Τουριστικός τομέας και Σαμοθράκη

Το πρόβλημα της Σαμοθράκης έθεσε εκ νέου ζητήματα αναφορικά με τον ειδικό χαρακτήρα της τουριστικής παραγωγής. Οι επαγγελματίες του τουριστικού τομέα έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με έκτακτες και απρόβλεπτες καταστάσεις. Φυσικά φαινόμενα, ανθρώπινα λάθη, ασθένειες και ατυχήματα πελατών κ.λπ. Οι συνέπειες των ατυχών και δυσάρεστων συμβάντων είναι συνήθως άμεσες: ανθρώπινη ταλαιπωρία, πολλαπλές οικονομικές επιπτώσεις κ.ά.

Το τουριστικό προϊόν έχει τη μοναδικότητα της άμεσης κατανάλωσης στον τόπο παραγωγής του. Υπηρεσίες μεταφοράς, καταλύματος, εστίασης, αναψυχής. Παράγονται και καταναλώνονται την ίδια στιγμή, όπως μια θεατρική παράσταση ή ένα αθλητικό γεγονός. Το γεγονός αυτό θέτει απαιτήσεις υψηλής ετοιμότητας. Το πετυχημένο προϊόν αναψυχής προϋποθέτει αυστηρό προγραμματισμό, ικανότητα προβλεψιμότητας και εφαρμογής εναλλακτικών λύσεων.

Οι άνθρωποι του τουρισμού διαβάζουν για δεκαετίες τα ίδια τροπάρια με την ανάληψη καθηκόντων από τις πολιτικές ηγεσίες του τουρισμού. Ενα από αυτά τα τροπάρια είναι η ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού μας προϊόντος με στόχο την αύξηση των εισπράξεων.

Γιατί πρόκειται για τροπάριο ανεξαρτήτως κυβέρνησης;

Το τουριστικό προϊόν έχει μία επιπλέον μοναδικότητα. Δομείται τόσο από τις άμεσες υπηρεσίες διαμονής και αναψυχής όσο και από τις αναγκαίες υποδομές και τον περιβάλλοντα πολιτισμικό, κοινωνικό και φυσικό χώρο.

Επομένως, για να έχουμε ολοκληρωμένο υψηλού επιπέδου τουριστικό προϊόν απαιτούνται υψηλών προδιαγραφών περιβάλλον και υποδομές. Κυρίως απαιτείται ικανότητα αντιμετώπισης έκτακτων καιρικών φαινομένων. Αυτό στην περίπτωση της χώρας μας με τα πολλά νησιωτικά συμπλέγματα θέτει προκλήσεις που υπερβαίνουν τις δυνατότητες μεμονωμένων επιχειρηματιών.

Οταν ένα νησί, λόγω κακοκαιρίας, αποκλειστεί ποιος είναι υπεύθυνος για τη μέριμνα και τη μεταφορά των τουριστών; Ποιος ο ρόλος της δημόσιας διοίκησης, τοπικών αρχών και κράτους;

Ο αυτοσχεδιασμός στις περιπτώσεις αυτές προκαλεί γελοίες καταστάσεις. Η δυσφήμηση μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες και απαιτεί υψηλό κόστος διαφήμισης για την αποκατάσταση της προκληθείσας ζημιάς.

Η ταλαιπωρία των τουριστών και των επιχειρηματιών στη Σαμοθράκη εξέθεσε το ελληνικό κράτος με ευθύνη της κυβέρνησης. Σε καθεστώς πρωθυπουργικό όπως αυτό της χώρας μας οι μηχανισμοί του κράτους, οι δημόσιες υπηρεσίες αδρανοποιούνται άμεσα σε περίπτωση απουσίας του πρωθυπουργού. Πρόκειται για ανικανότητα, αμηχανία ή ιδεοληψία του πρωθυπουργού στην περίπτωση της Σαμοθράκης; Μπορούμε να προσάψουμε στον Κυρ. Μητσοτάκη και τις τρεις κατηγορίες.

