Ο Ούγγρος σκηνοθέτης του «Γιου του Σαούλ», Λάζλο Νέμες, που συγκλόνισε το σύμπαν με την πρώτη ταινία του, έχει έτοιμη τη δεύτερη, εκείνη που έκανε με το βάρος της επιτυχίας του στους ώμους.
Η «Δύση ηλίου», με παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βενετίας κι ελληνική στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όπου και συναντήσαμε τον δημιουργό, αφηγείται την ιστορία μιας νέας κι όμορφης κοπέλας στη Βουδαπέστη τον καιρό ακριβώς πριν από τον Α’ Παγκόσμιο, σε μια κυκλική πορεία αυτογνωσίας, αλλά και σύγκρουσης του κατεστημένου με τους πρωτοπόρους της επανάστασης.
Εστέτ, εγκεφαλικός, σίγουρος για το ταλέντο του, ο Λάζλο Νέμες μάς μίλησε για το πώς αντιμετωπίζει την ταινία του ως αποτίμηση του δυτικού πολιτισμού των τελευταίων αιώνων και γιατί παραμένει φανατικός υπέρμαχος του κινηματογράφου.
Για τον ίδιο, η εμπειρία του ντεμπούτου του με τον «Γιο του Σαούλ» (Οσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, Μεγάλο Βραβείο στις Κάννες), ήταν ένα… θετικό τραύμα. «Που είναι καλύτερο από ένα αρνητικό τραύμα», όπως εξηγεί γελώντας, λίγο πικρά. «Απλώς είναι δύσκολο καμιά φορά να το διαχειριστείς. Η επιτυχία του “Γιου του Σαούλ” με ανάγκασε να ωριμάσω ως προς την ευθύνη του μηνύματος που θέλησα να μεταφέρω με την ταινία και να βάλω τα πάντα στη ζωή μου σε προοπτική».
Η «Δύση ηλίου» ακολουθεί την ίδια τακτική με την πρώτη ταινία, ν’ ακολουθεί με την κάμερα την ηρωίδα με τον φακό στη ράχη της. «Προς το παρόν μ’ ενδιαφέρει η υποκειμενική κινηματογράφηση, το ότι δεν έχουμε απαραίτητα όλη την πληροφορία για όσα συμβαίνουν. Οι ταινίες, όλο και περισσότερο, μας κακομαθαίνουν, κατασκευάζοντας ένα πολύ ασφαλές μονοπάτι όπου μπορούμε, κατά 100%, να βρούμε τον δρόμο μας. Εγώ θέλησα να βγάλω τον θεατή από την ασφάλειά του. Το σινεμά έχει τη δυνατότητα κι είναι ωραίο να προβάλλει τα όριά μας, το πεπερασμένο της φύσης μας. Ηθελα να βυθίσω τον θεατή σ’ έναν προσωπικό λαβύρινθο».
Με διαφορετικούς τρόπους και οι δύο ταινίες του Νέμες επιτίθενται στην αλαζονεία του δυτικού πολιτισμού: «Πριν από 200 χρόνια είχαμε, ολόκληρος ο δυτικός κόσμος, το θράσος να πιστεύουμε ότι είμαστε οι κυρίαρχοι κι οδεύαμε ασταμάτητα προς μια πρόοδο. Αυτό ήταν μια ψευδαίσθηση και διήρκεσε έως και τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά νομίζω πως ό,τι κάναμε με την τεχνολογία και την εξέλιξη και τις ικανότητές μας ήταν να καταστρέψουμε ό,τι καλύτερο είχαμε μέσα μας. Τείνω όλο και περισσότερο να βλέπω τα πράγματα όχι ως μια γραμμή προόδου, αλλά ως μια πορεία κυκλική».
Λάτρης του παραδοσιακού κινηματογράφου (γυρίζει τις ταινίες του με φιλμ), ο Νέμες, όπως είναι επόμενο, επιμένει να θεωρεί καταστροφική και την άνοδο του Netflix και άλλων streaming πλατφορμών: «Το σινεμά κάνει κάτι μαγικό, μετατρέπει ακίνητες εικόνες σε κινούμενες ενώ βρίσκεσαι μέσα στο σκοτάδι. Είναι υπνωτιστική διεργασία. Επιπλέον, ως κινηματογραφιστής, οφείλεις να γνωρίζεις κάτι, είναι μια τέχνη. Ολα αυτά διαγράφηκαν τελείως με τη μεγαλύτερη οπισθοδρόμηση στην ιστορία του σινεμά, την αποκαλούμενη ψηφιακή επανάσταση. Και κανείς δεν το λέει. Δεν προσφέρουμε στο κοινό το καλύτερο που μπορούμε, αντίθετα του στερούμε πολλά.
»Ολες αυτές οι ταινίες, σε 50 χρόνια δεν θα υπάρχουν. Ζουν στον εικονικό κόσμο που έχουμε ερωτευτεί, ο οποίος δεν έχει διάρκεια. Η τηλεόραση από το ’80 άρχισε ν’ αλλάζει τον τρόπο που λέγονταν οι ιστορίες ή που έπαιζαν οι ηθοποιοί, με λίγα λόγια άλλαξε το σινεμά, το ευνούχισε και το υπονόμευσε, έκοψε τη δημιουργική ορμή του και το μετέτρεψε σε βιομηχανικό, τυποποιημένο προϊόν.
»Ολο αυτό κορυφώθηκε σ’ ένα διαδικτυακό τσιμπούσι που προκαλεί όλο και λιγότερο τη σκέψη του θεατή. Αλλάζει τον τρόπο που κάνουμε και που βλέπουμε ταινίες. Το σινεμά, απλώς, θα πεθάνει. Και ναι, μιλάω γι’ αυτό με πάθος, γιατί είμαι εξοργισμένος».
info: Η «Δύση ηλίου» του Λάζλο Νέμες προβάλλεται στους κινηματογράφους από τη Filmtrade.
