Κάθε φορά που ο πιτσιρικάς μας, ο Ταρζάν, βλέπει μια αναιδέστατη καρακάξα να σουλατσάρει στον πίσω κήπο μας, ορμάει μ’ όλη του την ταχύτητα να τη βουτήξει. Πάντα, όμως, όπως είναι φυσικό, το πομπόνηρο πουλί δίνει μια και πετάει ψηλά, αφήνοντάς τον στα κρύα του λουτρού. Δεν ξέρω τι ακριβώς σκέφτεται -αν σκέφτεται- τις στιγμές εκείνες. Θαυμάζει; Απορεί που ένα πλάσμα μπορεί να πετάει – κάτι που ο ίδιος δεν θα μπορέσει ποτέ; Αλλά έως εκεί. Μετά, γυρίζει πάντα στη θέση του, κάτω απ’ τη μεγάλη μουριά, και συνεχίζει το χουζούρι, ξεχνώντας την καρακάξα και το πέταγμά της.
Αντίθετα με μας, εσείς οι άνθρωποι όταν θαυμάζετε κάτι θέλετε να το εξηγήσετε, να το καταλάβετε, δηλαδή το τι, το πώς, και το γιατί συμβαίνει. Αλλωστε το «θαυμάζω», που είναι μια παλιά, ομηρική λέξη, θα πει «μένω έκθαμβος, εκπλήσσομαι, απορώ» (Λεξικό Μπαμπινιώτη).
Ε, λοιπόν, αυτή η «έκπληξη», η «απορία» ήταν και εξακολουθεί να είναι η αρχή της γνώσης, της φιλοσοφίας, της επιστήμης. Δείτε πόσο όμορφα το ‘λεγε ο Αριστοτέλης («Των μετά τα φυσικά»):
«Διά γαρ το θαυμάζειν οι άνθρωποι, και νυν και το πρώτον, ήρξαντο φιλοσοφείν (…) ώστ’ είπερ διά το φεύγειν την άγνοιαν εφιλοσόφησαν, φανερόν διά το ειδέναι το επίστασθαι εδίωκαν και ου χρήσεως τινός ένεκεν». Δηλαδή: «Η έκπληξη ήταν και είναι η πρώτη αρχή της φιλοσοφίας. Αν, λοιπόν, το κίνητρο των πρώτων φιλοσόφων ήταν να ξεφεύγουν από την κατάσταση της άγνοιας, είναι φανερό ότι επεδίωξαν τη γνώση για χάρη της γνώσης και όχι για τις πρακτικές της συνέπειες». (Από την Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας – ΕΛΙΑ, Αθήνα 1999).
Αυτά, τότε. Σήμερα, καλώς ή κακώς, επικρατεί η άποψη ότι ο άνθρωπος πρέπει να μαθαίνει μόνο ό,τι θα έχει πρακτική αξία στη ζωή του, αποφεύγοντας -με βδελυγμία, θα έλεγα- όσες γνώσεις θεωρεί «άχρηστες». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τακτικής είναι ότι οι μαθητές συγκεντρώνουν την προσοχή τους στις «γνώσεις» που παίρνουν απ’ τα φροντιστήρια -που θα τους βοηθήσουν να πετύχουν στις εξετάσεις- αδιαφορώντας για τις γνώσεις που θα μπορούσαν να πάρουν απ’ το σχολείο, διότι τις θεωρούν περιττές.
Από τα πολλά που γράφτηκαν για τον σπουδαίο φυσικό, κοσμολόγο κ.λπ. Στίβεν Χόκινγκ, που έφυγε από κοντά μας πρόσφατα, εκείνο που μου έκανε εντύπωση ήταν η τραγική κραυγή απόγνωσης και, μαζί, συμβουλή του: «Με εκπλήσσει πόσο αδιάφοροι είναι οι σημερινοί άνθρωποι για τη Φυσική, τον χωροχρόνο, το Σύμπαν, τη φιλοσοφία της ύπαρξής μας, τον σκοπό μας και τον τελικό προορισμό μας. Υπάρχει ένας τρελός κόσμος εκεί έξω. Δείξτε ενδιαφέρον». Ποιος νοιάζεται σήμερα για το τι έλεγε ο Αριστοτέλης; Ή ο Χόκινγκ;
* Η γλυκιά μου η Αλλοπάρ, αντί να κοιτάζει να κυνηγάει τις καρακάξες που μου αφανίζουν τα σύκα και τα μούσμουλα, το ‘χει ρίξει στη φιλοσοφία. Φταίω εγώ που την έκανα αρχηγίνα αγέλης…
