Και εμείς οι Ελληνες και οι άλλοι οι Τούρκοι, ως πολίτες αλλά και ως πολιτικοί, ζούμε και οργανώνουμε τη ζωή μας εντός του πλαισίου των εθνικών κρατών. Εάν το προσφυγικό ζήτημα θέτει για τις δύο εθνικές κοινότητες μείζονα προβλήματα αυτοπροσδιορισμού τους, αυτό δεν έχει να κάνει με την εθνική αυτοσυνείδηση των δύο επιμέρους κρατών.
Τι έχουμε, λοιπόν, μπροστά μας ως δύο εθνικά κράτη, δηλαδή και η Ελλάδα και η Τουρκία, σχετικά με το προσφυγικό ζήτημα; Εννοείται πως δεν θα επιλέξουν οι πολιτικές ηγεσίες των δύο εθνικών κρατών τη σύγκρουση, αλλά την επικοινωνία και τη συνεννόηση.
Τα εθνικά σύνορα δεν μπορούν να ορίζονται ως διαχωριστικά τείχη ανάμεσα σε κοινότητες και σε λαούς, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως εθνικά σύνολα, αλλά ταυτόχρονα διεκδικούν το δικαίωμα για μία παγκόσμια κοινωνία της πολιτικής αλληλεγγύης.
Με βάση τα εμπειρικά δεδομένα της κρίσης στον Εβρο, κανείς δεν περιμένει να μετατραπεί το προσφυγικό ζήτημα σε πρόβλημα σύγκρουσης ανάμεσα σε δύο εθνικά κράτη: δηλαδή ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία. Δεν μπορούμε όλοι εμείς οι πολίτες, και στην Ελλάδα και την Τουρκία, να φανταστούμε ότι ο πληθυσμός των προσφύγων θα γίνει ποτέ η πραγματολογική αιτία της εμπόλεμης σύγκρουσης ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία.
Αλλά όλοι μας θέτουμε το ερώτημα, το οποίο δεν είναι άλλο παρά το εξής: Από τη στιγμή που ο Ερντογάν χρησιμοποιεί ως «εργαλείο» τους πρόσφυγες στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής του, τότε τι πρέπει να κάνει η Ευρωπαϊκή Ενωση; Και τι πρέπει να κάνει η Ελληνική Δημοκρατία;
Με τα δεδομένα που έχουμε μπροστά μας: οι τεχνοκρατικές Βρυξέλλες μοιράζουν κονδύλια στον πρωθυπουργό της Ελλάδας, για να αντιμετωπίσει με γραφειοκρατικό τρόπο το πρόβλημα. Δηλαδή θα ήθελα να ρωτήσω για πολλοστή φορά: Πώς εδώ στην ελληνική πολιτική κοινωνία λαμβάνονται οι πολιτικές αποφάσεις και τελικά πώς αυτές οι αποφάσεις γίνονται πολιτικές πράξεις!
Τελικά, διαπιστώνω το εξής πολιτικό παράδοξο φαινόμενο: Η Τουρκία, πράγματι, χρησιμοποιεί το προσφυγικό ζήτημα ως «εργαλείο» της πολιτικής της, αλλά και η Ελλάδα, επειδή βρίσκεται σε γραφειοκρατικό και πολιτικό αδιέξοδο, δεν μπορεί να αναζητά τον εθνικό αυτοπροσδιορισμό της σε εθνικιστικές πρακτικές. Επιτέλους ρωτώ: Εάν η Τουρκία βρίσκεται μπροστά σε έναν γεωπολιτικό σχεδιασμό, ο οποίος δεν έχει, όπως φαίνεται, ιστορικές προοπτικές και από την άλλη η Ελλάδα ενστερνίζεται μια τεχνοκρατική αντίληψη για τον κόσμο, τι απομένει για όλους μας, δηλαδή για τους Ευρωπαίους πολίτες;
Τελικά, η πολιτική προθεσμία της «κρίσης στον Εβρο», για να τα βρουν η Ελλάδα και η Τουρκία, παραμένει ανοιχτή. Ωστόσο, η πολιτική απόφαση (κατά τη Χάνα Αρεντ) δεν μπορεί να περιμένει. Τι σημαίνει αυτό; Και τα εθνικά κράτη θα επιζήσουν, αλλά και οι πρόσφυγες θα επιβιώσουν. Στα σύνορα Ελλάδας – Τουρκίας τίθεται το μείζον πολιτικό ζήτημα για την ίδια την Ευρώπη. Οι τεχνοκρατικές Βρυξέλλες, επιτέλους, μπορούν να απαντήσουν με πολιτικές επικοινωνίας και αλληλεγγύης.
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