Οι δύο πρώτες σχετίζονται με τα θεσμικά και οργανωτικά προβλήματα της δημόσιας διοίκησης, τόσο σε κεντρικό όσο και τοπικό επίπεδο. Θα σταθούμε στο τρίτο, την ιδεοληψία. Φαίνεται ότι η πολιτική του Κυρ. Μητσοτάκη καλύπτει υπό το δόγμα της ενεργοποίησης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας την επιλογή του να παράσχει εξυπηρετήσεις σε ιδιοτελή συμφέροντα κι όχι να προαγάγει τις αρχές της ελεύθερης οικονομίας. Το ιστορικό της ακτοπλοϊκής εταιρείας που κατέχει το μονοπώλιο δρομολογίων της Σαμοθράκης καταδεικνύει τις πραγματικές προθέσεις του Κυρ. Μητσοτάκη.

Οι οπαδοί της φιλελεύθερης ιδεολογίας δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην αποτελεσματική για το αντικειμενικό συμφέρον –κοινωνικό, εθνικό– δραστηριότητα του ιδιώτη επιχειρηματία ως προϋπόθεση για τη διασφάλιση του δικού του συμφέροντος. Στην προκειμένη περίπτωση γινόμαστε μάρτυρες ιδεοληπτικών προκαταλήψεων προς εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων.

Είναι γνωστό ότι και στον τομέα του τουρισμού δραστηριοποιούνται επιχειρηματίες με βραχυπρόθεσμες επιδιώξεις, κατά το κοινόν της αρπαχτής. Τη ζημιά που αυτοί προκαλούν τη νιώθουν και οι σοβαροί επιχειρηματίες. Η ιδεοληπτική απουσία του κράτους επιδεινώνει τα προβλήματα για τη μεσοπρόθεσμη, έστω, λειτουργία των εταιρειών με επενδυτικό ρίσκο.

Ο τουρισμός, ως ο τομέας με υψηλό βαθμό εξάρτησης από έκτακτα γεγονότα και δεδομένης της σημασίας του για την οικονομία της χώρας, αλλά και της ευαισθησίας των διεθνών μέσων ενημέρωσης, απαιτεί την προγραμματισμένη και αποτελεσματική ικανότητα παρέμβασης του κράτους και των δημόσιων αρχών.

Η ελεύθερη από σπασμωδικές συμπεριφορές του κράτους και της κυβέρνησης λειτουργία της τουριστικής μας βιομηχανίας μπορεί να αποφέρει ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού μας προϊόντος με ευεργετική επίδραση για την εθνική οικονομία, την τοπική ανάπτυξη, την απασχόληση, αλλά και το περιβάλλον και τον πολιτισμό μας.

Η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός οφείλουν να αποδεχτούν τη στρατηγική αξία που έχει ο ρόλος της αποτελεσματικής λειτουργίας των αρμόδιων δημόσιων αρχών, κεντρικής και δημόσιας διοίκησης. Στην περίπτωση της Ελλάδας αυτοί δεν μπορούν να αντικατασταθούν από ιδιώτες, ειδικά όταν αυτό επιδιώκεται με βεβιασμένες ενέργειες και αμφιβόλου ποιότητος και στόχους αποφάσεις.

Με την ευκαιρία να σημειωθεί ότι φαινόμενα αλλότρια προς τους στόχους προβολής του τουριστικού μας προϊόντος έχουν και περιπτώσεις πρωτοβουλιών προβολής στις διεθνείς αγορές.

Και στο ζήτημα αυτό έχουμε τροπάρια με τα χιλιοειπωμένα περί ειδικών μορφών τουρισμού. Κοστοβόρες διαφημιστικές εκστρατείες με ξεπερασμένα από την τεχνολογία μέσα.

Το ζήτημα δεν είναι ιδεολογικό, φιλελευθερισμός, κρατικός παρεμβατισμός. Πρόκειται για ζήτημα εξυπηρέτησης ιδιοτελών συμφερόντων υπό τον μανδύα ιδεολογικών διακηρύξεων. Η προκειμένη περίπτωση της Σαμοθράκης μάς αναγκάζει να εξετάσουμε αν ο Κυρ. Μητσοτάκης αντιμετωπίζει ιδεοληπτική νεύρωση.

* πολιτικός επιστήμονας