Ο Οδυσσέας των Αρχαίων

«Ενας εκδότης, ο πρώτος Ελληνας εκδότης-ποταμός, αφού μέσα στα 16 χρόνια της δραστηριότητάς του έχει εκδώσει περί τα 1.300 βιβλία. Πληθωρικός ως εκδότης, πληθωρικός-εκρηκτικός και ως άνθρωπος ο Οδυσσέας Χατζόπουλος, ο ιδρυτής του “Κάκτου”».

Αυτά έγραφα σε μία από τις συνεντεύξεις (δυο-τρεις;) που του είχα πάρει για την «Ελευθεροτυπία» – 13 Δεκεμβρίου 1991 (ένα μεγάλο μέρος της οποίας περιλαμβάνεται, μαζί με άλλα σχετικά κείμενα, στο αφιερωματικό λεύκωμα του «Κάκτου» με τίτλο Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, 1996).

Στα χρόνια που ακολούθησαν ο «Κάκτος» συνέχισε την εκδοτική δραστηριότητά του, και ειδικότερα την έκδοση έργων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, φτάνοντας ώς τώρα τους 830 τόμους!

Ο Οδυσσέας Χατζόπουλος δυστυχώς δεν βρίσκεται στη ζωή. Εφυγε πριν από πέντε χρόνια (27 Ιουνίου 2014), στα 73 του. Το κακό είναι ότι πριν δύο μήνες ακολούθησε και η σύζυγος και συνεργάτριά του Αθηνά, αλλά καθώς δεν απέκτησαν παιδιά την εκδοτική δραστηριότητα του «Κάκτου» συνεχίζουν τα ανίψια τους στην έδρα των εκδόσεων, Πανεπιστημίου 46. (Για κάποια χρόνια, μάλιστα, συγκατοικούσαμε σε μια απέναντι πολυκατοικία, με την «Ελευθεροτυπία» στον τέταρτο όροφο και τον «Κάκτο» στον δεύτερο).

Xωρίς επιδότηση

Θα συνεχίσω την αναφορά αυτή στον Χατζόπουλου με στοιχεία κυρίως από την ίδια συνέντευξη – άλλωστε δεν άλλαξαν και πολλά πράγματα σχετικά με τις δραστηριότητές του αλλά και τη συμπεριφορα απέναντί του επαϊόντων και μη. «Χίλια τριακόσια βιβλία χωρίς να πάρω επιδότηση από πουθενά – ούτε από το κράτος ούτε από την ΕΟΚ […] Ο,τι έχει βγει από τον “Κάκτο” έχει πληρωθεί από τον “Κάκτο”»…

Ενα μωσαϊκό βιβλίων συνθέτει την εκδοτική δραστηριότητά του: βιβλία ελληνικά και ξένα, λογοτεχνικά αξιώσεων, επιστημονική φαντασία, μυστικιστικά, αστυνομικά, γελοιογραφικά άλμπουμ, λευκώματα, επικαιρικά. Ολα ανάκατα σε μια ποικιλία που επαρκούν να τροφοδοτήσουν ένα βιβλιοπωλείο. «Δεν ήθελα να ειδικευτώ σε έναν τομέα. Ηθελα να βγάλω τα πάντα, όλα τα ρεύματα. Να κάνω έναν σύγχρονο εκδοτικό οίκο».

Ο εκδότης ήταν στο αίμα του Οδυσσέα Χατζόπουλου… Οντας έφηβος βγάζει ένα λογοτεχνικό περιοδικό αξιώσεων, τον «Ηνίοχο», με συνεργάτες τον σκηνοθέτη Λάμπρο Λιαρόπουλο, τον μουσικολόγο Ανδρέα Ρικάκη, τον συγγραφέα Βαγγέλη Κατσάνη, τους ποιητές Τάκη Παπατσώνη και Γιάννη Νεγρεπόντη κ.ά. Συμπαραστάτης, ο δημοσιογράφος Βαγγέλης Ψυρράκης.

Στο βιβλίο μπήκε το 1975, κι ακόμα πιο καλά τρία χρόνια αργότερα, όταν είχε την ιδέα να εκδώσει Φρέντυ Γερμανό και ΚΥΡ, για ν’ ακολουθήσουν κι άλλοι δημοσιογράφοι-συγγραφείς. «Είχαν μεγάλη απήχηση αυτά τα βιβλία, τουλάχιστον έως το 1985, αλλά ο κόσμος μπούχτισε. Τώρα πουλάνε όσοι πουλούσαν σταθερά».

Οι Αρχαίοι

Ομως το εγχείρημα το μεγάλο του Χατζόπουλου ήταν η έκδοση των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. «Δουλέψαμε πολύ καιρό. Εγινε μεγάλη έρευνα και αυτό φαίνεται από τα πρώτα βιβλία που κυκλοφορήσαμε. Το κάθε βιβλίο περιέχει μικρή εισαγωγή, σύντομο σημείωμα για το περιεχόμενό του και, αντικριστά, το αρχαίο κείμενο και τη μετάφραση.

Η τελική μορφή του αρχαίου κειμένου βασίστηκε στους κυριότερους βυζαντινούς κώδικες, στους πάπυρους, στις νεότερες επιστημονικές τους ερμηνείες και αποτελεί “Νέα Κριτική Εκδοση”. Την επιμέλεια της σειράς, που φέρει τον γενικό τίτλο “Οι Ελληνες”, έχει ο καθηγητής της φιλοσοφίας Βασίλειος Μανδηλαράς». Φιλοδοξία του Χατζόπουλου ήταν να γίνουν κάποτε οι αρχαίοι Ελληνες λαϊκό ανάγνωσμα. «Να τους αγαπήσουμε και να τους πλησιάσουμε, όπως οι ξένοι, που τους ξέρουν καλύτερα από εμάς».

«Οι Ελληνες» βραβεύτηκαν τον Απρίλιο του 2000 από το Πανεπιστήμιο της Aix-en-Provence ως ένα από τα σπουδαιότερα έργα της εποχής μας και αργότερα, τον Οκτώβριο του 2002, από το Ιδρυμα Πετρίδη, στην Κύπρο. Τον Ιανουάριο του 2004 ο Χατζόπουλος παρουσίασε τους «Ελληνες» στην Κούβα, με ομιλία στο Μουσείο Τεχνών της Αβάνας. Στην Ελλάδα, τίποτα, πλην κάποιων, δημοσιογραφικών κυρίως, εγκωμίων.

Προλογίζοντας το αφιερωματικό λεύκωμα του «Κάκτου» ο Οδυσσέας Χατζόπουλος αναφέρεται σ’ ένα απόσπασμα της «Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας της Ελλάδος» του Σπύρου Μαρκεζίνη και σε μια προσπάθειά του, όταν βρισκόταν στα πράγματα, να αναλάβει η Ακαδημία Αθηνών την έκδοση των αρχαίων κειμένων. «Ο πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών εδήλωσε ότι θα συζητούσε το θέμα με τους συναδέλφους του. Μετά από μία εβδομάδα η Ακαδημία απάντησε ότι αδυνατεί να αναλάβει την έκδοση»…

Κι ήταν κάποτε που ο Χατζόπουλος μου έστειλε πεσκέσι κάμποσους τόμους των Αρχαίων. «Χρόνος μού λείπει, γιατί από βιβλία…» ήταν η αντίδρασή μου. «Δεν πειράζει, να δέχεσαι την αύρα τους…» ήταν η απάντησή του.