειροκίνητες παρεμβάσεις και με ενεργοποίηση αυτόματων διεργασιών να επαναφέρουν τον αντιδραστήρα σε σταθερή και ελεγχόμενη κατάσταση. Πλην όμως πέτυχαν ακριβώς το αντίθετο, δημιουργώντας έναν θετικό βρόχο ανάδρασης όπου η αύξηση ισχύος οδηγούσε σε αύξηση της πίεσης και σε περαιτέρω, ανεξέλεγκτη πλέον, αύξηση της ισχύος. Είναι ενδεικτικό ότι η τελευταία ένδειξη για την παραγόμενη ισχύ πριν ο αντιδραστήρας τιναχτεί στον αέρα ήταν 33.000 μεγαβάτ, δέκα φορές μεγαλύτερη από την ονομαστική του ισχύ.

Ο απολογισμός σε απώλειες ανθρώπινων ζωών, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τραγικός. Καταγράφεται σε ιατρικά δελτία, σε ταινίες τεκμηρίωσης όπως τα «Καρδιά του Τσερνομπίλ» (2003) και «Λευκό άλογο» (2008) της Μαριάν Ντελέο, «Η μάχη του Τσερνομπίλ» (2006) του Τόμας Τζόνσον, «Τσερνομπίλ 3828» του Σέρχι Ζαμπολότνι (2011) και στο βιβλίο «Τσερνομπίλ, ένα χρονικό του μέλλοντος» (εκδόσεις Περίπλους 2001, εκδόσεις Πατάκη, 2015) της βραβευμένης με το Νομπέλ Λογοτεχνίας 2015, Σβετλάνα Αλεξίεβιτς.

Γύρω από το εργοστάσιο δημιουργήθηκε απαγορευμένη ζώνη ακτίνας 30 χιλιομέτρων, όπου σταδιακά αναπτύχθηκαν η πανίδα, η χλωρίδα και η άγρια ζωή, χωρίς βέβαια να λείπουν οι επιπτώσεις της ραδιενέργειας και επ’ αυτών. Προ ημερών, μια δασική πυρκαγιά στην απαγορευμένη ζώνη προκάλεσε απότομη αύξηση των επιπέδων ραδιενέργειας στην περιοχή. Τα ραδιενεργά κατάλοιπα παραμένουν και για κάποια από αυτά θα απαιτηθούν δεκάδες χιλιάδες χρόνια μέχρι να αυτο-διασπαστούν.

Το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ είχε βαθμό επικινδυνότητας 7, ίδιο με το ατύχημα της Φουκουσίμα το 2011 στην τεχνολογικά προηγμένη Ιαπωνία. Το τελευταίο αυτό ατύχημα προκλήθηκε από τη μη εφαρμογή των κανονισμών ασφαλείας από την ιδιωτική εταιρεία στην οποία είχε ανατεθεί η διαχείριση του πυρηνικού προγράμματος της χώρας.

Καθώς στις μέρες μας οι θιασώτες και οι διαπρύσιοι κήρυκες του «λιγότερου» και «επιτελικού» κράτους έχουν λουφάξει (προσώρας, ας μη γελιόμαστε) μπροστά την αδήριτη και πανθομολογούμενη ανάγκη ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους και κράτους πρόνοιας για την αντιμετώπιση της πανδημίας, ας κατανοήσουμε μια και καλή ότι δεν προσφέρονται όλοι οι τομείς για ανάπτυξη από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Η ανεξέλεγκτη υποταγή κάποιων ζωτικών λειτουργιών στη λογική της ελαχιστοποίησης του κόστους και της μεγιστοποίησης του κέρδους μόνο συμφορές μπορεί να επιφέρει.