Η Αϊν Ραντ εδώ και τώρα δικαιώνεται

Κάθε μέρα που περνάει, μας φέρνει πιο κοντά στο Κατάρ και το Ντουμπάι, τουλάχιστον όσον αφορά τον ύψους 200 μ. ουρανοξύστη που θα ανεγερθεί στο Ελληνικό. Επίσης, μας φέρνει πιο κοντά στον αντι-ουμανισμό της Αϊν Ραντ (Αyn Rand), μιας ρωσικής καταγωγής Αμερικανίδας μυθιστοριογράφου και φιλοσόφου.

Στο μυθιστόρημά της «Κοντά στον ουρανό» («The Fountainhead», 1943), συναντάμε έναν έμμεσο ορισμό του ταλαντούχου αλλά οικτρά αποτυχημένου αρχιτέκτονα: είναι εκείνος που θα αναγκαστεί «να περάσει όλη τη ζωή του σχεδιάζοντας πενταώροφα κτίρια» (και όχι θηριώδεις ουρανοξύστες). Η ομότιτλη ταινία «The Fountainhead» (1949) τελειώνει με τον κεντρικό χαρακτήρα, τον ασυμβίβαστο αρχιτέκτονα (τον οποίο υποδύεται ο Γκάρι Κούπερ) να στέκεται στην ταράτσα ενός πανύψηλου ημιτελούς ουρανοξύστη, έχοντας πάρει μια πόζα που θυμίζει ημίθεο ή μοντέλο της Λένι Ρίφενσταλ, της αγαπημένης σκηνοθέτριας των ναζιστών.

Η Αϊν Ραντ ήταν το λογοτεχνικό και φιλοσοφικό αντίστοιχο του νεοφιλελευθερισμού, προτού ο όρος αυτός προσλάβει την τρέχουσα σημασία του. Το ρεύμα που έχει δημιουργήσει, παραμένει ενεργό στις ΗΠΑ και εξακολουθεί να τροφοδοτεί την ιδεολογία των Ρεπουμπλικανών και των δεξιών ελευθεριακών –αν και όχι με τη δυναμική που είχε στη δεκαετία του ’60. Στο εν λόγω μυθιστόρημα, η Ραντ υμνεί τον επιθετικό ατομικισμό, τη «δύναμη της θέλησης» του ατόμου κόντρα στην οπισθοδρομικότητα των κρατικών πολεοδομικών ρυθμίσεων, αλλά και στην αναβίωση των αρχιτεκτονικών ρυθμών του παρελθόντος (ως προς το δεύτερο, έχει δίκιο). Αν η Αϊν Ραντ ζούσε σήμερα στην Ελλάδα, θα συντασσόταν απόλυτα με τις απαιτήσεις των επενδυτών και το αναπτυξιακό όραμα του κυρίου Αδωνη.

Ασφαλώς, δεν είμαστε υποχρεωμένοι να γνωρίζουμε τη δράση, τα βιβλία και τις απόψεις της Αϊν Ραντ, που αγιοποιούν το κέρδος, τον εγωισμό, τη δίχως όρια «ανάπτυξη». Μπορούμε να πορευθούμε και χωρίς αυτήν. Ομως καλό είναι να ξέρουμε ότι η Ραντ δεν ήταν απλώς άλλη μια πεζογράφος και δοκιμιογράφος, αλλά μια ορθολογικά και συστηματικά στημένη ιδεολογική βιομηχανία, ενώ το Ινστιτούτο Αϊν Ραντ και τα ετήσια συνέδρια που οργανώνει δείχνουν ότι τα «μηνύματά» της συντηρούνται και αξιοποιούνται.

Η επένδυση στο Ελληνικό αποτελεί τη δικαίωση του αντιλαϊκού της οράματος, όπως συμβαίνει και με τους ουρανοξύστες που χτίζονται στο Κατάρ, το Ντουμπάι, τη Μόσχα, την Κωνσταντινούπολη. Και οι πανύψηλοι «πύργοι» στο Ελληνικό διαρκώς θα τραβούν το αυτί των Ελλήνων (αρχιτεκτόνων και μη) που τα όνειρά τους σταματούν στους πέντε ορόφους ή και ακόμα πιο χαμηλά.