Στις αρχές του 20ού αιώνα πίστευαν ότι το σινεμά θα σβήσει το θέατρο

Ενας από τους μεγαλύτερους θεατράνθρωπους σε παγκόσμιο επίπεδο, ιδρυτής του Θεάτρου Οντίν και του Διεθνούς Σχολείου Θεατρικής Ανθρωπολογίας, επιδραστικός δάσκαλος, ένας άνθρωπος που έχει γυρίσει όλο τον κόσμο κάνοντας τις εμπειρίες τέχνη, ακούραστος και νεανικός, ο καινοτόμος Εουτζένιο Μπάρμπα έχει την τιμητική του στους Δελφούς.

Το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών οργανώνει από τις 4 έως τις 6 Ιουλίου το αφιέρωμα «Οντίν και Διόνυσος. Το πνεύμα του εργαστηρίου» με ξεχωριστούς προσκεκλημένους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, θεατρικά εργαστήρια, παραστάσεις και μονολόγους, ομιλίες, καθώς και τη βίντεο εγκατάσταση «Vision of Odin» του Στέφανο ντι Μπουντούο.

Παράλληλα, το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου τον αναγορεύει επίτιμο διδάκτορα σε τελετή που οργανώνεται σήμερα στις 12 το μεσημέρι στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής «Βουλευτικό» στο Ναύπλιο.

Ο Εουτζένιο Μπάρμπα αποτελεί απόδειξη ότι το ταλέντο, η ευφυΐα, η θέληση, με λίγη βοήθεια από τη συγκυρία μπορούν να κάνουν το «θαύμα». Γεννημένος στη μικρή Καλλίπολη της νότιας Ιταλίας, έχασε τον αξιωματικό πατέρα του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι ενώ ο ίδιος τελείωσε το στρατιωτικό σχολείο στη Νάπολη εγκατέλειψε την ιδέα της στρατιωτικής καριέρας.

«Σε ηλικία 18 ετών μετανάστευσα στη Νορβηγία γιατί ερωτεύτηκα μια Σουηδέζα. Ωστόσο οι γονείς της δεν με ήθελαν επειδή ήμουν καθολικός. Εζησα ένα υπέροχο λαβ στόρι που τελείωσε όπως πρέπει να τελειώνουν τα υπέροχα λαβ στόρι, δηλαδή τραγικά…» μας είπε γελώντας, καθώς μας αφηγήθηκε μια ζωή σαν παραμύθι, έχοντας δίπλα του την ηθοποιό Τζούλια Βάρλεϊ, σε χθεσινή συνάντηση στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών στην Αθήνα. «Στη Νορβηγία εργάστηκα ως συγκολλητής και ναυτικός, μπόρεσα να είμαι οικονομικά ανεξάρτητος, ανακάλυψα τη γλώσσα και τη λογοτεχνία της χώρας – έγινε μια έκρηξη στο μυαλό μου».

Με πτυχίο στη Γαλλική και τη Νορβηγική Λογοτεχνία και την Ιστορία των Θρησκειών από το Πανεπιστήμιο του Οσλο, πήγε στην Πολωνία το 1961 («γιατί ήμουν κομμουνιστής») για να σπουδάσει σκηνοθεσία. Ωστόσο καθοριστική ήταν η γνωριμία του με τον Γιέρζι Γκροτόφσκι, τον πρωτοποριακό σκηνοθέτη του οποίου το έργο προώθησε, ενώ δημοσίευσαν μαζί δοκίμια και το περίφημο βιβλίο «Αναζητώντας το χαμένο θέατρο».

Ο Γκροτόφσκι «κατηγορήθηκε για ελιτισμό γιατί δεν έκανε θέατρο για τα πλήθη, αλλά ερεύνησε και έφτιαξε παραστάσεις που απευθύνονται σε κάθε πρόσωπο ξεχωριστά. Γιατί το μυαλό και η φαντασία μας συλλαμβάνουν διαφορετικά το ίδιο κείμενο. Το σλόγκαν του ήταν: “Θέατρο δεν γίνεται με το χρήμα αλλά με τον εαυτό σου, το ίδιο σου το σώμα”».

