Αποτελεί πλέον κοινοτοπία πως η τάση ανεβάσματος λογοτεχνικών διασκευών, αντί κανονικών έργων, έχει κατακλύσει τη σκηνή μας -ας μην ξαναπούμε λοιπόν κι εμείς τα ίδια… Είναι ωστόσο γεγονός πως ακόμα κι έτσι δύσκολα μπορεί να κρατήσει κανείς την έκπληξή του βλέποντας νέες ομάδες να στρέφονται σε ολοένα και περισσότερα, ολοένα και παλιότερα, ολοένα κι απαιτητικότερα μυθιστορήματα -ως επί το πλείστον, σημειώστε κι αυτό, ελληνικά- και να ζητούν σε αυτά έμπνευση και πεποίθηση, φωνή και ταυτότητα. Και το πετυχαίνουν! Με έναν ολότελα δικό τους, φρέσκο, ανεπιτήδευτο τρόπο, ώστε από τη σύζευξη να βγαίνουν κερδισμένα και τα δύο, το θέατρο και το μυθιστορηματικό πρότυπο.
Η νέα απόδειξη των παραπάνω λέγεται «Μύρτος» και είναι το παλιό (2004) μυθιστόρημα του Παύλου Μάτεσι, διασκευασμένο για τη σκηνή των 4frontal. Ο χώρος είναι πάλι κι εδώ η περίφημη σοφίτα του Νέου Κόσμου, ίσως η πιο απίθανη γωνιά όπου θα μπορούσε να περιμένει κανείς τέτοια θαύματα. Πρόκειται για έναν ουσιαστικά διάφανο χώρο, μετωπικό και ακάλυπτο, όπου η μόνη τεχνική που μπορεί να σταθεί είναι ουσιαστικά αυτή της απεύθυνσης. Κι όμως εδώ τα τελευταία χρόνια νέοι άνθρωποι επιχειρούν ξεχωριστά ο ένας από τον άλλον κι όλοι μαζί να μιλήσουν για τη ζωτική δύναμη που ρέει από το ένα έργο στο άλλο, από τον ένα λογοτεχνικό τόπο στον άλλον, με όργανο το σώμα και επιχείρημα την ομαδικότητά τους.
«Μύρτος» – Θέατρο του Νέου Κόσμου – Δώμα
Με αυτά καταλήγουμε να κοιτάμε αυτή τη φορά με την ίδια κομμένη ανάσα τους ηθοποιούς των 4frontal να αφηγούνται ένα έργο που τυπικά ανήκει στον χώρο του μαγικού ρεαλισμού. Ο Μάτεσις υπήρξε θεατρικός συγγραφέας, μα απ’ ό,τι διαπιστώνω η σκηνική παρουσία του έγκειται σήμερα σχεδόν αποκλειστικά στο πεζό έργο του. Το «γιατί» στη διασκευή ενός έργου σαν τον «Μύρτο» είναι πιθανόν δύσκολο να απαντηθεί. Μια υπόθεση είναι πως το ζητούμενο στο σημερινό θέατρο είναι εν γένει μια αφηρημένη, ποιητική, κάποτε ακόμα και υπερβατική, δραματικότητα, όπως και στο έργο του Μάτεσι, στην οποία πρόσωπα και πράγματα, ιδέες και δράσεις, είναι φτιαγμένα από το ίδιο υλικό, συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν στο κοινό σώμα της αφήγησης αλλά και της αφηγηματικής σωματικότητας.
Το άλλο μυστικό είναι πως μεταφορές όπως αυτή του Θανάση Ζερίτη και της Νεφέλης Μαϊστράλη στον «Μύρτο» δεν επιδιώκουν να μετατρέψουν ένα πεζό σε συμβατικό θέατρο: θέλουν πρωτίστως να παρουσιάσουν επί σκηνής την πρώτη, εσωτερική θεατρικότητά του έργου, ή, απλούστερα, να το παρουσιάσουν όπως περίπου το αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης, καθώς το διαβάζει. Αν παρατηρήσατε καλά, θα διαπιστώσετε πως διδασκαλίες όπως αυτές του Νέου Κόσμου παρουσιάζουν στη σκηνή ένα είδωλο του θεάτρου. Το άλλο, το αληθινό θέατρο ζει στο μυαλό μας.
Αυτό τους φέρνει κοντά πολύ σε ό,τι επιδίωκε και ο ίδιος ο Μάτεσις στον «Μύρτο». Μια πραγματικότητα αφόρητα υπαρκτή, προπολεμική εποχή σε μια επαρχιακή πόλη με τα μυστικά και τον αιώνιο ύπνο της διαφθοράς της, που όμως στις «διαρροές» της στάζει το μαγικό φίλτρο μιας άλλης, ακοίμητης, ονειρικής διάστασης. Με αυτό το φίλτρο τα πράγματα που ανήκουν στη μια πλευρά μεταπηδούν στην άλλη, αναβαπτίζονται στο όνειρο ή λερώνονται από την πραγματικότητα, για να ξαναγυρίσουν μετά στη θέση τους, περισσότερο φωτεινά ή σκοτεινότερα.
Η αφηγηματικότητα όμως είναι ομαδικό άθλημα. Θέλει συνεργασία για να επιτευχθεί η συνεχής δράση του μυθιστορήματος και η μετάβαση από το ένα πρόσωπο στο άλλο, η ενέργειά του που μεταφέρεται από το ένα επεισόδιο στο επόμενο. Χριστίνα Γαρμπή, Σταύρος Γιαννουλάδης, Ευαγγελία Καρακατσάνη, Γιώργος Κισσανδράκης και Χάρης Κρεμμύδας γίνονται για μια ακόμη φορά η ερμηνευτική πλατφόρμα αφήγησης και σωματοποίησης, οι ερμηνευτές όσο και οι φορείς της ιστορίας. Το έχουν κάνει και παλιότερα. Ποτέ όμως δεν είδα τόση δημιουργική πεποίθηση και ωριμότητα στην πρότασή τους.
Ασυζητητί επομένως προτείνεται η επίσκεψη στο Δώμα του Νέου Κόσμου… Θα βρούμε μεταξύ άλλων εκεί τον «αληθινό» Μάτεσι. Ο «Μύρτος» του, ως γνωστόν, έχει μια υπόθεση μάλλον δυσάρεστη, γεμάτη κυνισμό και σήψη. Ελα όμως, που οδηγεί σε ένα έργο πρώτα, και μια παράσταση έπειτα, που αποδεικνύονται γεμάτα ζωή, κέφι και δημιουργική σκανταλιά! Σαν να μας λέει πως το να ζεις και να αφηγείσαι είναι από μόνο του η μόνη νίκη στον κυνισμό της μη-σκέψης και στη σήψη της γενικευμένης αφωνίας. Ο ζωντανός Μάτεσις είναι εδώ.
