Πτυχές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα το 2019

Οι επιπτώσεις της τεράστιας οικονομικής κρίσης που πέρασε η χώρα έχουν σοβαρό αντίκτυπο και στην εκπαίδευση συνολικά! Τα τελευταία στοιχεία αναδεικνύουν κάποια εντυπωσιακά ευρήματα, που πιστοποιούν τις δυσκολίες για να επανέλθουμε στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από το 2010.

Κυρίαρχο ζήτημα κατά την άποψή μου αποτελεί η υπογεννητικότητα, που μειώνει σοβαρά και τον αριθμό των μαθητών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), από 114.766 γεννήσεις το 2010, το 2018 είχαμε μείωση κατά 28.326, δηλαδή σε ποσοστό 24,6% φτάνοντας στις 86.440.

Το 2018 οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 33.857. Η διαφορά γεννήσεων-θανάτων μεταξύ 2011 και 2018 έχει επταπλασιαστεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2010, στο ξεκίνημα της κρίσης, οι γεννήσεις ήταν 5.682 περισσότερες από τους θανάτους!

Είναι δυσοίωνη η πρόβλεψη της Eurostat ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας το 2080 θα είναι 7,2 εκατομμύρια κάτοικοι. Είναι προφανές ότι η υπογεννητικότητα που ακολούθησε μετά το ξέσπασμα της κρίσης, και συνεπώς η μείωση του μαθητικού πληθυσμού, είναι ήδη ορατή στην προσχολική και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και περνά πλέον και στη δευτεροβάθμια.

Το σχολικό έτος 2010-11 οι εγγεγραμμένοι μαθητές στα Γυμνάσια ήταν 332.005 και στα Λύκεια 247.209. Το έτος 2017 ο αντίστοιχος αριθμός για τα Γυμνάσια ήταν 313.130 (μείωση 5,7%) και για τα Λύκεια 244.386 (μείωση 11,4%).

Για τα ΕΠΑΛ μεταξύ 2011 (113.658 μαθητές) και 2017 (98.568 μαθητές) αντίστοιχα η μείωση είναι 13,2%. Σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εκπαίδευση στην Ελλάδα (2019), ο αριθμός των μαθητών σχολείου στην Ελλάδα ενδέχεται να μειωθεί σχεδόν κατά ένα πέμπτο εντός των επόμενων 20 ετών. Εκτιμάται ότι το ποσοστό των παιδιών ηλικίας 3-18 ετών θα συρρικνωθεί κατά 12% έως το 2030 και σχεδόν κατά 20% έως το 2040.

Δυστυχώς τα μνημονιακά χρόνια είχαμε και δραματική μείωση του αριθμού των εκπαιδευτικών. Το σχολικό έτος 2008-2009 είχαμε συνολικά 103.247 εκπαιδευτικούς στη δευτεροβάθμια. Σήμερα έχουμε 71.907 εκπαιδευτικούς. Εξ αυτών οι 64.282 είναι μόνιμοι εκπαιδευτικοί και οι 7.625 αναπληρωτές.

Εχουμε συνεπώς μείωση των εκπαιδευτικών στη δευτεροβάθμια από το 2008 έως το 2019 κατά 31.340 άτομα που αντιστοιχεί σε ποσοστό μείωσης 30,3%. Οι διδάσκοντες στη δευτεροβάθμια μειώθηκαν κατά 1/3 τα δέκα τελευταία χρόνια. Την ίδια περίοδο είχαμε συνολικά πάνω από 21.700 αποχωρήσεις στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση λόγω παραίτησης ή συνταξιοδότησης.

Οι συνολικές αποχωρήσεις των εκπαιδευτικών από όλη την εκπαίδευση για τους ίδιους λόγους ανέρχονται σε 36.000. Τέλος, μια πολύ σοβαρή παράμετρος της οικονομικής κρίσης είναι φυσικά η χρόνια έλλειψη διορισμών που αυξάνει δραματικά την ηλικιακή επιβάρυνση των καθηγητών.

