Μια παράνομη ερωτική σχέση κινδυνεύει να στοιχίσει στη Μαρί Κιουρί το Νόμπελ Χημείας, η γαλλική κοινωνία την κατακρίνει, ο Τύπος αποσιωπά την πρόταση απονομής του βραβείου. Με αφορμή αυτό το πραγματικό γεγονός η Ευσταθία γράφει τη βιογραφία της Μαρί Κιουρί, της πιο φημισμένης γυναίκας επιστήμονα της εποχής της.
Της γυναίκας που ανακάλυψε το πολώνιο, της πρώτης γυναίκας που έγινε καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, τιμημένης δύο φορές με το Βραβείο Νόμπελ για τη Φυσική και τη Χημεία.
«Η απολογία της Μαρί Κιουρί», το τελευταίο θεατρικό έργο της Ευσταθίας, παρουσιάζεται στο θέατρο «Σταθμός» σε σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία της Κίρκης Καραλή με ερμηνεύτρια την Πέγκυ Τρικαλιώτη.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η τραγουδοποιός γράφει κείμενο και μουσική για το θέατρο. Προηγήθηκε ο μονόλογος μιας σύγχρονης γυναίκας, ο «Διάδρομος» με τη Μάνια Παπαδημητρίου, η «Εφημερίς των Κυριών» για το πρώτο φεμινιστικό έντυπο που εκδόθηκε το 1887 από την Καλλιρρόη Παρρέν, η μουσικοθεατρική παράσταση «Σε θέλω» με τη Μαρία Κίτσου με θέμα τους μεγάλους έρωτες σπουδαίων γυναικών του 19ου και του 20ού αιώνα.
Την ιδέα να ασχοληθεί με τη Μαρί Κιουρί την πήρε διαβάζοντας ένα άρθρο σχετικά με το σκάνδαλο που τάραξε την καλή κοινωνία του Παρισιού με πρωταγωνιστές τη Μαρί Κιουρί και τον Πολ Λανζεβάν. Η εξέχουσα επιστήμων ερωτεύεται έναν άντρα συνεζευγμένο -αν και εν διαστάσει- με τέσσερα παιδιά.
«Και τότε η Σουηδική Aκαδημία διστάζει να της δώσει το Νόμπελ το οποίο δικαιούται», λέει η Ευσταθία. «Το χειρότερο δε όλων συμβαίνει όταν όχλος από εξαγριωμένους οικογενειάρχες μαζεύεται κάτω από το σπίτι της όπου βρίσκεται κλεισμένη με τις δύο κόρες της, πετώντας πέτρες και φωνάζοντας “πουτάνα”. Αυτό το γεγονός με σόκαρε, το συζήτησα τυχαία με την Πέγκυ Τρικαλιώτη και μου έριξε την ιδέα να το κάνω θεατρικό έργο.
Θέλησα να παρουσιάσω, εκτός από μια σπουδαία γυναίκα, το ηθικό έλλειμμα, την αχαριστία μιας κοινωνίας που είχε ήδη ευεργετηθεί από αυτήν. Η ιστορία της Κιουρί μού θύμισε μια ιστορία που επαναλαμβάνεται ανά τους αιώνες, από τον καιρό του Σωκράτη. Η συνειδητοποίηση της αδικίας είναι τελικά πράξη απαραίτητη για τη δική μας -έστω και στιγμιαία- σωτηρία.
Το γυναικείο ζήτημα βασίζεται σε μια διαδοχή αιώνιων θυμάτων. Είναι μια διατάραξη της παγκόσμιας ισορροπίας που φέρνει όλη αυτή τη δυστυχία στον κόσμο. Γι’ αυτό με ενδιαφέρει ο βίος των γυναικών. Γιατί πρέπει να κατέβουν κάποια στιγμή από τον αιώνιο τροχό της θυσίας.
• Η σύγχρονη γυναίκα πιστεύετε πως απολαμβάνει έναν ισότιμο κοινωνικό ρόλο;
Η γυναίκα εκείνης της εποχής δεν είχε ούτε αυτά που σήμερα θεωρούνται δεδομένα, όπως το δικαίωμα στη γνώση και στη μάθηση. Δεν μπορούσε να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο. Δεν μπορούσε να είναι μάρτυρας σε δικαστήριο. Δεν είχε το δικαίωμα να κρατήσει τα παιδιά της αν ο σύζυγός της τη χώριζε.
Δεν μπορούσε να έχει περιουσία. Δεν είχε το δικαίωμα της ψήφου. Ηταν τραγική η κατάσταση. Μιλάμε πάντα για τις δυτικές κοινωνίες. Εμείς οι σύγχρονες γυναίκες δεν μπορούμε να το καταλάβουμε αυτό. Στην εποχή μας το κοινωνικοοικονομικό σύστημα ενδιαφέρεται για το πώς θα κατορθώσει να κάνει τους ανθρώπους όλο και περισσότερο δούλους ανεξαρτήτως φύλου, πώς θα τους δεσμεύσει ασφυκτικά για να μπορεί να τους εκμεταλλευτεί.
• Ενας άντρας σκηνοθέτης θα αντιλαμβανόταν δυσκολότερα τα κείμενά σας;
Νομίζω ότι δεν είναι θέμα φύλου αλλά ευαισθησίας και ταλέντου. Μην ξεχνάμε πως το μεγαλύτερο φεμινιστικό τραγούδι στην Ελλάδα, το έγραψε ένας άντρας, ο Λουκιανός, τη «Μαίρη Παναγιωταρά». Η Κίρκη Καραλή έχει το ταλέντο να φωτίζει τις κρυμμένες γωνιές ενός κειμένου. Η δραματουργική επεξεργασία που έκανε πάνω στο κείμενο ανέπτυξε και αξιοποίησε τις σκηνές με μοναδικό τρόπο.
Είναι μια ευρηματική σκηνοθέτρια, μορφωμένη κι απελευθερωμένη από συμβατικότητες. Η Πέγκυ Τρικαλιώτη μπήκε με τέτοιο απέραντο ζήλο στο πετσί της Μαρί Κιουρί που δεν μπορεί παρά να σε συγκλονίζει και να χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά.
Ηταν μια ευτυχής συγκυρία όλο αυτό. Η μουσική, πέρα από το βασικό κομμάτι, γράφτηκε επειδή το ζήτησε η σκηνοθέτρια έχοντας στο μυαλό της να παίξει με την κίνηση και τον χορό. Αξίζει να αναφέρουμε τη συμβολή του χορευτή Κωνσταντίνου Παπανικολάου και της ηθοποιού Αγγελικής Πασπαλιάρη.
Οταν γράφω, φαντάζομαι πώς θα είναι η παράσταση, όπως και όταν γράφω ένα τραγούδι, φαντάζομαι πώς θα είναι ενορχηστρωτικά, άσχετα αν συχνά προκύπτει κάτι πολύ διαφορετικό από την αρχική σκέψη. Αυτή είναι όμως και η μαγεία της τέχνης: έχει ροή, μεταρσιώνεται και εκπλήσσει.
• Ξεκινήσατε γράφοντας και ερμηνεύοντας τραγούδια, αλλά στην πορεία σάς κέρδισε το θέατρο. Είναι λίγο σαν να γράφετε «στίχους» με μεγαλύτερη διάρκεια, έκταση, φωνές;
Ναι, αυτό είναι αλήθεια. Γράφοντας για το θέατρο, είναι σαν να προέκτεινα τους στίχους μου. Οι στίχοι μου είναι από μόνοι τους σαν ταινίες μικρού μήκους, μικρές ιστοριούλες. Με ψυχαγωγεί η συγγραφή για το θέατρο και με συναρπάζει μαζί. Με λίγα λόγια, περνάω καλά.
Ηρθε σε κρίσιμη στιγμή της ζωής μου, στην κορύφωση της οικονομικής κρίσης όταν όλα «μύριζαν» ματαιότητα κι απελπισία. Οχι ότι τώρα είναι καλύτερα τα πράγματα, αλλά εξοικειωθήκαμε με την αθλιότητα, δεν μας χτυπάει πολύ στο μάτι…
INFO: Θέατρο «Σταθμός» (Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 5230267). «Η απολογία της Μαρί Κιουρί». Κείμενο-Μουσική: Ευσταθία. Δραματουργική επεξεργασία-Σκηνοθεσία: Κίρκη Καραλή. Σκηνικά-Κοστούμια: Αση Δημητρολοπούλου. Φωτισμοί: Αλεξ Αλεξάνδρου. Κίνηση: Κωνσταντίνος Παπανικολάου. Ερμηνεύει η Πέγκυ Τρικαλιώτη. Μαζί της, η ηθοποιός Αγγελική Πασπαλιάρη και ο χορευτής Κωνσταντίνος Παπανικολάου.
