Πανόραμα ιδεών

Η ελληνική κοινωνία, εγκλωβισμένη ακόμα στην κρίση και στα πολλαπλά της παράγωγα, διαθέτει προφανώς ένα διανοούμενο κομμάτι που προσπαθεί να κατανοήσει και να ερμηνεύσει, όχι μόνο την εγχώρια και διεθνή μη κανονικότητα αλλά και την δική του, συλλογική και ατομική, ύπαρξη.

Την προσπάθεια τροφοδοτεί,αλλά και τροφοδοτείται από αυτή, ο εκδοτικός χώρος, ο οποίος, παρά τα προβλήματά του, επιμένει να αναδεικνύει τα σχετικά θεωρητικά εργαλεία και τις ρηξικέλευθες ή και τις παλιές απαιτούμενες ιδέες. Ενδεικτικά παραθέτουμε μερικές εκδόσεις με τα προαναφερόμενα χαρακτηριστικά…

Ο μεγάλος φιλόσοφος Κώστας Αξελός (1924 – 2010), με «Το παιχνίδι του κόσμου» (εκδ. ΕΣΤΙΑ, μτφρ. Κατερίνα Δασκαλάκη), ολοκληρώνει την τριλογία του «Το ξετύλιγμα του παιχνιδιού» (Συμβολή στη λογική και Προς την πλανητική σκέψη, τα άλλα δύο βιβλία) και συνεχίζει τον στοχασμό του για τον άνθρωπο ως παίκτη, παίγνιο και εμπαιγμένο στο παιχνίδι της πολλαπλής κίνησης των μύθων, της τέχνης, της πολιτικής, της σκέψης, της επιστήμης και της τεχνικής.

Ο Γάλλος δομινικανός μοναχός αλλά και με σπουδές ιστορίας, πολιτικών επιστημών, αραβικής φιλολογίας και ισλαμικής θεολογίας Adrien Candiard στο βιβλίο του «Κατανοώντας το Ισλάμ ή μάλλον γιατί δεν το καταλαβαίνουμε καθόλου» (εκδ. Πόλις, μτφρ. Κατερίνα Λαμπρινού, επιστημονική θεώρηση Γιάννης Μπαλαμπανίδης), διεισδύει στην ίδια την πολύμορφη ισλαμική θεολογία για να το κατανοήσει και κατατείνει στην ανάδυση της πνευματικής του ριζοσπαστικότητας στην αναζήτηση του Θεού κόντρα σ’ αυτήν της τρομοκρατίας.

Η οδύνη της απώλειας είναι ένα διαχρονικό στοιχείο της ανθρώπινης κατάστασης. Απέναντί της εκφέρεται και υπάρχει ο παρηγορητικός λόγος, η παρηγοριά. Ο Γάλλος φιλόσοφος Michael Foessel στο εκπληκτικό βιβλίο του «Ο καιρός της παρηγοριάς» (εκδ. Πόλις, μτφρ. Μαριάννα Μαντά) επιχειρεί μια πολυεπίπεδη ανάγνωση του παρηγορητικού λόγου τόσο στη γραμματική και νοηματική εκφορά του όσο και στην εκδήλωσή του στους νεωτερικούς χρόνους με μια εντυπωσιακή φιλοσοφική εποπτεία.

Ο τόμος με τον τίτλο «Επιχειρήματα για την ύπαρξη του Θεού και άλλα δοκίμια αναλυτικής φιλοσοφίας της θρησκείας» (εκδ. Αρτος Ζωής), με επιμέλεια Στέλιου Βιρβιδάκη και Μιχάλη Φιλίππου, αποτελείται από κείμενα των επιμελητών, της Μαρίας Βενιέρη, της Πέγκυ Βουτσινά και του Μιλτιάδη Θεοδοσίου, όλων φιλοσόφων, που διερευνούν τις δυνατότητες απόδειξης της ύπαρξης του Θεού, ζητήματα θρησκευτικής πίστης και σύλληψης της μετά θάνατον ζωής καιπραγματεύονται τις σχετικές τοποθετήσεις σημαντικών διανοητών.

