Η δημόσια σφαίρα στην πολιτική κοινωνία μας δομείται και λειτουργεί στο πλαίσιο του δημοκρατικού κράτους δικαίου και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Μπορεί κανείς να εντοπίζει επιμέρους παθογένειες στον τομέα αυτό, αλλά δεν αναιρείται ο δομικός πυρήνας της δημόσιας σφαίρας ο οποίος είναι η ελευθερία της έκφρασης.
Ας εξετάσουμε το κείμενο των 64 καταξιωμένων προσωπικοτήτων, το οποίο δημοσιεύθηκε πρόσφατα, έχει θέμα του «τι είναι προοδευτικό σήμερα» και στρέφεται εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ. Τα ζητήματα τα οποία ανακύπτουν μπορούν να κωδικοποιηθούν στις εξής τρεις ενότητες: Πρώτον, ποιος είναι ο ομιλητής (δηλαδή ποιοι υπογράφουν το κείμενο) και ποια είναι η ταυτότητά του. Δεύτερον, ποιο είναι το θέμα το οποίο επεξεργάζεται και πώς αυτό αναλύεται ως ρητορικός τρόπος. Και τρίτον, ποια είναι η πολιτική στόχευση του κειμένου, εντός του πλαισίου της κομματικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας μας.
Οσον αφορά το πρώτο ζήτημα: Ο ομιλητής (οι υπογράφοντες το κείμενο) αυτοπροσδιορίζεται ως προοδευτικός. Γράφουν οι υπογράφοντες επί λέξει: «εμείς οι προοδευτικοί πολίτες…». Ας διευκρινιστεί εξ αρχής ότι κάθε οντολογικός αυτοπροσδιορισμός ατόμου ή συλλογικότητας, στον βαθμό που επικαθορίζεται από κανονιστικές ιδέες, δεν είναι αυταπόδεικτος. Επομένως στην περίπτωση των «64» η προοδευτική ταυτότητά τους δεν είναι δεδομένη, αλλά συγκροτείται ως κανονιστικό αίτημα, πράγμα που σημαίνει κάτι ακόμη σημαντικότερο στο συνειδησιακό επίπεδο: η αυτοσυγκρότηση των «64» ως προοδευτικών πολιτών μετατρέπει την ίδια την κοινωνική διαδικασία της προόδου σε αντικείμενο που διαχειρίζεται το ιερατείο.
Η συνθήκη αυτή του αυτοπροσδιορισμού του ομιλητή οδήγησε τους υπογράφοντες να υιοθετήσουν έναν ρητορικό τρόπο έκφρασης, ο οποίος προσομοιάζει με τον δεκάλογο του Μωυσή. Οπως ο Μωυσής κατέβηκε από το όρος, έτσι και οι υπογράφοντες το κείμενο αυτό ομιλούν ως οι κάτοχοι της αληθινής και της πραγματικής ιδέας της προόδου. Βγήκαν από τον «γυάλινο πύργο» τους για να απευθυνθούν σε εμάς τους θνητούς, οι οποίοι είμαστε ημιμαθείς σχετικά με το «τι είναι προοδευτικό σήμερα».
Απευθύνομαι προς όλους τους υπογράφοντες αλλά ειδικότερα προς τους συναδέλφους, καθηγητές στο Πανεπιστήμιο και θέτω το ερώτημα: Ενώ όλοι μας ως καθηγητές, ως ερευνητές, ως στοχαστές μελετάμε και κάνουμε έρευνα για τα θέματα της προόδου και της συντήρησης, γιατί επιλέξατε αυτόν τον ρητορικό τρόπο έκφρασης που παραπέμπει στη «φωνή του Θεού»; Η ομιλία (δηλαδή το κείμενο) των συναδέλφων, επειδή έθεσε σε πρώτη μοίρα την εκφραστική ρητορική, λοξοδρόμησε σχετικά με τα θέματά της. Οι υπογράφοντες το κείμενο κάνουν επιπλέον κάτι χειρότερο: εξαρτούν την επιστημονική και πολιτική ανάλυση περί προόδου από τον ιδεολογικό στόχο τους: επιδιώκουν να αποδείξουν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι προοδευτική πολιτική δύναμη, αλλά το πολιτικό έργο της προόδου εκτελείται από τη Νέα Δημοκρατία. «Αυτή η Ελλάδα δεν αξίζει στους Ελληνες», γράφουν επί λέξει και εννοούν την Ελλάδα των τελευταίων ετών. Το ίδιο σύνθημα είναι η προεκλογική πρόταση της Ν.Δ.: «Αξίζουμε καλύτερα»!
