Δυο ξένοι στην ίδια πόλη

Το Ιδρυμα Louis Vuitton στο Παρίσι εκθέτει ταυτόχρονα έργα δύο ιδιαίτερα σημαντικών καλλιτεχνών του 20ού αιώνα, πρωτοπόρων της έννοιας του μοντέρνου (έως 14/1/2019). Πρόκειται για τον Αυστριακό Εγκον Σίλε και τον Αμερικανό Ζαν-Μισέλ Μπασκιά.

Ζήσανε και οι δύο μέχρι τα 28 τους χρόνια με διαφορά μισού αιώνα. Ο Σίλε (1890-1918) στη Βιέννη, πρωτεύουσα της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, και ο Μπασκιά (1960-1988), πέρα από τον Ατλαντικό, στην Αμερική. Αναζητώντας το πρόσχημα της παρουσίασης αυτών των δύο καλλιτεχνών μαζί, διαπίστωσα πως και οι δύο κατάφεραν, με έναν πολύ προσωπικό εικαστικό τρόπο, να εκφράσουν ένα είδος κοινωνικής κριτικής και διαμαρτυρίας ενάντια στους κοινωνικούς αποκλεισμούς, την ανισότητα, την υποκρισία, τις απαγορεύσεις, τον κοινωνικό και οικονομικό διαχωρισμό, αλλά και να εκφράσουν παρορμήσεις και κρυμμένες επιθυμίες και ταυτόχρονα ασυνείδητα να ξεφύγουν από την κατεστημένη εικαστική γλώσσα της εποχής τους, ενώ και των δύο το έργο χαρακτηρίζεται ως εξπρεσιονιστικό. Κατά τα άλλα, οι ζωές τους δεν έχουν κοινά στοιχεία, εκτός του ότι και οι δύο ήταν ιδιαίτερα παραγωγικοί.

Οι διοργανωτές απέτυχαν να δημιουργήσουν έναν εικαστικό διάλογο μεταξύ των δύο και ο θεατής έχει την αίσθηση πως βλέπει δύο διαφορετικές εκθέσεις. Τα έργα του Σίλε είναι μικρής διάστασης, τα περισσότερα σε χαρτί, με μια σκοτεινή παλέτα, ενώ τα έργα του Μπασκιά είναι σε μεγάλες επιφάνειες πλημμυρισμένα από έντονα χρώματα.

Τα 110 έργα του Σίλε παρουσιάζονται στις αίθουσες του υπογείου του Ιδρύματος, ενώ τα 135 έργα του Μπασκιά εκτίθενται σε 2.500 τετραγωνικά, σε τέσσερα διαφορετικά επίπεδα, καλύπτοντας σχεδόν ολόκληρη τη σταδιοδρομία του, με κάποια από αυτά να μην έχουν εκτεθεί ξανά στην Ευρώπη. Επίσης περιλαμβάνονται έργα που είναι ζωγραφισμένα πάνω σε πόρτες, σε ξύλινες παλέτες, αλλά και κάποια που προέρχονται από τη συνεργασία του με τον Αντι Γουόρχολ, στοιχεία τυπογραφίας ποπ αισθητικής και τραχιές χειρονομιακές πινελιές.

Ο Εγκον Σίλε εισάγεται στη Σχολή Καλών Τεχνών σε ηλικία 16 χρόνων και ένα χρόνο αργότερα την εγκαταλείπει λόγω της μη αποδοχής μιας πιο ελεύθερης έκφρασης, εκτός ακαδημαϊκού πλαισίου. Αναζήτησε τον Γκούσταφ Κλιμτ, από τον οποίο επηρεάστηκε ιδιαίτερα, κι εκείνος αγόρασε κάποια έργα του και γίνεται προστάτης του, ενώ ταυτόχρονα τον κατέταξε στους Ζετσεσιονιστές.

