«Κλασσικά» αγαπημένα

Απ’ όλα τα νεανικά μου αναγνώσματα, τα «Κλασσικά εικονογραφημένα» είναι εκείνα που αναπολώ πιο συχνά. Ισως γιατί τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια που πέρασαν, μπορώ και συνειδητοποιώ την πραγματική τους αξία.

Τα φύλαγα πάντα, βέβαια, βιβλιοδετημένα σε τόμους, σε μια θέση στη βιβλιοθήκη μου. Ομως πρόσφατα, χάρη στο Διαδίκτυο και τα σχόλια φίλων, γνωστών αλλά και αγνώστων, έκανα έναν απολογισμό της προσφοράς τους, προσπαθώντας, όσο μπορούσα, να παραβλέψω τη νοσταλγία και το συναίσθημα.

Λοιπόν, τα «Κλασσικά», με την εμφάνισή τους στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’50, ήταν μια αποκάλυψη. Γνώρισαν στα παιδιά και στους νέους της εποχής την παγκόσμια λογοτεχνία μέσα από τη διασκευή της σε εικονογραφημένες ιστορίες, που αργότερα θα ονομάζαμε κι εμείς κόμικς (και θα αποτελούσαν την 9η τέχνη). Εξαιρετικά πρωτοποριακή αντίληψη, αν σκεφτεί κανείς τις εγκωμιαστικές κριτικές που γράφονται σήμερα για αντίστοιχες, εντελώς πρόσφατες, διασκευές της ελληνικής λογοτεχνίας (Βουτυράς, Δέλτα).

Οι διασκευές αυτές δεν ήταν φυσικά ελληνικές (αν και κυκλοφόρησε κι ένας αριθμός «κλασσικών» με θέματα εμπνευσμένα από την ελληνική μυθολογία και ιστορία). Ηταν ξένες, από αμερικανικό εκδοτικό οίκο, απίστευτα δημιουργικές, πιστές στο πνεύμα του βιβλίου και εξαιρετικά γοητευτικές στην εικονογράφηση, που προσαρμοζόταν κάθε φορά απόλυτα στο είδος και τους χαρακτήρες του πρωτότυπου. Μέσα από κείμενα και εικόνες μιας λαϊκής αλλά υψηλής αισθητικής, έσπρωξαν τους νέους στη γνωριμία με κλασικά λογοτεχνικά έργα, σημαδεύοντας ανεξίτηλα τη φαντασία τους.

Είχαν, βέβαια, και πολέμιους. Οχι λίγους. Συντηρητικούς δασκάλους, καθηγητές, σοβαροφανείς διανοούμενους. Μερικοί δάσκαλοι, όταν τα έβρισκαν, τα έσκιζαν με μανία μέσα στην τάξη. Το επιχείρημά τους ήταν βασικά ότι τα «κλασσικά» δεν ήταν λογοτεχνία. Μα, πράγματι, δεν ήταν. Ηταν διασκευές της λογοτεχνίας σε κόμικς. Γι’ αυτό και οφείλουμε να κρίνουμε αποκλειστικά την ποιότητα αυτής της διασκευής. Οπως ακριβώς στη μεταφορά ενός βιβλίου στον κινηματογράφο κρίνουμε την ποιότητα της μεταφοράς. Η λογοτεχνία μόνο στο ίδιο το βιβλίο υπάρχει.

Οσο για μένα, ομολογώ ότι αγάπησα τη λογοτεχνία και μέσα από τα «κλασσικά». Ηταν η πρώτη μου επαφή με αυτήν. Αλλα τα διάβασα αργότερα και σε βιβλίο, άλλα όχι. Ομως κι από αυτά, που έμειναν στις εικόνες, πήρα πολλά. Πλούτισαν τις γνώσεις και τη φαντασία μου.

Μερικά, μάλιστα, κυριολεκτικά με έβαλαν στον κόσμο που αργότερα θα αποτελούσε ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης και για μένα στον κινηματογράφο: οι υπέροχες ερωτικές ιστορίες ανέφικτου, συνήθως, έρωτα («Ο πύργος των καταιγίδων» και «Τζέιν Εϊρ» των αδελφών Μπροντέ), «Οι εργάτες της θάλασσας» (Ουγκό), «Η Ευαγγελίνη» (Λονγκφέλοου), «Μοναστήρι και σπίτι» (Κάρολ Ριντ), το φανταστικό («Δρ. Τζέκιλ και κύριος Χάιντ» του Στήβενσον), η επιστημονική φαντασία («Η μηχανή του χρόνου» του Ουέλς), η αστυνομική λογοτεχνία («Η γυναίκα με τα άσπρα» και «Η Φεγγαρόπετρα» του Κόλινς, «Σέρλοκ Χολμς» του Κόναν Ντόιλ)… Τα θυμάμαι όλα ακόμα και σήμερα –τους ήρωες, τις λεζάντες, τις συγκρούσεις.

«Κλασσικά» εικονογραφημένα. «Κλασσικά» αγαπημένα.

*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens