ΠροσγεΙΩΣΗ VIII

Λυγμούς, οιμωγές και μοιρολόγια αντηχούσε η Αθήνα –συνεχίζω τη χθεσινή εξιστόρηση περί αρχαίου λοιμού–, καταπλέοντας από την Κω ο ομόσταυλος Τσιόδρας, γνωστότερος ανά το πανελλήνιον ως Ιπποκράτης. Ευτυχώς δεν είχαν ισχύσει ακόμη οι περιορισμοί στα ακτοπλοϊκά δρομολόγια και μπόρεσε έτσι να ταξιδέψει στην τουριστική θέση. Λοιμωξιολόγοι της εποχής μας ερίζουν για την ταυτότητα της νόσου, καθώς ο Θουκυδίδης, και από τραγική προσωπική πείρα, περιγράφει επακριβώς τα συμπτώματα.

Οι ασθενείς εμφάνιζαν ξαφνικό πονοκέφαλο μαζί με ισχυρό πυρετό κι ένιωθαν ανυπόφορη φαγούρα σε όλο το σώμα, το οποίο βαθμηδόν καλυπτόταν από σιχαμερά έλκη. Ο φάρυγγας έτσουζε φρικτά τη δεύτερη μέρα, ο λαιμός και το στόμα αιμορραγούσαν κι η αναπνοή βρομοκοπούσε από χιλιόμετρα. Την τρίτη, η αρρώστια έφθανε στο στήθος, προξενώντας αποπνικτικό βήχα. Επειτα στο στομάχι, που αντιδρούσε με εμετούς χολής.

Ιαση, ή έστω πρόσκαιρη καταλλαγή, αδυνατούσαν να προσφέρουν οι γιατροί, που προσβάλλονταν πρώτοι από τη νόσο. Την πέμπτη μέρα ολόκληρο το κορμί έκαιγε σαν καμίνι. Οι ασθενείς πετούσαν δεξιά κι αριστερά τους χιτώνες· μήτε αραχνοΰφαντα εσώρουχα δεν άντεχαν στο δέρμα τους. Επεφταν τότε ολοτσίτσιδοι σε ποτάμια, πηγές και πηγάδια μπας και δροσιστούν.

Μεσούσης της πολιορκίας του Αρχίδαμου, ο συνωστισμός που επικρατούσε στο άστυ επέτεινε την εξάπλωση της πανούκλας. Προνομιούχοι οι Πειραιώτες, ρίχνονταν στη θάλασσα να γλιτώσουν απ’ την αβάσταχτη καούρα. Απ’ τα Φάληρα ίσαμε τη Γλυφάδα και τη Βάρκιζα γινόταν κυριολεκτικά χαμός – καλή ώρα. Φήμες ότι οι απαρχές της ρύπανσης του Σαρωνικού ανάγονται στην περίοδο του λοιμού ελέγχονται ως αδιασταύρωτες. Συγγενείς και φίλοι παρατούσαν αβοήθητους τους οικείους τους, τρέχοντας μακριά για να μην κολλήσουν.

Οι νεκροί έμεναν άταφοι, αφού κανείς δεν τους πλησίαζε. Ούτε καν τα σκυλιά και τα όρνια. Οι καπεταναίοι απέφευγαν να δέσουν στον Πειραιά. Ελλείψει προμηθειών, πεινούσαν πλούσιοι και φτωχοί. Τα ήθη εκμαυλίστηκαν και ο όχλος επιδιδόταν σε κάθε μορφή φαυλότητας. Δεν πίστευε στα μάτια του ο Ιπποκράτης, που γνώριζε πως η ιατρική είναι πρωτίστως κοινή λογική. Παρατήρησε πως όσοι έμεναν κοντά σε πηγάδια αποδεκατίζονταν, αντίθετα με σιδεράδες και καλαϊτζήδες που νταραβερίζονται με τις φλόγες.

Συνέστησε να φέρνουν αμόλυντο νερό απ’ την Αίγινα, ν’ ανάβουν φωτιές στις γειτονιές και να μην απομακρύνονται στιγμή απ’ τη χόβολη. Εξέδιδε και ιατρικά ανακοινωθέντα κάθε απόγευμα. Σε τρεις μήνες κόπασε το κακό, ενδεχομένως λόγω ανοσίας της αγέλης. Εξολόθρευσε, βλέπεις, κοντά τον μισό πληθυσμό. Ο πατέρας της ιατρικής ήταν προχώ – στον καιρό του. Η θεωρία του «περί διαίτης» προτάσσει τη «συμμετρία» του σώματος. Εκανε λαπαροτομίες, χειρουργούσε τον καταρράκτη, ενώ εκπαιδευμένοι δούλοι του ανέλυαν τα ούρα με τη γλώσσα. Τον Θουκυδίδη, πάντως, τον έσωσε. Είχε φύγει όμως απ’ την πόλη όταν αρρώστησε ο Περικλής, η απώλεια του οποίου της προκάλεσε χειρότερα βάσανα.