Παβέ και Ιστορία

Πίναμε τις προάλλες καφεδάκι με παλιόφιλο, από τις αριστερές οργανώσεις, που είχε ζήσει χρόνια στο Παρίσι. Απόφοιτος της Σορβόνης (Κοινωνιολογία νομίζω), που παλιά σπαζόταν στο διάβασμα και που τώρα τον κουράζει αφάνταστα. Νοσταλγούσε: «Κάτι βιβλία Φιλοσοφίας… παβέ!» που διάβαζε κάποτε. Γέλασα. Από γαλλικά, γνωρίζω ελάχιστα. Ξέρω όμως τα «παβέ», γι’ αυτό γέλασα. Εννοούσε βιβλία ογκώδη. Παβέ (pavé) είναι τετραγωνισμένες πέτρες γρανίτη, κυβόλιθοι, με τα οποία ήταν επιστρωμένοι, κάποτε, όλοι οι δρόμοι στο Παρίσι· κάποιοι εξακολουθούν να είναι και σήμερα· κάτι σαν τα (γνωστά μας) καλντερίμια. «Βιβλίο παβέ» επομένως, μεταφορικά, είναι ό,τι, επίσης μεταφορικά, λέμε «βιβλίο τούβλο»…

Το pavé είναι ολόκληρη ιστορία στο Παρίσι. Με pavé ήταν επιστρωμένες ακόμα και κεντρικές λεωφόροι. Υπάρχουν ακόμα, όμως τα πιο πολλά τα ξηλώσανε μετά τον Μάη του ’68. Γιατί τότε, στη μεγάλη εξέγερση, είχαν χρησιμοποιηθεί από τους εξεγερμένους για οδοφράγματα, αλλά και σαν όπλα ρίψεων κατά της αστυνομίας. Η… επαναστατική τους προϊστορία ανάγεται στην, επίσης επαναστατική, εξέγερση του 1848, μετά την καταστολή της από τον Λουδοβίκο Ναπολέοντα Βοναπάρτη, ανιψιό του Μεγάλου Ναπολέοντα («Ναπολέων ο Μικρός», χαρακτηρισμός, νομίζω, του Ουγκώ· ο οποίος και εξορίστηκε επί… Μικρού), που τέσσερα χρόνια μετά, 1852, αυτοαναγορεύτηκε αυτοκράτορας.

Κάλεσε τότε ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης τον νομάρχη του κεντρικού Παρισιού –του Σηκουάνα– τον Ζορζ Εζέν (Ευγένιο) Οσμάν, έναν δαιμόνιο, αποφασιστικό άνθρωπο –μούτρο δηλαδή, αλλά με προσόντα!– να ξανασχεδιάσει το Παρίσι. Γι’ αυτό και πέρασε, από το παράθυρο, σαν πολεοδόμος, χωρίς να είναι. Ο Οσμάν κατεδάφισε τις εργατικές συνοικίες διανοίγοντας κεντρικές λεωφόρους, ώστε: Αφενός με «φαραωνικά» έργα να τονωθούν η ανάπτυξη και η απασχόληση (με δανεισμό βέβαια και υπερχρέωση, όπου στο τέλος όλο το Παρίσι και η Γαλλία αναθεμάτιζαν τον Οσμάν ως υπεύθυνο της χρεοκοπίας! Συνέβαιναν και τότε αυτά· αλλού…). Αφετέρου, οι φαρδιές λεωφόροι (για κάποιους ήταν ο κύριος λόγος που διανοίχθηκαν…) διευκόλυναν το έργο καταστολής των εξεγέρσεων από τις δυνάμεις τάξεως: αστυνομία και στρατό. Τότε περίπου ξεκινάει η πολιτική ιστορία των παρισινών παβέ, που ξήλωσαν τα προηγούμενα οι επαναστάτες και, μετά την καταστολή, «φύτεψε» τα καινούργια στις μεγάλες λεωφόρους ο Οσμάν. Τα οποία ξαναξήλωσαν οι κομμουνάριοι στην Κομμούνα του 1871… κ.λπ.

Στον Μάη του ’68, από τα κυρίαρχα συνθήματα, που ήταν πάρα πολλά –πανδαισία ποιητικών συνθημάτων· υπάρχουν πια σε λευκώματα– ήταν και το (όπως η μνήμη το διέσωσε): «Κάτω από την άσφαλτο υπάρχει αμμουδιά»! Σαφής υπαινιγμός των εξεγερμένων και προτροπή προς συμβιβασμένους να δουν το πραγματικό νόημα της ζωής (αμμουδιά) που τους το στερεί η ρουτίνα (άσφαλτος). Μόνο που το σύνθημα δεν μιλούσε για άσφαλτο, αλλά για παβέ! «Sous les pavés, la plage», ήταν το αυθεντικό σύνθημα. Μαζί συμβολισμός και πραγματικότητα. Διότι τα παβέ του Παρισιού, όπως τα ξήλωναν οι εξεγερμένοι, πατούσαν, ήταν αλφαδιασμένα σε άμμο του Σηκουάνα! Το βρήκα καταπληκτικό· όσο καταπληκτικός ήταν κι εκείνος ο Μάης· η επανάσταση της γενιάς μου. Και από τα pavés, του γαλλικού Μάη και της επανάστασης, στα… βιβλία παβέ… Να ’χουμε να περνάμε την ώρα μας!