Δύο σπουδαία βιβλία για την ελληνική γλώσσα (ξανα)διάβασα, κυρίες και κύριοι, αυτό το καλοκαίρι. Βιβλία γραμμένα από σπουδαίους και αφοσιωμένους μελετητές της – και εραστές της. Βιβλία, τέλος, που συνιστώ ανεπιφύλακτα να διαβάσουν όσοι συνάδελφοι μιλάνε και γράφουν σε ραδιόφωνα, εφημερίδες, τηλεοράσεις και ιστοσελίδες και, από άγνοια ή από αδιαφορία, αδικούν και πληγώνουν μια τέτοια, μοναδικής ομορφιάς, σαφήνειας, ακρίβειας και χρησιμότητας, γλώσσα.
Το πρώτο από αυτά τα βιβλία είναι η επίτομη (ένας τόμος) «Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας», έκδοση του ΕΛΙΑ (Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο) του 1999, με επιστημονική επιμέλεια του Μ. Ζ. Κοπιδάκη. Μιλάμε για ένα μνημειώδες έργο, που με σύντομα και εκλαϊκευμένα κείμενα παρουσιάζει την εποποιία της γλώσσας μας, από τα βάθη των αιώνων έως σήμερα. Αν και έχω διαβάσει πολλές «Ιστορίες της γλώσσας» μας, αυτή, κατά την άποψή μου, ήταν η πιο γλαφυρή και, ίσως γι’ αυτό, η πιο ευκολοδιάβαστη.
Ενα από τα ατού του βιβλίου αυτού είναι και η παράθεση, σε κάθε σελίδα του, πλήθους παραδειγμάτων: μικρά αποσπάσματα από κείμενα γραμμένα σε διαφορετικές εποχές σού δίνουν να καταλάβεις τις αλλαγές της γλώσσας στη διάρκεια των αιώνων, αλλαγές που, όμως, δεν στάθηκαν ικανές να δημιουργήσουν μια νέα γλώσσα. Ετσι, σε πείσμα, λες, των τόσων αλλαγών, η ελληνική παραμένει η μόνη αρχαία γλώσσα που είναι και σήμερα ζωντανή και μιλιέται!
Το δεύτερο βιβλίο, πολύ πιο μικρό σε όγκο αυτό, είναι τα «Μαθήματα Ελληνικών», των Ζακλίν ντε Ρομιγί και Μονίκ Τρεντέ, εκδόσεις Ωκεανίδα, Αθήνα 2009 (διεύθυνση σειράς Τάκης Θεοδωρόπουλος, μετάφραση Χριστιάνα Σαμαρά). Πρόκειται για έναν πραγματικό ύμνο στην ελληνική γλώσσα που «δεν έπαψε ποτέ, απ’ την απώτατη αρχαιότητα, να διαδίδεται σε ολόκληρο τον κόσμο, χωρίς μάλιστα να την επιβάλλει καμιά πολιτική αρχή»!
Οι δύο συγγραφείς πιάνουν το νήμα από την αρχή και παρακολουθούν την εκπληκτική πορεία της γλώσσας μας: πώς γεννήθηκε, πώς εξαπλώθηκε στη Μεσόγειο επί αθηναϊκής ηγεμονίας, πώς έγινε «lingua franca» (όπως είναι σήμερα η αγγλική) χάρη στον Μ. Αλέξανδρο και τους επιγόνους του, πώς έγινε γλώσσα των μορφωμένων Ρωμαίων κατακτητών (λέγεται ότι ο Ιούλιος Καίσαρ, με το μαχαίρι στην καρδιά του, γύρισε στον δολοφόνο του και του είπε, στα ελληνικά: «Και συ, τέκνον, Βρούτε;»), πώς επέζησε χάρη στο Βυζάντιο και πώς έγινε ξανά μόδα κατά την Αναγέννηση. Πώς πολεμήθηκε κατόπιν και πώς (ξανα)αναστήθηκε, πώς «καθάρισε» από ξένες προσμίξεις και πώς, σήμερα, καθιερώθηκε ως η γλώσσα της επιστήμης και της τεχνολογίας! Ουάου!
Κι ύστερα, λοιπόν, ακούω έναν τύπο (Υποφάντης) να μιλάει στην τηλεόραση του Σκάι και να λέει… «άνηκε» (ο τόνος στο α, δηλαδή, στην προπαραλήγουσα). Ευτυχώς, όμως, χιλιάδες Υποφάντες δεν μπόρεσαν να βλάψουν τη γλώσσα μας, διαχρονικά. Τους τσάκισε όλους!
*Η Αλλοπάρ ανέθεσε στον Ταρζάν τη φύλαξη του κήπου από τις καρακάξες, που μας έχουν τσακίσει τα σύκα, και το ’ριξε στη μελέτη. Αλλά ο Ταρζανάκος, αντί να φυλάει σκοπιά, παίζει με το κινητό του με τις ώρες. Θα με τρελάνουν αυτά τα σκυλιά…