Ο κορυφαίος πολιτικός αναλυτής Τάσος Παππάς σε πρόσφατο άρθρο του («Εφ.Συν.» 13 Μαΐου) επισημαίνει τις παραδοξότητες του κειμένου των «64». Αναφέρεται σε δύο, αλλά στην επιχειρηματολογία μου με ενδιαφέρει η μία, η οποία έχει να κάνει με την ιδεολογική και κατά συνέπεια, την κομματική στόχευση των «64». Ο Παππάς γράφει: «Οι “64” προτρέπουν τους πολίτες να αποδοκιμάσουν τον ΣΥΡΙΖΑ… χωρίς να προτείνουν ευθέως τη στήριξη άλλου κόμματος».
Συνεχίζει και αναλύει περαιτέρω τις ιδεολογικές στοχεύσεις του κειμένου. Το ερώτημα των αναγνωστών αλλά και ολόκληρης της δημόσιας σφαίρας διατυπώνεται ως εξής: Γιατί οι 64 διανοούμενοι δεν έγραψαν ένα κείμενο υποστήριξης και υπεράσπισης της συντηρητικής παράταξης, αλλά αποφάσισαν κατά το πρότυπο των σοφιστών να γράψουν ένα μακροσκελές κείμενο κατήχησης και προσηλυτισμού στην ιδέα της προόδου, χωρίς οι ίδιοι να έχουν ερευνήσει στο Πανεπιστήμιο το σχετικό ζήτημα, αλλά και χωρίς να έχουν αντιληφθεί ότι η συντηρητική παράταξη (δηλαδή η Ν.Δ. στην ελληνική περίπτωση) έχει τόση σχέση με την πρόοδο «όσο ο φάντης με το ρετσινόλαδο»;
Επισημαίνω ότι οι 64 διανοούμενοι υπέπεσαν σε θεωρητικά και επιστημολογικά λάθη, τα οποία τους οδήγησαν στην παραπλανητική πολιτική και κομματική στόχευσή τους. Τα λάθη αυτά είναι η ρητορική εκφραστική φόρμα της μεταφυσικής αλήθειας περί προόδου και η υπαγωγή της επιστημονικής έρευνας στην ιδεολογική ιδιοτέλεια της υπεράσπισης του συντηρητισμού μέσω του τεχνάσματος της επίθεσης εναντίον του προοδευτικού τόπου και χώρου.
Εν κατακλείδι: εμείς οι αριστεροί, προοδευτικοί πολίτες, οι οποίοι υπερασπιζόμαστε τις ιδέες μας και τις πολιτικο-πρακτικές εφαρμογές τους που τελικά (όπως αποδείχθηκε κατά το πρόσφατο χρονικό διάστημα, το οποίο εσείς χαρακτηρίζετε «παράλυση της χώρας») εφαρμόστηκαν εντός του πλαισίου της πολιτικής λογικής της προόδου, με κοινωνική υπευθυνότητα και πολιτική ευθύνη, καλούμε εσάς τους «προοδευτικούς πολίτες», δηλαδή τους 64 διανοούμενους, σε πολιτικό διάλογο. Δεν ταιριάζει σε επιστήμονες, στοχαστές και διανοούμενους να «μαλώνουν σε ξένο αχυρώνα»!
Το τι «είναι προοδευτικό σήμερα» δεν ορίζεται στο κείμενό σας, αγαπητοί συνάδελφοι. Κρίνεται από την εφαρμοζόμενη πολιτική των κομμάτων. Οι 64 διανοούμενοι διέπραξαν ένα επιστημονικό και πολιτικό λάθος και οφείλουν να το παραδεχθούν.
* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
