Τον πολυεπίπεδο πολιτισμό της Κίνας και τη βαθύτερη ψυχή του λαού της μέσα από τη διεισδυτική ματιά του μεγάλου ποιητή και στοχαστή Νίκου Καζαντζάκη θα προσπαθήσει να ανιχνεύσει φέτος το 4ο Διεθνές Φεστιβάλ Λόγου και Τέχνης, που οργανώνει το Μουσείο Καζαντζάκη από 8 έως 14 Ιουλίου στο Ηράκλειο και στη Μυρτιά, τόπο καταγωγής του συγγραφέα.
Αφετηρία και πυξίδα ταυτόχρονα είναι το γνωστό βιβλίο «Ταξιδεύοντας Ιαπωνία-Κίνα», του μεγάλου Κρητικού, στο οποίο αποτύπωσε τους πολύτιμους στοχασμούς του από τα ταξίδια του στις δύο αυτές χώρες το 1935 και το 1957 αντίστοιχα. Διερευνώντας το βάθος της κινεζικής ψυχής σε μια περίοδο που υπήρχε η σκληρή αγγλική αποικιοκρατία στην τεράστια αυτή χώρα, ο συγγραφέας σημειώνει: «Οσο αναπνέω τον αγέρα της Κίνας, τόσο το μυστήριο πυκνώνεται γύρα μου κι ο μηχανισμός πίσω από το στήθος του Κινέζου μου φαίνεται πιο σκοτεινός και πιο πολύπλοκος. Τι να λεν τα πανούργα αυτά λοξά κατάμαυρα μάτια που σε κοιτάζουν αστραφτερά, γοργοκίνητα σα του πιθήκου;
Κι όταν ο Κινέζος κάνει βαθιά υπόκλιση κι υποτάζεται στη φωνή σου, ανατριχιάζεις, γιατί νιώθεις πως η σιωπή του αυτή είναι τρομερή, γιομάτη άγριες βουβές φτερούγες. Κοιτάζω το γκαρσόνι που με σερβίρει, ποτέ δεν είδα πιο επιτήδεια δάχτυλα, πιο αμίλητη υποταγή, πιο άσφαλτο ψυχανέμισμα να μαντεύει τι θες και να το ’χεις πριν προφτάσεις να το πεις. “Τι ευτυχία, είπα με το νου μου, μια μέρα να ’χεις ένα τόσο πιστό και πρόθυμο υπηρέτη στη ζωή σου!”. Σήκωσα τα μάτια να του χαμογελάσω και τρόμαξα: πρόφτασα τη ματιά του να στυλώνεται απάνω μου σα στιλέτο. Ο Κινέζος είναι ήσυχος, υπομονετικός, πρόθυμος. Μαζεύει κι αποθηκεύει στην καρδιά του όλες τις βρισιές, τους εξευτελισμούς, τις πίκρες. Δε μιλάει. Δεν κάνει την παραμικρή κίνηση που να προδίνει την καρδιά του. Τον κοιτάζεις και λες: “Δεν κατάλαβε”. Μα αυτός όλα τα βλέπει, όλα τ’ ακούει και τα καταγράφει στη μνήμη. Σε χρεώνει. Και μια μέρα, σίγουρα δε θα γλιτώσεις…» (σελ. 206-207).
Αυτά είναι μέρος της ματιάς του Καζαντζάκη πάνω στην κινεζική ψυχή, αλλά ο ίδιος στοχαστής έχει καταγράψει την αποθέωση του αυτοκράτορα σε μια περίοδο που λατρεύεται σχεδόν σαν Θεός, αφού δεν υπήρξε δημοκρατία στην Κίνα, συγχρόνως όμως εμβαθύνει και στις ροπές των Κινέζων. «Τέσσερα είναι τα μεγάλα πάθη του Κινέζου, μου έλεγε ο φίλος μου: τα τυχερά παιχνίδια, η σαρκική ηδονή, το χασίς και το θέατρο. Κι όλα τα πάθη τούτα αναβρύζουν από τη λαχτάρα να γλιτώσουμε από την πραγματική ζωή, να δώσουμε φτερούγες στην καθημερινή πεζότητα. Η ζωή του Κινέζου πλαντάει μέσα στην ανάγκη, ποια άλλη χαρά λοιπόν του μένει από το μεθύσι; Να μεθύσει με την ελπίδα του πλούτου, ή με τη γυναίκα, ή με το όνειρο, ή με την ποίηση» (σελ. 211).
Σήμερα που η Κίνα είναι παγκόσμια δύναμη με εξωστρέφεια αλλά με την κουλτούρα ενός πανάρχαιου πολιτισμού, ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής, ο χορογράφος Κωνσταντίνος Τσακιρέλης, θα επιχειρήσει να καταδείξει την πολιτισμική περιπλοκότητα του κινεζικού πολιτισμού με την οπτική του Καζαντζάκη σε συνεργασία με μια διεπιστημονική ομάδα συνεργατών, με τη Χρύσα Μαυρόκωστα και τον Miao Bin, o οποίος έχει αναλάβει την οργάνωση παραγωγής των κινεζικών ομάδων. Μερικές από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις είναι η όπερα για παιδιά και νέους «Το αηδόνι του αυτοκράτορα» της Λένας Πλάτωνος που η Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσιάζει απόψε στο Ηράκλειο, σεμινάριο κινεζικής καλλιγραφίας, η κινεζική όπερα Liu Xinran, μελέτη της κινεζικής μουσικής, το χοροθέατρο Beijing Modern Dance Company κ.ά. Ορισμένες εκδηλώσεις είναι με εισιτήριο και άλλες έχουν δωρεάν είσοδο.
Ο πρόεδρος του Μουσείου Καζαντζάκη, Μιχάλης Ταρουδάκης, δήλωσε μεταξύ των άλλων πως «ο Νίκος Καζαντζάκης ζητούσε από τον εαυτό του αλλά και από όλο τον κόσμο “Να φτάσει εκεί που δεν μπορεί”. Και το μουσείο στη Μυρτιά, πιστό στις αρχές του μεγάλου συγγραφέα, το πνεύμα του οποίου καλείται να διαφυλάξει και να μεταδώσει στους πολίτες όλου του κόσμου, τολμά να κάνει την υπέρβασή του».
Info: Το φεστιβάλ στηρίζουν η Περιφέρεια Κρήτης, ο Δήμος Αρχανών-Αστερουσίων και το China Cultural Center in Athens. Περισσότερες πληροφορίες: https://www.kazantzaki.gr