Με βάση τα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος my school το 72% των μόνιμων καθηγητών είναι πάνω από 50 ετών! Το 1/3 των μόνιμων καθηγητών είναι ηλικίας 51-56 ετών! Στον αντίποδα από 40 ετών και κάτω είναι μόλις το 5,6% των καθηγητών.

Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Eurostat οι εκπαιδευτικοί στην Ε.Ε. το 2017 ήταν 5,8 εκατομμύρια. Εξ αυτών το 9% ήταν κάτω των 30 ετών και το 36% άνω των 50 ετών. Το 9% των εκπαιδευτικών στην Ε.Ε. είναι πάνω από 60 ετών. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 5η θέση της σχετικής κατάταξης με τους πιο ηλικιωμένους εκπαιδευτικούς.

Είναι προφανές ότι η χρόνια αδιοριστία και οι ασφαλιστικές ρυθμίσεις που οδηγούν τους εκπαιδευτικούς να εργάζονται μέχρι και τα 67 έτη, θα επιβαρύνουν συνεχώς τα μεγέθη αυτά. Με τα δεδομένα αυτά πολλοί εκπαιδευτικοί θα έχουν σχεδόν 50 χρόνια διαφορά ηλικίας με τους μαθητές τους! Κάτι που αποτελεί σοβαρό παιδαγωγικό ζήτημα. Το αίτημα για μόνιμους διορισμούς εκπαιδευτικών γίνεται πολύ πιο επιτακτικό με βάση τα στοιχεία αυτά.

Και επειδή οι ανάγκες των μαθητών δεν μπορούν να καλυφθούν με διδασκαλία εξ αποστάσεως, αυξάνονται δραματικά οι ελαστικές μορφές εργασίας στην εκπαίδευση.

Τη φετινή σχολική χρονιά εργάζονται σχεδόν 31.000 αναπληρωτές σε όλη την εκπαίδευση. Η προηγούμενη σχολική χρονιά έκλεισε με 31.300 αναπληρωτές σε όλες τις δομές της δημόσιας εκπαίδευσης. Οι αναπληρωτές στη δευτεροβάθμια έφτασαν το 15% επί των μόνιμων εκπαιδευτικών, όταν το σχολικό έτος 2010-11 ήταν 8%. Τα δύο τρίτα των υπηρετούντων εκπαιδευτικών Ειδικής Αγωγής & Εκπαίδευσης έχουν συμβάσεις αναπληρωτή.

Καταληκτικά, παρά τις προσλήψεις 31.000 αναπληρωτών, 40 μέρες μετά το άνοιγμα των σχολείων τα εκπαιδευτικά κενά παραμένουν πολύ σοβαρά. 1.700 στη δευτεροβάθμια, με πολλά κενά να υπάρχουν στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα χάνονται χιλιάδες ώρες λόγω των κενών σε Μουσικά και Καλλιτεχνικά Σχολεία. Δεν έχουμε καμία εξέλιξη για τις προσλήψεις στο πρόγραμμα για Μια Νέα Αρχή στα ΕΠΑΛ και την προσφυγική εκπαίδευση.

Την ίδια στιγμή η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας διακηρύσσει σε κάθε ευκαιρία ότι οι μόνιμοι διορισμοί θα γίνουν, αφού πρώτα γίνει καταγραφή των εκπαιδευτικών αναγκών και των κενών, των δημογραφικών εξελίξεων, των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων και φυσικά των δημοσιονομικών περιθωρίων. Επί του παρόντος οι 4.500 μόνιμοι διορισμοί είναι πολύ αμφίβολο αν θα ολοκληρωθούν εντός του 2019 και στον προϋπολογισμό του 2020 δεν έχει εγγραφεί ούτε 1 ευρώ για μόνιμους διορισμούς! Η «κανονικότητα» στα σχολεία δεν μπορεί φυσικά να επέλθει με «αόρατους» εκπαιδευτικούς. Και αυτό πρέπει να το καταλάβουν άμεσα στο υπουργείο Παιδείας.

*Αιρετός εκπρόσωπος των εκπαιδευτικών στο Κεντρικό Υπηρεσιακό Συμβούλιο του υπουργείου Παιδείας