Χιλιοτραγουδισμένο νεοελληνικό αριστούργημα η «Απονη ζωή» των Στ. Ξαρχάκου, Λ. Παπαδόπουλου, Γρ. Μπιθικώτση, Ρ. Κούρτη. Ποιος τότε φανταζόταν ότι θα έφτανε εποχή, όπου ακόμη και μια άπονη ζωή θα αποτελούσε για κάποιους δώρο ή πολυτέλεια, επειδή κάποιοι άλλοι θα αντιμετώπιζαν τη ζωή τους σαν ένα σκουπίδι, ένα τίποτε;
Από τη βιβλιογραφία (Χ. Raufer & St. Quere, «La Mafia albanaise», 2000): Οι μαφιόζοι διακινούσαν «λαθραίους» στην Αδριατική. Οταν μια ακταιωρός άρχιζε να καταδιώκει το σκάφος, οι μαφιόζοι έριχναν ένα παιδάκι στη θάλασσα. Οι Ιταλοί λιμενικοί σταματούσαν και το έσωζαν. Πάντα. Γιατί η ζωή έχει ύψιστη αξία, πάντα. Και οι μαφιόζοι προλάβαιναν και ξέφευγαν.
Στα ανοιχτά της Κω το σκάφος του Λιμενικού εμβόλισε ένα πλεούμενο τα χαράματα κι ένα προσφυγάκι έχασε τη ζωή του. Δεν θα αναφερθώ σε ενδεχόμενες εξατομικευμένες ευθύνες, δεν το κάνω καμιά φορά, ούτε αγνοώ ότι υπάρχουν ήρωες διασώστες. Με φοβίζει, ωστόσο, μια διαφαινόμενη εξέλιξη. Στη θάλασσα των στεναγμών συνήθως οι εναλλακτικές είναι δύο: ή διάσωση ή καταβύθιση και πνιγμός. Ως τώρα, ενώπιον του αναγκαστικού διλήμματος, προτασσόταν η αξία της ζωής. Από εδώ και πέρα, μήπως αρχίζει να προτάσσεται η ασφάλεια των συνόρων;
Από δεκαετίες είναι γνωστό το πρόβλημα με τις χωματερές. Ολοι καταλαβαίνουν ότι είναι αναγκαίες, τις χρειάζονται, αρκεί να μη γίνουν στην περιοχή τους. Τώρα στη θέση της χωματερής έχει αρχίσει να απασχολεί η εγκατάσταση των προσφύγων. «Οχι εδώ, οπουδήποτε αλλού!». Οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται όπως τα σκουπίδια. Φυσικά το θέμα είναι σοβαρό για τους περιοίκους και μόνο μια χωροκοινωνική μελέτη εθνικής κλίμακας, παράλληλα με ευρύτερα ενταξιακά μέτρα, μπορεί να εισφέρει συναινέσεις και λύσεις. Αυτά όμως χρειάζονται χρόνο, δαπάνες και ενδιαφέρον. Ολα εν ανεπαρκεία.
Η ίδια υποτίμηση αφορά και την ελευθερία ως αξία. Διακηρύσσουμε (Οικουμένη, Ευρώπη, Ελλάδα) ότι η ελευθερία είναι απαραβίαστη και ότι μόνο με δικαστική απόφαση ή σε έκτακτες και σπάνιες συνθήκες, με όρους αυστηρούς, μπορεί να περιορίζεται. Αυτές τις μέρες όμως έχει εισαχθεί στη Βουλή ένα νομοσχέδιο περι διεθνούς προστασίας. Οι χαλαρές προϋποθέσεις του καθιστούν την κράτηση όσων εισέρχοναι στη χώρα, όχι εξαίρεση, αλλά κανόνα. Χωρίς πρόνοια για συνθήκες, χωρίς πρόνοια για το τι θα συμβεί με τη λήξη του προβλεπόμενου χρόνου κράτησης.
Η χώρα μας ήδη γνωρίζει τα βασικά: ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα ισχύουν για όλους, αλλιώς δεν αξίζουν το όνομά τους. Και ότι η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το τεράστιο προσφυγικό πρόβλημα ως θέμα ασφάλειας και μόνο, με κατάργηση (!) μάλιστα του υπουργείου Μετανάστευσης που διασφάλιζε απαραίτητους συντονισμούς διυπουργικών υπηρεσιών (σίτισης, περίθαλψης, ασφάλειας, παιδείας, αποκομιδής απορριμμάτων), είναι καταδικασμένη να αποτύχει μακροπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα, ακόμη και βραχυπρόθεσμα.
*ομ. καθηγητής ΑΠΘ, πρ. βουλευτής
