Κάθε φορά που διαβάζω για όλους εκείνους που οδηγούν τρελά και ανεύθυνα, θέλοντας να κυριαρχήσουν ακόμα και στους κοινόχρηστους δρόμους, θυμάμαι τα «Μάτια χωρίς πρόσωπο». Είδα το αριστούργημα του Ζορζ Φρανζί τη δεκαετία του ’60, μαθητής Γυμνασίου, στο υπέροχο τότε κτίριο της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, στην οδό Κανάρη. Αμέσως ένιωσα ότι κάτι πολύ ιδιαίτερο συνέβαινε μ’ αυτή την ταινία.
Ο δρ Ζενεσιέ, που ειδικεύεται στις μεταμοσχεύσεις προσώπου, γίνεται αιτία, οδηγώντας με υπερβολική ταχύτητα την επιβλητική Σιτροέν DS, να παραμορφωθεί το πρόσωπο της κόρης του, Κριστιάν. Μόνο τα μάτια της έμειναν ανέπαφα από τη φωτιά.
Με τη βοήθεια της ερωμένης του, ο Ζενεσιέ παγιδεύει νεαρές φοιτήτριες με το πρόσχημα της εξεύρεσης στέγης, τις οδηγεί στην έπαυλή του και τις υποβάλλει σε μια φριχτή δοκιμασία. Αφαιρεί το δέρμα από το πρόσωπό τους και το μεταμοσχεύει στην κόρη του.
Ομως, οι επεμβάσεις έχουν παροδική επιτυχία, καθώς ο οργανισμός της Κριστιάν αποβάλλει το μόσχευμα και την υποχρεώνει να ξαναφορά κάθε φορά τη θλιβερή μάσκα του προσώπου της. Στο τέλος, συνειδητοποιώντας την κατάσταση, η κόρη του Ζενεσιέ θα ελευθερώσει το επόμενο υποψήφιο θύμα και θα παραδώσει τον πατέρα της στη λύσσα των βασανισμένων σκυλιών που του χρησίμευαν στα διάφορα πειράματά του. Κι ύστερα, θα χαθεί σαν μαγική οπτασία μέσα στη νύχτα.
Κάποια χρόνια αργότερα, ξαναβλέποντας την ταινία στη Γαλλική Ταινιοθήκη του Παρισιού, έδωσα σε πρόσωπα και γεγονότα τη σημασία τους. Ο Ζενεσιέ είναι ο χαρακτηριστικός εκπρόσωπος μιας τάξης που απαιτεί «να κυριαρχεί παντού, ακόμα και στους δρόμους» όπως σχολιάζει με πίκρα η κόρη του.
Φαινομενικά γενναιόδωρος και προστατευτικός, όμως στο βάθος μεγαλομανής και ανάλγητος απέναντι στον πόνο των ανθρώπων (συγκλονιστική η σκηνή με τη μητέρα που τον ρωτάει αν μπορεί να σώσει το αγοράκι της) αλλά και των ζώων (των δύστυχων σκυλιών που χρησιμοποιεί ως πειραματόζωα), είναι ικανός για όλα προκειμένου να διαφυλάξει το κοινωνικό του προσωπείο.
Ποιος να του αντισταθεί; Μα ένα από τα θύματά του, η ίδια του η κόρη, όταν συνειδητοποιεί, μέσα από τον πόνο και τον τρόμο των θυμάτων, πόσο ακριβό είναι το τίμημα της δικής της πρόσκαιρης ανακούφισης.
Ολα είναι εδώ. Από τη μια μεριά, το χαρακτηριστικό πρόσωπο του πατέρα – αφέντη (απέναντι στην οικογένεια, τη γυναίκα, την κοινωνία, τη φύση). Κι από την άλλη, η αποκομμένη από τον κόσμο, γλυκιά, ευαίσθητη, αλλά και τόσο αποφασισμένη μέσα στην απελπισία της Κριστιάν.
Μέσα από τη φόρμα του φανταστικού, που δίκαια λάτρεψαν οι σουρεαλιστές, ο Φρανζί διηγείται πάλι την ίδια παλιά ιστορία, με τρόπο όμως πρωτότυπο, μαγικό, όπου βία και τρυφερότητα, εγκλεισμός και τρέλα, καταπίεση και εξέγερση γίνονται ένα.
*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens
