Το Κυπριακό δεν παράγει πλέον ειδήσεις. Κι όμως, πριν από μερικές ημέρες άνοιξαν ακόμα δύο οδοφράγματα κατά μήκος της γραμμής της διαίρεσης, προκαλώντας το ενδιαφέρον διεθνών μέσων ενημέρωσης και προσωρινές στιγμές συγκίνησης ανάμεσα στους ανθρώπους του νησιού.
Το ένα οδόφραγμα βρίσκεται δυτικά στις παρυφές της οροσειράς Τροόδους και συνδέεται με την ξακουστή τουρκοκυπριακή κωμόπολη Λεύκα. Δίνει εύκολη πρόσβαση στη θάλασσα της Μόρφου. Το άλλο στα ανατολικά είναι το οδόφραγμα της Δερύνειας, μιας ελληνοκυπριακής κωμόπολης δίπλα στα ξακουστά παραλιακά θέρετρα του Πρωταρά και της Αγίας Νάπας.
Περνώντας το οδόφραγμα αυτό προς την κατεχόμενη περιοχή, ο δρόμος εφάπτεται με την περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου, τη γνωστή και ως πόλη «φάντασμα», καθώς και με τις υπόλοιπες γειτονιές του ξακουστού Βαρωσιού, όπου κατοικούσαν πριν από το ’74 οι Ελληνοκύπριοι. Ο δρόμος καταλήγει στην παλιά μεσαιωνική πόλη, την εντός των τειχών Αμμόχωστο, που ήταν ο τουρκομαχαλάς, αφού από τα οθωμανικά χρόνια κατοικούνταν από μουσουλμάνους.
Τα δύο οδοφράγματα φαντάζουν σαν χαραμάδες στο 44χρονο ακλόνητο τείχος και την «τσιμεντωμένη» πολιτικά κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα η Κύπρος, μία ανάσα πριν από την οριστική διχοτόμηση. Η διάνοιξη οδοφραγμάτων επανήλθε στο προσκήνιο ύστερα από 8 χρόνια ως η μόνη ελάχιστη έμπρακτη ενέργεια που οικοδομεί κάποια εμπιστοσύνη ανάμεσα στις δύο Κοινότητες, αφού οι σχέσεις των ηγετών τους, του προέδρου Αναστασιάδη και του Μουσταφά Ακιντζί, έφτασαν στο ναδίρ μετά την παταγώδη αποτυχία στο Κραν Μοντανά τον Ιούλιο του 2017.
Οι δύο έχουν επωμιστεί την πιο ελπιδοφόρα προσπάθεια για την επανένωση της Κύπρου. Πέτυχαν όντως την περίοδο 2015-17 τις περισσότερες συγκλίσεις για την ομοσπονδιακή επίλυση. Τον Ιανουάριο και τον Ιούλιο του 2017 σε Διεθνή Διάσκεψη για την Κύπρο έφτασαν στο τελευταίο μίλι σε όλα τα κρίσιμα θέματα, όπως τα κατέγραψε ο γ.γ. του ΟΗΕ σε έγγραφο 6 σημείων (πλαίσιο Γκουτέρες). Αλλά, όπως έγραψε ο Α. Γκουτέρες και δήλωσε δημόσια η Φ. Μογκερίνι, «η ιστορική ευκαιρία χάθηκε».
Από τότε, η αποτυχία δεν γέννησε μόνο μεμψιμοιρία αλλά και μια ραγδαία διολίσθηση της κοινής γνώμης προς την κατεύθυνση της διχοτόμησης. Ο Τ/κ ηγέτης επέρριψε την ευθύνη για την αποτυχία στην ε/κ πλευρά και κατηγόρησε τον πρόεδρο Αναστασιάδη ότι ενδιαφερόταν μόνο για την επανεκλογή του (Φεβρουάριος 2018). Η δε Τουρκία, διά του ΥΠΕΞ Μεβλούτ Τσαβούσογλου, άνοιξε τη συζήτηση για «άλλες λύσεις».
Ο πρόεδρος Αναστασιάδης αντέταξε το δικό του αφήγημα για την αδιαλλαξία της Τουρκίας στα ζητήματα ασφάλειας, ενώ με την επανεκλογή του δεν έδειξε καμία σπουδή για επιστροφή στις συνομιλίες, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις Γκουτέρες. Σε όλο αυτό το διάστημα, με πολλούς τρόπους η ε/κ κοινή γνώμη αφέθηκε στο έλεος των μαξιμαλιστικών θέσεων, της σκόπιμης σύγχυσης και του ανελέητου λαϊκισμού.
Εμπιστοσύνη με το ζόρι
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για τους αντικειμενικούς κριτές του Κυπριακού στον ΟΗΕ και την Ε.Ε. ότι το καθετί στην Κύπρο γίνεται με το ζόρι. Ακόμα και ένα μικρό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, πόσο μάλλον το άνοιγμα ενός οδοφράγματος. Στα 6 χρόνια της θητείας του ο πρόεδρος Αναστασιάδης δεν κρύβει πλέον ότι η ιδέα της καλλιέργειας εμπιστοσύνης με σοβαρά και συγκροτημένα μέτρα δεν τον ενδιαφέρει: «Δεν είμαι εγώ που έπινα ζιβανία με τον Ακιντζί στη Λήδρας», απάντησε οργισμένος στην πρόσφατη διακαναλική συνέντευξή του, αναφερόμενος σε μια από τις ελάχιστες ενέργειες οικοδόμησης εμπιστοσύνης το 2015.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ έχει εντελώς διαφορετική άποψη στις εκθέσεις που υποβάλλει κάθε 6 μήνες. Από το Κραν Μοντανά και μετά είναι εξαιρετικά επικριτικός για το γεγονός ότι οι ηγεσίες δεν κάνουν τίποτε ουσιαστικό για να ενημερώσουν την κοινή γνώμη των Κοινοτήτων τους για την ουσία του συμβιβασμού: ομοσπονδία, ούτε ενιαίο κράτος, ούτε διχοτόμηση.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες υπήρξε επίσης αυστηρός και για το γεγονός ότι ενώ οι Αναστασιάδης – Ακιντζί συμφώνησαν πριν από τέσσερα χρόνια για το άνοιγμα των δύο οδοφραγμάτων, τη σύνδεση της κινητής τηλεφωνίας για να καλύψει όλο το νησί και τη λειτουργία τεχνικών επιτροπών για πολυεπίπεδη δράση της κοινωνίας (σχολεία, πολιτιστικές εκδηλώσεις, επαγγελματικοί φορείς κτλ), τίποτα δεν προχώρησε.
Το «ψυχολογικό» τείχος
Το άνοιγμα οδοφραγμάτων χρονολογείται από το 2003. Τότε, στις 23 Απριλίου, κάτω από το βάρος της μαζικής και μαχητικής στάσης της τ/κ αντιπολίτευσης (Ακιντζί – Ταλάτ) και της επικείμενης ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε., ο εθνικιστής ιστορικός ηγέτης των Τ/κ, Ραούφ Ντενκτάς, αναγκάστηκε να ανοίξει το πρώτο οδόφραγμα, στο Λήδρα Πάλας. Η τότε ε/κ ηγεσία, υπό τον Τάσσο Παπαδόπουλο, φαίνεται ότι διακατεχόταν από την ίδια ανασφάλεια με την οποία αντιδρά και σήμερα ο Νίκος Αναστασιάδης.
Δεν ήξεραν τι να κάνουν, αν θα έπρεπε ή όχι να επιτρέψουν ή να παρεμποδίσουν τη διέλευση και το συναπάντημα των ανθρώπων. Η διστακτικότητα δεν ήταν τυχαία, γιατί η βαθιά πεποίθηση στην Κύπρο, ιδίως μεταξύ της ελίτ των Ελληνοκυπρίων, είναι πως το Κυπριακό είναι, κυρίως, δική τους υπόθεση.
Γι’ αυτό, στα 15 χρόνια που μεσολάβησαν, το μόνο που αναγκαστικά αποδέχθηκαν είναι και το πιο αδιάφορο για τη συντήρηση της τουρκικής κατοχής: να ανοίγουν κάποια οδοφράγματα σαν στρόφιγγα εκτόνωσης, αλλά το «ψυχολογικό τείχος» να ορθώνεται όλο και πιο ψηλά στο μυαλό των ανθρώπων.
