Paul Schrader. Ένας άνθρωπος-δημιουργός που πάντοτε ώς τώρα πάσχιζε να εκφράσει την εποχή του. Μες στο μυαλό μου τον κάνω εικόνα να βλέπει απ‘ το παράθυρό του να κυματίζει μια σημαία. Είναι η σημαία της Αμερικής που γράφει, όμως, πάνω της «Η Αλήθεια Νικά». Όπως ξέρουμε, στην πραγματικότητα η αλήθεια νικά πάρα πολύ σπάνια. Κάτι τέτοιο φαίνεται να γίνεται και στην τελευταία ταινία του, το «First Reformed» (εδώ προβλήθηκε με τον τίτλο «Ακρότητες»).
Ο ίδιος ξέρει καλά να τοποθετείται απέναντι στο πολιτιστικό ντελίριο που ζούμε και να το κατακρίνει. Και γιατί τέτοια απαξίωση από τα Oscars; Ο Paul Schrader θα έπρεπε να εξετάζεται σαν ένα φυσικό φαινόμενο ή ένα σπάνιο αντικείμενο προς φύλαξη. Η περίπτωση του «First Reformed» μου θύμισε την περίπτωση του «The Master» του Paul-Thomas Anderson λίγα χρόνια πριν. Και για τον λόγο αυτό θα επιχειρήσω να γράψω για αυτόν και την ταινία του χωρίς να κάνω κριτική. Ως ένας θεατής ο οποίος εκφράζει τις ιδέες και τα συναισθήματά του μπροστά σε ένα έργο στο οποίο δεν συμμετέχει πραγματικά.
Για άλλη μια φορά στο «The First Reformed» η τραγωδία παίζεται πίσω, πάνω και πέρα από τους χαρακτήρες. Η μοίρα δεν έχει έννοια μεταφυσική εδώ, αλλά καθαρά κοινωνική. Και η αξία του Schrader έγκειται στο ότι μπορεί να ανάγει τα «ψιλά» της ειδησεογραφίας σε περιστατικά άξια ν’ αποτελέσουν το θέμα μιας τραγωδίας: η βαθιά αίσθηση του τραγικού δεν λείπει σχεδόν από κανένα σενάριό του.
Αφοπλιστικός, καθαρός, ευθύς. Στηρίζοντας την προβληματική του πάνω στο ένστικτο (ακόμα και τώρα, στα 72 του χρόνια), φτάνει σε σημεία που μάλλον κάποιοι ηθικολόγοι επιλέγουν να τα περιγράψουν ως «ακρότητες» βάζοντάς τα κάτω από ετικέτες. Οι οποίες, αν μη τι άλλο, είναι βολικές. Και σαν «γιαπωνέζικο» πνεύμα που είναι, καταφέρνει και παίρνει πάντα την… α λα Ιαπωνία εκδίκησή του. Ο Schrader δεν είναι απλώς ένας καλός μελετητής του Ozu, του Bresson και του Dreyer. Κυρίως είναι ένας διανοητής που γνωρίζει απέξω και ανακατωτά την «Επικράτεια των Σημείων» του Barthes. Ερευνά κατευθείαν στην καρδιά του θέματος της αλλοτρίωσης, της αποξένωσης δηλαδή από την πραγματική μας φύση.
Ο Paul Schrader είναι τελικά ένας «ποιητής» που εξορίζεται στην πρώτη γραμμή του πυρός, επειδή φωνάζει περισσότερο από όλους για την πατρίδα, τη θρησκεία και άλλα ηχηρά στις συνέπειές τους. Μπορεί κάποιος να μην πιστέψει στο «θαύμα» της ταινίας -που είναι η αγάπη. Αλλά ας ελπίσουμε πως με τα χρόνια οι ταινίες του (τα σενάριά του) να λειτουργήσουν σ΄ εμάς τους δυτικούς ως σπουδή στη μοναξιά.
