Προοδευτική συμμαχία για μεταρρύθμιση της οικονομίας

Το νεοφιλελεύθερης κατεύθυνσης μοντέλο ανάπτυξης που επικράτησε στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και οδήγησε τον πλανήτη σε οικονομική κρίση, εκ του αποτελέσματος σήμερα κρίνεται αποτυχημένο. Η ύφεση στην οποία βύθισε την οικονομία, η φτωχοποίηση εκτεταμένων τμημάτων του πληθυσμού και η εντυπωσιακή έκρηξη των ανισοτήτων, ειδικά στους ασθενέστερους κρίκους της παγκόσμιας οικονομικής αλυσίδας, μαρτυρούν τόσο την οικονομική όσο και την κοινωνική αποτυχία του.

Η επιθετική ανάπτυξη που επέβαλε ο φρενήρης οικονομικός ανταγωνισμός, από την άλλη, ξεπέρασε τη φέρουσα ικανότητα του παγκόσμιου οικοσυστήματος. Οι μη αναστρέψιμες αλλαγές, μεταξύ των οποίων η υπερθέρμανση του πλανήτη και η κλιματική αλλαγή, από κοινού με τις εκτεταμένες καταστροφές σημαντικών οικοσυστημάτων και την εξάντληση των μη ανανεώσιμων φυσικών αποθεμάτων και ενεργειακών πόρων, δεν είναι παρά τα συμπτώματα μιας ευρύτερης περιβαλλοντικής κρίσης.

Το νεοφιλελεύθερο αναπτυξιακό πρότυπο έδειξε γρήγορα ότι μοναδικός του σκοπός ήταν η αναδιανομή του πλούτου και η συγκέντρωσή του σε μια μικρή οικονομική ολιγαρχία, η οποία αύξησε εντυπωσιακά τα κέρδη και τον πλούτο της τα τελευταία χρόνια. Στην Ελλάδα, σημαντικό τμήμα του φυσικού πλούτου και των δημόσιων δομών ιδιωτικοποιήθηκε και εκχωρήθηκε σε ξένα συμφέροντα. Την ίδια ώρα, η εγχώρια οικονομική ολιγαρχία, που ισοδυναμεί με το 1% του πληθυσμού, αύξησε σημαντικά τα κέρδη της, φτάνοντας –από το 48% που κατείχε προ κρίσης– να έχει στην κατοχή της το 56% του εθνικού πλούτου σήμερα.

Η οδυνηρή εμπειρία της κρίσης δεν επιτρέπει σήμερα δεύτερες σκέψεις για το τι πρέπει να γίνει στο εξής. Αν επαναληφθεί η ίδια νεοφιλελεύθερη συνταγή, κάτι που για ευνόητους λόγους επιθυμούν διακαώς η οικονομική ολιγαρχία και οι εκφραστές της, οι εκπρόσωποι δηλαδή του παλιού πολιτικού κατεστημένου, θα επαναληφθεί η ίδια ιστορία της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής καταστροφής.

Η λύση βρίσκεται σε μια ευρύτερη παραγωγική ανασυγκρότηση και σε μια εκ βάθρων αλλαγή του αναπτυξιακού προτύπου σε βιώσιμη κατεύθυνση, ακριβώς αντίθετη δηλαδή από εκείνη που οδήγησε στην ύφεση και την κρίση. Με δεδομένο το ελεγχόμενο από διεθνή κέντρα μοντέλο που έχει επιβάλει η παγκοσμιοποίηση, η ελληνική οικονομία για να σταθεί στα πόδια της και να γίνει ανταγωνιστική πρέπει να αποκτήσει χαρακτηριστικά αυτοδυναμίας, στηριζόμενη σε μεγάλο βαθμό στις δικές της δυνάμεις, στα δικά της δηλαδή ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.