Τα σχέδιά του είναι μινιμαλιστικά, σαν να είναι μονοκονδυλιά, αφήνοντας το λευκό του χαρτιού ωμό να επιπλέει ανάμεσα στις γραμμές, δίνοντας μια διάφανη εντύπωση, ενώ η χρήση χρώματος γίνεται τμηματικά, μόνον στα πρόσωπα και στα χέρια. Δίνοντας μια τραγική διάσταση, με στριμμένα σώματα και δάχτυλα που σχεδόν δεν χωρούν πουθενά, αποτυπώνοντας έτσι το πνεύμα που βασίλευε στις αρχές του 1900 στη Βιέννη. Μια μετωπική σύγκρουση με την υποκρισία της κοινωνίας, ενώ παράλληλα εκφράζει υπαρξιακά ερωτήματα.

Πολλά έργα του χαρακτηρίστηκαν μέχρι και πορνογραφικά και επειδή εκτέθηκαν σε χώρους που ήταν προσβάσιμοι σε παιδιά, δικάστηκε και φυλακίστηκε για τρεις μέρες. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στην Πράγα, ενώ το 1918 ξέσπασε η ισπανική γρίπη και η έγκυος γυναίκα του χάνει τη ζωή της. Τρεις μέρες αργότερα και ενώ ο Σίλε κάνει πολλά σχέδιά της, πεθαίνει και ο ίδιος από την ίδια ασθένεια.

O Ζαν-Μισέλ Μπασκιά γεννήθηκε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης το 1960 και σε ηλικία 17 ετών άρχισε να σχεδιάζει γκράφιτι στο μετρό της πόλης. Εγκατέλειψε το σχολείο και ζούσε πουλώντας μπλουζάκια και καρτ ποστάλ, ζωγραφισμένα από τον ίδιο. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 άρχισε να εκθέτει έργα του σε ομαδικές εκθέσεις στη Νέα Υόρκη, ενώ δεν άργησαν και οι εκθέσεις σε μεγάλα μουσεία και γκαλερί.

Χρησιμοποίησε σκληρή γραφή με ποικιλία χρωστικών υλικών, όπως τις σημειώσεις του σε χαρτιά να τα κολλάει επάνω στον καμβά. Με σύμβολα προσπαθεί να εναντιωθεί στην αμερικανική κοινωνία του Ρόναλντ Ρίγκαν, ο οποίος παραμένει θεατής στο φαινόμενο του ρατσισμού και σταματάει το πρόγραμμα στήριξης για το AIDS. Σπάει τους πλαστικούς κανόνες που κυριαρχούν έως τότε στη σύγχρονη τέχνη βλέπει τον κόσμο με την οπτική ενός Αφροαμερικανού αποτυπώνοντας την underground σκηνή και γίνεται γνωστός ως εκφραστής ενός πρωτόγονου νεο-εξπρεσιονισμού.

Το 1983 γνωρίστηκε με τον Αντι Γουόρχολ, μια σχέση που διήρκεσε έως τον θάνατο του πρωτοπόρου της ποπ αρτ, το 1987· την ίδια χρονιά η φωτογραφία του έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό New York Times για το άρθρο «Νέα Τέχνη, Νέο Χρήμα: Το μάρκετινγκ ενός Αμερικανού καλλιτέχνη». Το 1988 πέθανε από υπερβολική δόση ναρκωτικών ουσιών σε ηλικία 28 ετών.

Εκθέσεις τέτοιου είδους, ιδιαίτερα φημισμένων καλλιτεχνών, με πολύ υψηλή επισκεψιμότητα, είναι ιδιαίτερα επικερδείς. Ικανές όμως να πραγματοποιηθούν μόνον από μεγάλους φορείς, μιας που το κόστος τους είναι ιδιαίτερα υψηλό. Κατά το παρελθόν έχουν συνυπάρξει εκθεσιακά οι Καραβάτζιο και Ρέμπραντ στο Αμστερνταμ και στο Παρίσι, Βαν Γκογκ και Μουνκ στην Ολλανδία, Ματίς και Πικάσο στην Αγγλία, Πικάσο και Πικαμπιά στη Γαλλία και μια φορά η τριάδα Τέρνερ-Γουίστλερ-Μονέ στην Αγγλία, ενώ αυτό το φθινόπωρο στο Λονδίνο εξετίθεντο μαζί Μαντέγκα και Μπελίνι.

*Εικαστικός-χαράκτης, που ζει στο Παρίσι