Εχει λάβει κατά καιρούς διάφορα «προσωνύμια»: «γιαγιά της Νουβέλ Βαγκ», «πρέσβειρα του θηλυκού σινεμά», «Madame Cinema» κ.ά. Από αυτά, άλλα αποδεχόταν και άλλα όχι. Το σίγουρο είναι πως η Ανιές Βαρντά, που έφυγε πολύ πρόσφατα από κοντά μας, είναι συνώνυμη και με τη γυναικεία δημιουργικότητα και με τη Νουβέλ Βαγκ και είναι (ακόμα) σίγουρα η «Madame Cinema».
Λάτρευε το σινεμά, ζούσε για να μαθαίνει, ήταν υπερδραστήρια και δούλευε σε νέες ιδέες, ακόμη και δύο μέρες πριν φύγει από τη ζωή, στα 92 της χρόνια, τον περασμένο Μάρτιο.
Ολα αυτά, καθώς και πολλές ακόμη λεπτομέρειες για τη δημιουργική πορεία της μας μετέφερε η παραγωγός και στενή της συνεργάτρια, από το 2002 και έπειτα, Σεσίλια Ροζ, η οποία ήρθε στην Αθήνα με αφορμή το εξαιρετικό αφιέρωμα που ξεκίνησε χθες και συνεχίζεται ώς την Κυριακή στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.
Πρόκειται για ένα αφιέρωμα στις ταινίες μυθοπλασίας της Βαρντά, με προβολή 10 ταινιών της, από τη δεκαετία του ’50 έως και τη δεκαετία του ’90, που μας υπενθυμίζουν ακριβώς πόσο πρωτοποριακή ήταν η αγαπημένη σκηνοθέτρια. Δεν είναι τυχαίο πως την πρώτη της ταινία, «La pointe courte» («ποτέ δεν ακολούθησε τη συνήθη γραμμικότητα: μικρού μήκους, ντοκιμαντέρ, μεγάλου μήκους. Μπήκε κατευθείαν στα βαθιά» μας είπε η Σεσίλ), την έκανε μόλις 26 ετών (το 1955) και μάλιστα με τον σπουδαίο Αλέν Ρενέ στο ρόλο του μοντέρ!
«Ηταν η εποχή ίσως», μας εξηγεί η Σεσίλ. «Μπορούσες να δεις σπάνιες και σημαντικές συμπράξεις ήδη καταξιωμένων με νεότερους καλλιτέχνες. Ωστόσο, η Ανιές δεν είδε ποτέ τον εαυτό της ούτε ως καταξιωμένη, με την έννοια του φτασμένου δημιουργού, ούτε ως γριά. Είχε μεν επίγνωση του χρόνου, ωστόσο ήταν υπερδραστήρια ώς το τέλος. Δούλευε ατελείωτα, με καταιγιστικούς ρυθμούς. Το μυαλό της λειτουργούσε πολύ γρήγορα και ήταν υπερβολικά ανυπόμονη. Ηθελε ό,τι σκεφτόταν να γίνει μέσα σε 30 δεύτερα -πράγμα φυσικά αδύνατον. Παρ’ όλα αυτά, μια φορά στα τόσα χρόνια που συνεργαστήκαμε δεν τη θυμάμαι να βγήκε εκτός εαυτού. Δεν είχε εκρήξεις, είχε όμως έναν εσωτερικό, “φεμινιστικό” θυμό. Είχε πλήρη συνείδηση των δυσκολιών -κυρίως οικονομικής φύσης, χρηματοδότησης- που αντιμετώπιζε ειδικά ως γυναίκα κινηματογραφίστρια, χωρίς ωστόσο να θεωρεί τον εαυτό της “πρέσβειρα του θηλυκού σινεμά”».
Ωστόσο, δεν γίνεται να μην αναφέρουμε πως η Ανιές Βαρντά ήταν για ένα διάστημα (όχι μικρό) η μόνη αναγνωρισμένη σκηνοθέτρια του γαλλικού κινηματογράφου, έκανε ένα σαφέστατα φεμινιστικό σινεμά και το 1977 (περίπου όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ως καλεσμένη της Ταινιοθήκης, στο Αστυ τότε) ίδρυσε και τη δική της εταιρεία παραγωγής, ώστε να μπορεί να κάνει σινεμά χωρίς κανέναν εξωτερικό έλεγχο.
«Αν ήταν να χρησιμοποιήσω μια λέξη για την Ανιές, αυτή θα ήταν “ελευθερία”», μας λέει η Σεσίλ Ροζ. «Διεκδικούσε ευελιξία κινήσεων και την ελευθερία να δημιουργεί σύμφωνα με το όραμα και τις ιδέες της. Για όσους συνεργαζόμασταν μαζί της, ήταν ένας ατελείωτος καλλιτεχνικός πλούτος. Ηθελε να μαθαίνει και να τη μαθαίνουν -να τη μαθαίνουν νέα πράγματα, αλλά και να τη μαθαίνουν όλο και περισσότεροι. Γι’ αυτό και προς το τέλος συνεργάστηκε με τον εικαστικό JR για το ντοκιμαντέρ “Πρόσωπα & Ιστορίες”, για να ανοιχθεί και σε ένα άλλο, όχι μόνο σινεφίλ, κοινό».
Το αφιέρωμα της Ταινιοθήκης έρχεται να θυμίσει σε σινεφίλ και μη πως η σπουδαία αυτή σκηνοθέτης έζησε όπως ακριβώς πέθανε: εν κινήσει. «Οπως μια κάμερα που γράφει διαρκώς»…
Info: Εως την Κυριακή 15/12, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48, τηλ. 2103612046, www.tainiothiki.gr). Γενική είσοδος: 5 ευρώ. Σήμερα, στις 17.00, θα πραγματοποιηθεί συζήτηση με τη Σεσίλια Ροζ.