Γεμάτος ιδέες, ο Μπάρμπα επέστρεψε στο Οσλο το 1964 θέλοντας να γίνει επαγγελματίας σκηνοθέτης θεάτρου, αλλά δεν κατάφερε να βρει δουλειά.

Τότε συγκέντρωσε μερικούς νέους ηθοποιούς που είχαν απορριφθεί από την Κρατική Σχολή Θεάτρου και δημιούργησαν το Θέατρο Οντίν. Μάλιστα έκαναν πρόβα της πρώτης παραγωγής του σε ένα καταφύγιο που χρησιμοποιούνταν για τις αεροπορικές επιδρομές.

Ηταν το έργο «The Bird Lovers» του Νορβηγού συγγραφέα Jens Bjorneboe και περιόδευσαν σε όλη τη Σκανδιναβία, ενώ στην 55χρονη πορεία του Θεάτρου Οντίν ακολούθησαν δεκάδες άλλες παραγωγές στη μόνιμη έδρα του στην πόλη Χόλστεμπρο της Δανίας και στο εξωτερικό.

«Οταν πρωτοξεκίνησα το Οντίν ήμουν ερασιτέχνης, αυτοδίδακτος, δεν είχα εμπειρία. Εμαθα στους ηθοποιούς και μου έμαθαν», λέει ο Ευουτζένιο Μπάρμπα.

«Σήμερα το θέατρό μας βρίσκεται σε έναν μικρό τόπο και ταυτόχρονα είναι παγκόσμιο. Χτίζει σχέσεις και βασίζεται στις συνεργασίες με όλους τους φορείς της πόλης και τους ανθρώπους της. Βασιζόμαστε στην πολιτιστική πολυμορφία και στην πρακτική της “ανταλλαγής” – ένα θέατρο αμοιβαιότητας. Η ανταλλαγή πολιτιστικών εκδηλώσεων προσφέρει όχι μόνο μια εικόνα των μορφών έκφρασης του άλλου, αλλά παράλληλα είναι μια κοινωνική αλληλεπίδραση που αψηφά τις προκαταλήψεις, τις γλωσσικές δυσκολίες και τις διαφορές στη σκέψη, την κριτική και τη συμπεριφορά».

Κι αν κάτι έμαθε όλα αυτά τα χρόνια είναι ότι «το πιο σημαντικό στη ζωή είναι η διαφορετικότητα. Πιστεύουμε περισσότερο σε όσα μας ενώνουν παρά σε όσα μας χωρίζουν», λέει ο φημισμένος σκηνοθέτης, ο οποίος δεν ανησυχεί για την πορεία του Θεάτρου Οντίν όταν φύγει από τη ζωή.

«Η νέα γενιά είναι ελεύθερη να κάνει ό,τι θέατρο θέλει, να μην ακολουθήσει τη δική μας πορεία», λέει. «Υπάρχει, ωστόσο, η στήριξη της κοινωνίας και η υποστήριξη από τους μεγάλους οργανισμούς, πολιτιστικούς και οικονομικούς, όπως και από τους πολιτικούς του Χόλστεμπρο, διαφορετικών κομμάτων, όλα αυτά τα χρόνια, οι οποίοι θεωρούν το θέατρό μας και τον πολιτισμό γενικά αναφαίρετο δικαίωμα του κόσμου».

Ο Εουτζένιο Μπάρμπα έρχεται τακτικά στην Ελλάδα, όπου κάνει τη θεωρία του πράξη. Οταν τον ρωτάμε πώς βλέπει το θέατρο στη σημερινή εποχή κρίσης, απαντά με ένα αμυδρό χαμόγελο. «Μα σε όλη την ιστορία του 20ού αιώνα υπήρξαν περίοδοι οικονομικής ύφεσης, πολιτικών αναταραχών, θρησκευτικών διώξεων. Εποχές μεγάλων κρίσεων, που όμως καταφέραμε και τις αντιμετωπίσαμε. Για το θέατρο μάλιστα έλεγαν ότι ήρθε το τέλος του λόγω της ανακάλυψης του σινεμά. Πιστεύω ότι δημιουργικό δεν είναι να κάνεις καλές παραστάσεις αλλά να μπορείς να μένεις ζωντανός και να επιβιώνεις».