Καινοτόμος συνθέτης, μαέστρος με διεθνείς συνεργασίες, διευθυντής της Πειραματικής Σκηνής της Λυρικής, έγραψε πάνω από 450 έργα (από όπερες και ορχηστρικά μέχρι συνθέσεις για το σινεμά και το θέατρο) και ώθησε πολλούς νεότερους δημιουργούς να βρουν τον δρόμο τους
Κορυφαίος Ελληνας συνθέτης και αρχιμουσικός με διεθνές εκτόπισμα, επιδραστικός, αγαπητός παιδαγωγός, πολυγραφότατος, πρωτοποριακός, πάντα ανήσυχος και δημιουργικός, με ακόρεστη δίψα να ανακαλύπτει διαρκώς το καινούργιο, ο Θεόδωρος Αντωνίου έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών, ύστερα από μακροχρόνια προβλήματα με την υγεία του.
Η εργογραφία του αριθμεί περισσότερα από 450 έργα -πολλά αναθέσεις μεγάλων ορχηστρών και ιδρυμάτων, όπερες και χορωδιακά, μουσική δωματίου, συνθέσεις για τον κινηματογράφο και το θέατρο, μουσική για σόλο ορχηστρικά έργα. Από τις όπερες «Περίανδρος» (1977-79), «Βάκχες» (1991-92) και «Οιδίπους επί Κολωνώ» (1997, παραγγελία της Συμφωνικής Ορχήστρας της Ραδιοφωνίας SWF Μπάντεν Μπάντεν/ Βραβείο Μουσικής της Ενωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κρητικών), έως τις «Τρεις Συμφωνίες», την καντάτα «Νενικήκαμεν (1972, παραγγελία της Συμφωνικής Ορχήστρας της Ραδιοφωνίας και της πολης του Μονάχου για τους Ολυμπιακούς Αγώνες), «Πέντε Κοντσέρτα για πιάνο», «Τρία κοντσέρτα για βιολί», «Εξι κουαρτέτα εγχόρδων» κ.ά.
Γεννημένος στην Αθήνα το 1935, ο Θεόδωρος Αντωνίου σπούδασε βιολί, φωνητική και σύνθεση στο Εθνικό Ωδείο και στο Ελληνικό Ωδείο και συνέχισε τις σπουδές του για σύνθεση και διεύθυνση ορχήστρας στη Μουσική Ακαδημία του Μονάχου και στο Διεθνές Μουσικό Κέντρο του Ντάρμστατ. Στην πολύχρονη πορεία του διηύθυνε μεγάλες ορχήστρες και μουσικά σύνολα παγκοσμίως όπως την Ορχήστρα Δωματίου της Συμφωνικής Ορχήστρας της Βοστόνης, τις Ορχήστρες των Ραδιοφωνιών του Βερολίνου, του Παρισιού και της Βαυαρίας, την Ορχήστρα Tonhalle της Ζυρίχης.
Επί σειρά ετών πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών, ανέπτυξε στενή σχέση με την Εθνική Λυρική Σκηνή, που ξεκίνησε στα χρόνια της Μεταπολίτευσης και κορυφώθηκε με την Πειραματική Σκηνή της, την οποία διηύθυνε για οκτώ χρόνια από το 2003 έως το 2011. Οπως σημειώνει η ΕΛΣ: «Κατά τη Μεταπολίτευση, την περίοδο διεύθυνσης της ΕΛΣ από τον αρχιμουσικό Δημήτρη Χωραφά, ο Θόδωρος Αντωνίου στήριξε την ανανεωτική προσπάθεια και τις επιλογές του αναπληρωτή διευθυντή Μάνου Χατζιδάκι, με τον οποίο διατηρούσε φιλικές σχέσεις. Τον Ιανουάριο του 1977 διηύθυνε ο ίδιος σε πανελλήνια πρώτη την όπερα του Λουίτζι Νταλαπίκολα “Ο φυλακισμένος”».