Των ιδίων εκδόσεων είναι και το βιβλίο «Ο Λούθηρος και η Μεταρρύθμιση. Ιστορία, θεολογία, πολιτική» το οποίο περιέχει τις εισηγήσεις του όγδοου συνεδρίου του Αρτου Ζωής το οποίο ήταν αφιερωμένο στα 500 χρόνια από την έναρξη της Μεταρρύθμισης που κήρυξε ο Λούθηρος και ήταν και οι απαρχές του Προτεσταντισμού. Μια σφαιρική εισαγωγή και αποτίμηση από ετερόκλητους στοχαστές ενός σημαντικού χριστιανικού, ηθικού και με πολιτικές επιπτώσεις κινήματος.

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins William Egginton στο βιβλίο του «Μιγέλ ντε Θερβάντες. Ο πρώτος συγγραφέας του σύγχρονου κόσμου» (εκδ. Πατάκη, μτφρ. Πέτρος Γεωργίου) συνδυάζει αρμονικά τη βιογραφία του Θερβάντες και του έργου του «Δον Κιχώτης» και αναδεικνύει τη σημασία του για τη συγκρότηση της τέχνης του μυθιστορήματος.

Ο συγγραφέας, φιλόλογος και κριτικός Ντάνιελ Μέντελσον στο βιβλίο του «Μια Οδύσσεια, ένας πατέρας, ένας γιος, ένα έπος» (εκδ. Πατάκη, μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδη) ξετυλίγει την ερμηνεία της Οδύσσειας και παράλληλα την οδύσσεια της αλληλοκατανόησης με τον «μαθητή» του πατέρα του.

Ο βουλγαρικής καταγωγής στοχαστής Ivan Krastev στο δοκίμιο του «Μετά την Ευρώπη» (εκδ. Παπαδόπουλος, μτφρ. Γιώργος Καράμπελας) περιέρχεται απαισιόδοξος την σημερινή σχετικά σκοτεινή Ευρώπη του εθνικισμού, του λαϊκισμού και των μεταναστευτικών ροών, αλλά και της σιδηράς οικονομικής πειθαρχίας, προσπαθώντας να διαβλέψει το μέλλον ή το μη μέλλον της.

To βιβλίο με τον τίτλο «Ο δρόμος προς την ανελευθερία – Ρωσία – Ευρώπη–Αμερική» (εκδ. Παπαδόπουλος, μτφρ. Ανδρέας Παππάς) του ιστορικού Timothy Snyder είναι μια χαρτογράφηση των πολλών και ποικίλων αντιδημοκρατικών φαινομένων που εκδηλώνονται, αρκετά χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, σε διάφορες χώρες και μορφοποιούνται με τον Τραμπ στις ΗΠΑ, τον Πούτιν στη Ρωσία και με αρκετούς ηγέτες στα πρώην σοσιαλιστικά κράτη. Επισημαίνει δε ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία και οι θεσμοί της δεν είναι δεδομένα στον σύγχρονο κόσμο.

Στο φλέγον ζήτημα της κρίσης των σύγχρονων δημοκρατιών, που επιτείνουν με τον τίτλο του βιβλίου τους «Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες» (εκδ. Μεταίχμιο, μτφρ. Α. Παππάς) αναφέρονται οι πολιτικοί επιστήμονες του Χάρβαρντ Steven Levitsky και Daniel Ziblatt. Μάλιστα περιγράφουν τη μετάβαση από τα κλασικά πραξικοπήματα στη σύγχρονη μεταμοντέρνα κατάλυση της δημοκρατίας με άξονα τα όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ.

Ο τίτλος του βιβλίου δεν πρέπει να τρομάξει κανέναν. Ο λόγος για τις «Σημειώσεις περί αυτοκτονίας» (εκδ. Ποταμός, μτφρ. Μυρσίνη Γκανά), του με ευρύτατα ενδιαφέροντα φιλοσόφου Simon Critchley. Ο συγγραφέας αντιμετωπίζει αυτό το θέμα – ταμπού σφαιρικά, ιστορικά και θεολογικά, προκλητικά, με λογοτεχνικές αναφορές και ιδιαίτερο χιούμορ. Χωρίς κάθε είδους ηθικολογία, αλλά τελικά με κριτική της, τόσο ως πράξης όσο και ως ιδεολογήματος.