Ομαδικά πυρά κατά Χάντκε, αμηχανία για Τοκάρτσουκ

Τελικά κανένας από τους δύο νέους νομπελίστες Λογοτεχνίας δεν γλίτωσε τις αντιδράσεις για την πολιτική διάσταση του έργου και της δράσης του. Ο Αυστριακός Πέτερ Χάντκε όμως, Νόμπελ του 2019, συγκέντρωσε τις περισσότερες, και μάλιστα από λογοτεχνικούς θεσμούς και συγγραφείς, λόγω της συμπαράστασής του στον Μιλόσεβιτς.

Αστραψε και βρόντηξε το PEN America με δήλωση της προέδρου του, Τζένιφερ Ιγκαν. «Μείναμε άναυδοι από την επιλογή ενός συγγραφέα που χρησιμοποίησε δημοσίως τη φωνή του για να υπονομεύσει την ιστορική αλήθεια και να προσφέρει βοήθεια σε δράστες γενοκτονίας, όπως ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και ο Ράντοβαν Κάρατζιτς. Σε στιγμές που ο εθνικισμός, οι αυταρχικές εξουσίες και η παραπληροφόρηση ανθούν στον κόσμο, η λογοτεχνική κοινότητα άξιζε κάτι καλύτερο».

O Σάλμαν Ρούσντι τόνισε στην «Γκάρντιαν» ότι δεν αλλάζει ούτε λέξη από παλιά του δήλωση, του 1992, σύμφωνα με την οποία ο Χάντκε έπρεπε να ανακηρυχθεί «Διεθνής Hλίθιος της Χρονιάς» για την «παθιασμένη απολογία» του υπέρ του Μιλόσεβιτς (τον τίτλο κέρδισε τελικά ο υπέρμαχος της οπλοχρησίας Τσάρλτον Ιστον). Ο Βόσνιος φιλόσοφος Σλάβοϊ Ζίζεκ τα ’βαλε με τη Σουηδία, «που βραβεύει έναν απολογητή εγκλημάτων πολέμου, ενώ συμμετέχει στη «δολοφονία χαρακτήρα» του Τζούλιαν Ασάνζ, πραγματικού ήρωα των καιρών μας».

Και ο Βρετανός συγγραφέας Χάρι Κούνζρου τον χαρακτήρισε «σπουδαίο συγγραφέα με σοκαριστική ηθική τυφλότητα, που δεν ανήκει στους διανοούμενους, τους οποίους έχουμε περισσότερο από ποτέ ανάγκη, ικανούς να υπερασπιστούν με σθένος τα ανθρώπινα δικαιώματα από την αδιαφορία και τον κυνισμό των πολιτικών ηγετών».

Οι Σέρβοι φυσικά πανηγύρισαν το Νόμπελ του «μεγάλου φίλου τους» Πέτερ Χάντκε. Οι Κοσοβάροι με τη σειρά τους αντέδρασαν οργισμένα με τουίτ του πρέσβη τους στις ΗΠΑ, το ίδιο και οι Αλβανοί με δήλωση του υπουργού Εξωτερικών τους.

Καλύτερα τα πήγε η Πολωνέζα Ολγκα Τοκάρτσουκ, Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2018, υποχρεώνοντας ακόμα και πρώην εχθρούς της να δαγκώσουν τη γλώσσα τους. Ο υπουργός Πολιτισμού, που μόλις λίγες μέρες πριν ειρωνευόταν τα βιβλία της («δεν κατάφερα ούτε ένα να τελειώσω»), αφού της έστειλε συγχαρητήρια, δήλωσε ότι νιώθει την ανάγκη να τα ξαναδιαβάσει, ενώ ο Πολωνός πρόεδρος Αντρέι Ντούντα χαρακτήρισε τη βράβευσή της «μια μεγάλη μέρα για την πολωνική λογοτεχνία».

Την ίδια ακριβώς στιγμή η τολμηρή νομπελίστρια στρεφόταν εναντίον του. Σε συνέντευξη Τύπου που έδωσε στο Ντίσελντορφ, αφιέρωνε το βραβείο στους συμπατριώτες της και τους καλούσε στις χθεσινές εθνικές εκλογές να καταψηφίσουν το ακροδεξιό κυβερνών κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη. «Είναι πολύ σπουδαίες εκλογές, μπορούν να αλλάξουν το μέλλον της χώρας μας. Θα ήθελα να πω στους φίλους μου στην Πολωνία: Ας κάνουμε καλές επιλογές, ας ψηφίσουμε για τη δημοκρατία».

Σε αυτούς που πανηγύριζαν απροκάλυπτα ανήκει και ο Πολωνός πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντόναλντ Τουσκ, που τουίταρε: «Θα καυχιέμαι στις Βρυξέλλες, όχι μόνο ως Πολωνός, αλλά και ως πιστός αναγνώστης της». Ειρωνευόμενος προφανώς τον υπουργό Πολιτισμού, συμπλήρωνε ότι αυτός έχει διαβάσει όλα τα βιβλία της, «από την αρχή μέχρι το τέλος».

Εκεί όμως που η χαρά κορυφώθηκε ήταν στο Βρότσλαβ, την πόλη όπου η Ολγκα Τοκάρτσουκ περνά τον μισό της χρόνο, τη θεωρεί «μία από τις ομορφότερες και σπουδαιότερες της Ευρώπης» και έγινε πρόσφατα επίτιμη δημότης της. Χθες Κυριακή, όλη μέρα, ο δήμος επέτρεψε τη δωρεάν μεταφορά στα μέσα μαζικής κυκλοφορίας όσων είχαν μαζί τους ένα έντυπο ή ηλεκτρονικό βιβλίο της.