Κινηματογραφικό ξεμασκάρεμα

Περιδιαβαίνουμε τους δρόμους μιας σχεδόν καλοκαιρινής Θεσσαλονίκης, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμά τους. Αλλά και στο κάλεσμα των διοργανωτών του φετινού, επετειακού 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης που ολοκληρώνεται μεθαύριο Κυριακή. Τα εξηντάχρονα γενέθλια προσφέρουν μια καλή ευκαιρία για να απλωθεί ακόμα περισσότερο στον αστικό ιστό, με αναρτημένες, σε διάφορα σημεία της πόλης, φωτογραφίες μεγάλων διαστάσεων που αποτυπώνουν κάποιες σημαδιακές στιγμές του. Ταυτόχρονα, η επέτειος προσφέρεται και για έναν συνολικό απολογισμό. Μια αποτίμηση, όχι μόνο της προσφοράς του φεστιβάλ στα κινηματογραφικά πεπραγμένα, αλλά και στο πώς αποτυπώνεται η αλληλεπίδραση που ανέπτυξε όλα αυτά τα χρόνια με καθέναν από μας, αλλά και την ίδια την πόλη που το φιλοξενεί.

Είναι συγκινητικό να συναντάς ένα νέο παιδί που εργάζεται σε ένα κατάστημα ψιλικών και να σου λέει ότι έχει σπουδάσει ηχοληψία, να σε ρωτά ποιες ταινίες παρακολούθησες, ποιες ξεχώρισες, τι «παίζει» απόψε το βράδυ, για να μπορέσει, αν μπορέσει, να ξεκλέψει λίγο χρόνο να παρακολουθήσει κάποια προβολή. Και είναι εξίσου ενδιαφέρον να συνομιλείς με φοιτητές του Τμήματος Κινηματογράφου αμέσως μετά τις προβολές των πειραματικών ταινιών του Ελληνοαμερικανού δεύτερης γενιάς Γκρέγκορι Μαρκόπουλος και να σου αναλύουν τι έχουν προσλάβει από αυτές. Ή να αντιπαραβάλλεις, σε ένα κινηματογραφικό ξεμασκάρεμα της αστικής υποκρισίας, τον γκροτέσκο φιληδονισμό -λανθάνον πολιτικό σχόλιο της ταινίας «Liberte» του Αλμπέρ Σέρα του 2019- που έρχεται, 45 χρόνια μετά, να συμπληρώσει την ανατρεπτική σπουδή της ανθρώπινης φύσης και τη σχέση πολιτικής και σεξουαλικής επανάστασης που επιχειρεί στο «Sweet Movie» ο Ντούσαν Μακαβέγεφ το 1974. Μιας ταινίας που, πέρα από το αντισυμβατικό βλέμμα του σκηνοθέτη της, χαρακτηρίζεται και από τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι με «τα παιδιά κάτω στον κάμπο» που «κυνηγάνε τους αστούς».

Σε σχετικό με τον Μακαβέγεφ και τον Χατζιδάκι άρθρο που διαβάζω στο περιοδικό «Πρώτο πλάνο», το οποίο εκδίδεται από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, αναφέρεται ότι ο Χατζιδάκις έζησε τον ρυθμό και τους όρους παραγωγής του Χόλιγουντ καθ’ όλη τη δεκαετία του 1960, ως απόρροια της βράβευσής του με το Οσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού το 1961 για τα «Παιδιά του Πειραιά» στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασσέν. Ο Χατζιδάκις σύντομα απογοητεύτηκε από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα λόγω και των πολιτικών εξελίξεων: πόλεμος στο Βιετνάμ, δολοφονίες του Κένεντι και του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, άνοδος του Νίξον στο προεδρικό αξίωμα. Ο Χατζιδάκις σχολιάζει: «Η Αμερική απέκτησε το αληθινό της πρόσωπο. Αντιδραστικότης, εθνικισμός, νοικοκυροσύνη». Δεν μπορούσε να τα έχει πει καλύτερα. Για τότε και για τώρα. Και όχι μόνο για την Αμερική.

* (Ph.D.)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης