Σε Συμπληγάδες με ποικίλες προκλήσεις εξελίσσεται στην Κύπρο η δεύτερη προεδρική θητεία του Νίκου Αναστασιάδη. O Κύπριος πρόεδρος εξακολουθεί να διατηρεί ηγεμονικό ρόλο στην εσωτερική πολιτική σκηνή, αλλά για πρώτη φορά δέχεται ισχυρές αμφισβητήσεις για την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησής του σε δύο κρίσιμους τομείς: την οικονομία και την εξυγίανση της πολιτικής ζωής.
Ο Ν. Αναστασιάδης κατάφερε δύο φορές να επικρατήσει στις προεδρικές εκλογές το 2013 και το 2018, όχι γιατί ήταν χαρισματικός ή δημοφιλής, αλλά γιατί στην πραγματικότητα δεν είχε αξιόμαχο πολιτικό αντίπαλο. Ο Ν. Αναστασιάδης αξιοποίησε περίτεχνα τις αδυναμίες του κομματικού κατεστημένου και του βασικού αντιπάλου του (ΑΚΕΛ), πέτυχε την επανεκλογή του και αμέσως έθεσε και τον επόμενο στόχο: την τρίτη θητεία! Η λογική αυτή, πρώιμη μεν σε σχέση με το ραντεβού του 2023, φαίνεται ότι καθοδηγεί όλες τις κινήσεις του Κύπριου προέδρου.
Ο Ν. Αναστασιάδης είναι πλέον ο βετεράνος της γενιάς του και γνωρίζει όσο κανείς τα τεχνάσματα της κυπριακής πολιτικής. Πρώτο μέλημά του, οι γέφυρες με την τρίτη πολιτική δύναμη, το ΔΗΚΟ του υιού Παπαδόπουλου. Μαζί με το ΔΗΚΟ, ο Ν. Αναστασιάδης επενδύει και στις μικρότερες εθνικιστικές δυνάμεις, σε μια χωρίς προηγούμενο ταύτιση χειρισμών όσον αφορά το Κυπριακό.
Οσο συντηρεί τη διαδικασία στον αναπνευστήρα του ΟΗΕ, ο Ν. Αναστασιάδης δεν έχει παρά να διαχειριστεί επικοινωνιακά την αντίδραση του ΑΚΕΛ και τις ελάχιστες προσδοκίες μιας υποψιασμένης μικρής μερίδας του πληθυσμού. Με την κοινωνία στην απάθεια για το Κυπριακό, ο Ν. Αναστασιάδης κατάφερε να ελέγχει την πληροφόρηση από τα κυπριακά ΜΜΕ, που αποδεικνύονται σε μεγάλο βαθμό καλός αγωγός στις προεδρικές «πηγές» και «αναλύσεις».
Ο δεύτερος γνώμονας της διακυβέρνησης Ν. Αναστασιάδη είναι να κρατήσει τα υψηλά επίπεδα ανάπτυξης και κατανάλωσης, βρίσκοντας τρόπους για αρκετό χρόνο να δημιουργεί δημοσιονομικά πλεονάσματα. Το έκανε με μεγάλη επιτυχία μετά την απότομη «βύθιση» του 2013, χωρίς να μπει στη βάσανο να διαταράξει το οικονομικό και συντεχνιακό κατεστημένο.
Κατανάλωσε «λίπος» του Δημοσίου και βρήκε αξιοσημείωτα δημοσιονομικά έσοδα με κρατικές παρεμβάσεις. Το εσωτερικό σκηνικό είναι ήρεμο γιατί ήδη από το 2016 ο Ν. Αναστασιάδης έχει εγκαταλείψει οριστικά κάθε διάθεση να ακουμπήσει τη μεταρρυθμιστική ατζέντα.
Ο τρίτος γνώμονας της δράσης του Ν. Αναστασιάδη είναι η αξιοποίηση ενός ακαταμάχητου πλεονεκτήματος για κάθε Κύπριο πρόεδρο, πάντα διαθέσιμου προς χρήση κατά το δοκούν: υπερεξουσίες και προνόμια διορισμών χωρίς «checks and balances» και δημιουργία ελεγχόμενων κύκλων επιρροής, επενδύσεων και οικονομικών συμφερόντων, κρατικοδίαιτες ενισχύσεις σε βιομηχάνους κυρίως του τουρισμού κ.ο.κ.
Η μικρή οικονομία της Κύπρου «ανάσανε» και ο Κύπριος πρόεδρος αποδείχθηκε μαέστρος στη μεγιστοποίηση της πολιτικής δύναμής του, με παλαιά και νέα «τζάκια», κυρίως της Λεμεσού απ’ όπου κατάγεται.
Η πραγματική πρόκληση
Από τους πρώτους μήνες του 2019, τα γεγονότα δεν τρέχουν με τους ρυθμούς που θα ήθελε ο Ν. Αναστασιάδης. Ο Κύπριος πρόεδρος δέχεται μια οριζόντια αμφισβήτηση για τη συνολική διακυβέρνηση, εν μέσω γενικής απαξίωσης για σκάνδαλα, πολιτική διαφθορά και διαπλοκή. Πολλά λέγονται και δύσκολα αποκρύπτονται εντός της μικρής κυπριακής κοινωνίας για τις διασυνδέσεις του προέδρου και της οικογένειάς του με τον μικρό κύκλο προνομιούχων (δικηγόροι, λογιστές, εργολάβοι) και τα θεαματικά έσοδα της βιομηχανίας «χρυσών» διαβατηρίων.
Ομως, το χρυσοφόρο πρόγραμμα προσέλκυσης επενδύσεων, από το οποίο οι κυπριακές αρχές μοίρασαν σχεδόν 5.000 ευρωπαϊκές υπηκοότητες με ελάχιστες απορρίψεις, τίθεται σε κίνδυνο από τις συνεχείς πιέσεις των Βρυξελλών.
Τον Μάρτιο κυκλοφόρησε το πόρισμα ανεξάρτητης επιτροπής για τις ευθύνες της κυβέρνησης Αναστασιάδη στο θέμα της Συνεργατικής Τράπεζας.
Η επιβάρυνση του δημόσιου χρέους με το κόστος τουλάχιστον 5 δισεκατομμυρίων ευρώ των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) δεν μπορούσε να μη προκαλέσει περαιτέρω δυσφορία στην κοινή γνώμη. Ο Ν. Αναστασιάδης διασώζεται προσωρινά μόνο και μόνο γιατί οι πολίτες χρεώνουν με ευθύνες για τη διαφθορά στον Συνεργατισμό όλα τα κόμματα εξουσίας.
Το ίδιο διάστημα όμως, η κυβέρνηση Αναστασιάδη βρέθηκε εκτεθειμένη σε μια σειρά από οικονομικές περιπλοκές που θέτουν εν κινδύνω συνολικά τη δημοσιονομική σταθερότητα. Αν διαταραχθεί σοβαρά και αυτή η παράμετρος, η «ευημερία των Κυπρίων», τότε ο Ν. Αναστασιάδης είναι δυνατόν να δει τις φιλοδοξίες του να ψαλιδίζονται γρήγορα και να προσγειώνεται σε μια άβολη πραγματικότητα.
Η πρόσφατη αποστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μετα-μνημονιακή παρακολούθηση της Κύπρου δεν είναι καθόλου επιεικής. Ενώ οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν την ισχυρή ανάπτυξη για τρίτη συνεχόμενη χρονιά (3,9% το 2018), προειδοποιούν ότι πολλά σχετίζονται με πρόσκαιρες θετικές εξωγενείς επιρροές που βοηθούν την εγχώρια ζήτηση.
Αντίθετα, το τεράστιο ιδιωτικό χρέος παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα και δεν υπάρχει ένδειξη ότι θα εξισορροπηθεί από τα έσοδα εκποιήσεων ακινήτων. Η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή, ενώ καμία σημαντική αποκρατικοποίηση δεν έχει επιτευχθεί στις τηλεπικοινωνίες και στον ηλεκτρισμό. Διάφορες δικαστικές υποθέσεις εκκρεμούν επίσης για τις αποκοπές δημοσίων υπαλλήλων τον καιρό της κρίσης που, αν δικαιωθούν, θα εκτροχιάσουν τα δημοσιονομικά.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Ν. Αναστασιάδη πολύ σύντομα θα κληθεί να διαχειριστεί σημαντικές δημοσιονομικές επιπτώσεις των αλλαγών στον τομέα της Υγείας. Υστερα από καθυστέρηση σχεδόν 15 ετών, ο «λαχνός» έτυχε στην παρούσα διακυβέρνηση να βρει τρόπους ανασυγκρότησης της Υγείας με την εφαρμογή ενός Εθνικού Σχεδίου καθολικής συμμετοχής.
Το κάνει ως αναγκαστική ύστατη επιλογή προ γενικευμένης κατάρρευσης των κρατικών νοσηλευτηρίων, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι το σύστημα που έχει σχεδιαστεί θα βελτιώσει την κατάσταση.
Γάγγραινα του κυπριακού συστήματος θεωρείται ο δικαστικός τομέας, που κατατάσσεται ως ένας από τους χειρότερους… διεθνώς στον χρόνο απονομής δικαιοσύνης, ενώ πρόσφατα είναι στόχος καθ’ όλα βάσιμων επικρίσεων και σειράς αποκαλύψεων για το εσωτερικό κατεστημένο που το ελέγχει.
