Το μίσος

Στη θέση των οραμάτων, το μίσος. Το μερικό εις βάρος του γενικού. Το βίαιο εις βάρος της μη βίας. Η είδηση από το Διαδίκτυο: Σε σχολείο της Αθήνας. ένας μαθητής παρενοχλεί συμμαθήτριά του. Εκείνη σιωπά. Κάποτε ο αδελφός της τολμά να ζητήσει τον λόγο. Τότε παρεμβαίνει η συμμορία στην οποία ανήκει ο συμμαθητής και «του δίνει ένα μάθημα» που αφήνει το κεφάλι του γεμάτο μελανιές. Είναι βέβαιο ότι, όσο και αν η σιωπή που κυριαρχεί από διάφορες πλευρές υποβαθμίζει τη δραματικότητα της κατάστασης, το περιστατικό κάθε άλλο παρά είναι το μοναδικό.

Τι συμβαίνει; Θυμόμαστε «Το μίσος», τη γαλλική ταινία του 1995 για τη βία στα προάστια του Παρισιού. Ταινία που προφήτευσε την έκρηξη των γενικευμένων άγριων επιδρομών των νέων των υποβαθμισμένων προαστίων στο κέντρο της «Πόλης των φώτων», το 2005. Εκεί η αδυναμία της γαλλικής κοινωνίας να ενώσει τα διαφορετικά της κομμάτια, τις γενιές και τις πολιτισμικές καταγωγές, τους παραβατικούς νέους και τους βάναυσους αστυνομικούς, οδήγησε σε μια κρίση που δεν έχει τελειώσει. Και σε μας;

Στα πρότυπα του αμερικανικού σινεμά που αναπαριστά τόσο συχνά το πραγματικό, οι «Λόκος», δηλαδή οι τρελοί, φαίνεται να ανέλαβαν δράση και στην Αθήνα. Οι συνθήκες, μαθαίνουμε, σε αρκετά σχολεία είναι αντίστοιχες. Με βασική συνθήκη την αρχή της σιωπής, μαθητές μπαίνουν στις συμμορίες αυτές και συγκρούονται μεταξύ τους για λόγους που μένουν άγνωστοι σε όσους είναι «εκτός». Ο εκφοβισμός είναι το εργαλείο της δύναμής τους. Ιδιαίτερα απέναντι στους πιο αδύναμους. Σε όσους δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα που έχει θέσει η ομάδα.

Σε ένα περιβάλλον παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού η βία δεν έχει πατρίδα. Οι παγκόσμιοι κυρίαρχοι αιματοκυλούν, λεηλατούν και κατασκοπεύουν τον κόσμο. Οι άλλοι, οι πολλοί που νιώθουν ξένοι, εξόριστοι του κόσμου της αφθονίας που είναι παρούσα μόνον ως φαντασίωση του άυλου χρήματος και της άψυχης ηδονής, τσακίζουν με τη σειρά τους τούς από κάτω. Κάθε βαθμίδα και η μοίρα της. Κάθε βαθμίδα και το επιμέρους συμφέρον ή απλώς το επιμέρους σύμπτωμα μιας όλο και πιο γενικής νόσου. Διεκδίκηση μιας θέσης στα στενά της Ομόνοιας, μιας θέσης στις συναλλαγές της πλατείας Βάθη είτε στην αυλή ενός σχολείου.

Φοβόμαστε να μιλήσουμε. Φοβόμαστε να δούμε. Να σκεφτούμε. Σε πολλά ιδρύματα της Μέσης Εκπαίδευσης δάσκαλοι και μαθητές βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με μια επιδημία βίας και παραβατικότητας που εξευτελίζει το μάθημα και ολόκληρη τη σχολική ζωή. Ανάμεσα στους νέους -και όχι- μόνο το όραμα ελευθερίας έδωσε διαδοχικά τη θέση του στον κομματισμό και αυτός στη βία. Θα βρούμε τρόπο να αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά το πρόβλημα ή θα βρεθούμε, όπως έλεγε η ταινία του Κασοβίτς, σε «ελεύθερη πτώση»;