Εξίσου σημαντικό ήταν και το ακαδημαϊκό του έργο, με την πίστη πως αποστολή του ήταν να δίνει πληροφορίες και επιλογές στους μαθητές του. Δίδαξε μουσική στα Πανεπιστήμια του Στάνφορντ και της Γιούτα των Ηνωμένων Πολιτειών, στη Μουσική Ακαδημία της Φιλαδέλφειας και στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, ενώ ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου καθώς και του Εθνικού Καποδιστριακού.
Ο Θόδωρος Αντωνίου έχει συνδέσει το όνομά του με πολλά σύνολα μουσικής. «Η μουσική είναι μια πράξη, όχι μια θεωρία», έλεγε σε συνέντευξή του στην Τίνα Βαρουχάκη για το μουσικό διαδικτυακό περιοδικό www.tar.gr «Είναι πολύ λίγοι αυτοί που ανοίγουν μια παρτιτούρα και την ακούνε. Χρειάζεται το μέσον, τα όργανα, η ορχήστρα, οι εκτελεστές και ούτω καθεξής. Ετσι, όπου πήγα έφτιαξα σύνολα. Πήγα στο Stanford, το περίφημο αυτό Πανεπιστήμιο, που ήταν η πρώτη μου δουλειά στην Αμερική.
Ονόμασα ALEA II το ensemble, γιατί άκουσα ότι υπήρχε ήδη αυτό το όνομα στην Ευρώπη. Στη Φιλαδέλφεια το ονόμασα Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής. Στη Βοστόνη ALEA ΙΙΙ. Η λέξη “ALEA” προέρχεται από τον Ομηρο. Δεν είναι τυχαίο, εμείς την ξέρουμε στη σύγχρονη εκδοχή. Ο Ομηρος εννοούσε να ανακαλύπτεις, να είσαι απελευθερωμένος. Και η λέξη “αλήτης” προέρχεται από την ALEA που σημαίνει περιφέρεται, δεν είναι ένα τυποποιημένο πράγμα. Αυτό με έκανε να αποφασίζω τα έργα που θα παίξω. Υπήρχαν και υπάρχουν τόσο πολλοί σπουδαίοι μαέστροι του ρεπερτορίου και ο ρόλος μου δεν ήταν να κάνω κάτι που να τους ξεπεράσει. Δηλαδή, όσο και να θέλω, δεν μπορώ να πω ότι θα κάνω μια νέα άποψη π.χ. στις συμφωνίες του Μπετόβεν. Ομως να βρω έργα που δεν είναι συνηθισμένα έχει μεγάλη σημασία! Να προτείνεις και να παρουσιάζεις έργα!».
Πρωτοστάτησε και στη δημιουργία εργαστηρίων για νέους συνθέτες αρχίζοντας από τη Βοστόνη και συνεχίζοντας στην Ελλάδα, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. «Η αφορμή είναι να δώσεις στους νέους την ευκαιρία να ακούσουν έργα τους, αλλά χωρίς να φοβούνται να ψάξουν, να προχωρήσουν», έλεγε στην ίδια συνέντευξη. «Εμένα με ενδιαφέρει πιο πολύ όταν γράψουν κάτι, να μην είναι κάτι συντηρητικό, γιατί αυτό μπορεί να το ακούσουν παντού, αλλά κάτι που να είναι πιο μοντέρνο. Να πειραματιστούν, με την έννοια ότι δίνεις μια ευκαιρία να κάνεις ένα άνοιγμα. Για παράδειγμα, η κιθάρα παράγει ήχους, οι οποίοι ταιριάζουν πολύ ωραία σ’ αυτό το όργανο, μόνο που στο παρελθόν δεν χρησιμοποιήθηκαν γιατί δεν τους ξέρανε! Πρέπει να τα ανακαλύπτεις αυτά! Ολα μου τα έργα θα ήθελα να είναι έτσι».
Ο Θεόδωρος Αντωνίου τιμήθηκε το 2011 από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ενώ από το 2014 ήταν μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.