Η πρόσβαση στις ευκαιρίες της ανάπτυξης πρέπει να γίνει ισότιμη για όλους, προκειμένου ο πλούτος να ξαναμοιραστεί δίκαια. Το κοινωνικό κράτος και οι εργασιακές σχέσεις πρέπει να αποκατασταθούν και η κοινωνική προστασία πρέπει να ενισχυθεί με πνεύμα κοινωνικής δικαιοσύνης. Και, τέλος, το περιβάλλον πρέπει να υποστηριχθεί και να αναβαθμιστεί γιατί, μαζί με τον πολιτισμό και το ανθρώπινο δυναμικό, αποτελεί τον πυρήνα των ισχυρών συγκριτικών πλεονεκτημάτων για την ανάπτυξη της χώρας.

Η αυτοδυναμία και η δίκαιη πρόσβαση όλων στις ευκαιρίες της ανάπτυξης επιτυγχάνονται με την ανάδειξη των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων κάθε τόπου σε πλουτοπαραγωγική πηγή. Το κλίμα, η φύση, τα αγροτικά προϊόντα και οι φυσικοί πόροι, ο πολιτισμός, η ιστορία, η ανθρώπινη ευφυΐα, η τεχνογνωσία και η επινοητικότητα, ως πηγές οικονομικής ανάπτυξης, παρέχουν τόσο αυτοδυναμία όσο όμως και δίκαιη και ισότιμη πρόσβαση σε όλους στους καρπούς της ανάπτυξης.

Η «πράσινη» οικονομία, ως μετεξέλιξη της βιώσιμης ανάπτυξης, διασφαλίζει τόσο την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, όσο όμως και την περιβαλλοντική ακεραιότητα και την προστασία της φύσης. Η επιλογή εξαρχής «πράσινων» οικονομικών δραστηριοτήτων που δεν θα υποβαθμίζουν το περιβάλλον και δεν θα εξαντλούν τους φυσικούς πόρους είναι μια επιλογή που έχει διάρκεια, καθώς είναι συμβατή με τις τοπικές συνθήκες, αλλά είναι και ισχυρά ανταγωνιστική, αφού είναι απαλλαγμένη από το κόστος τής εκ των υστέρων αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς.

Το μυστικό της υπεροχής της βιώσιμης ανάπτυξης κρύβεται στην ενσωμάτωση και ισότιμη συμβολή και των τριών πυλώνων της, της οικονομίας, της κοινωνίας και του περιβάλλοντος. Γι’ αυτό και η βιώσιμη ανάπτυξη είναι αυτοδύναμη, έχει αντοχή και διάρκεια και μπορεί να είναι συγχρόνως οικονομικά αποδοτική, κοινωνικά δίκαιη και περιβαλλοντικά εφικτή.

Η αντίδραση της οικονομικής ολιγαρχίας και των πολιτικών εκφραστών της στην παραγωγική ανασυγκρότηση και στη βιώσιμη μεταρρύθμιση της ελληνικής οικονομίας είναι φανερό ότι θα είναι σθεναρή και λυσσαλέα. Ηδη, η συσπείρωση μεγάλων οικονομικών συμφερόντων με τις πολιτικές δυνάμεις που εκπροσωπούν τη συντήρηση και ο ανηλεής πόλεμος που έχουν κηρύξει στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, που επιχειρεί τη μεγάλη αλλαγή, δείχνουν τις προθέσεις τους. Το παλιό οικονομικό και πολιτικό κατεστημένο δίνει τα ρέστα του, καθώς κινδυνεύει να χάσει τα μοναδικά προνόμια και τον πλούτο που απέκτησε τις τελευταίες δεκαετίες.

Γι’ αυτό χρειάζεται μια ευρύτερη συμμαχία του ΣΥΡΙΖΑ με τις προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις που δεν άκουσαν τις Σειρήνες του νεοφιλελευθερισμού και πιστεύουν στην οικονομική, την κοινωνική και την περιβαλλοντική δικαιοσύνη και οι οποίες είναι διατεθειμένες να δώσουν τα επόμενα χρόνια τη μεγάλη μάχη ενάντια στην οικονομική ολιγαρχία και το παλιό πολιτικό κατεστημένο.

*καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘ, προέδρος της Αττικό Μετρό Α.Ε.