Δεν είναι μόνο όλες οι εξουσίες που «χάρισε» ο Ταγίπ Ερντογάν στον εαυτό του. Ο Τούρκος πρόεδρος φρόντισε και για άλλες τρεις κατηγορίες συνεργατών του: συγγενείς, επιχειρηματίες και έμπιστους.
Στους έμπιστους συγκαταλέγονται οι τρεις υπουργοί που παρέμειναν στα πόστα τους από την προηγούμενη κυβέρνηση (Εξωτερικών, Εσωτερικών και Δικαιοσύνης) και ο νέος υπουργός Αμυνας, ο οποίος είναι στην ουσία «παλιός» γνώριμος, αφού ήταν επικεφαλής του τουρκικού Γενικού Επιτελείου.
Μετά είναι οι επιχειρηματίες που διορίστηκαν -κατά σύμπτωση ίσως- σε υπουργεία τα οποία εξυπηρετούν και τα προσωπικά συμφέροντά τους.
Υπουργός Περιβάλλοντος: Μουράτ Κουρούμ
Ο νέος υπουργός Περιβάλλοντος και Αστικής Ανάπτυξης, Μουράτ Κουρούμ, είναι ένα καλό παράδειγμα. Γέννημα θρέμμα της Αγκυρας, ο Κουρούμ -όπως με μεγάλη περηφάνια έγραφε γι’ αυτόν η ακραιφνώς φιλοκυβερνητική Sabah τον περασμένο Φεβρουάριο- έχει διαπρέψει στον ιδιωτικό τομέα. Τουλάχιστον μέχρι και την ανάληψη του υπουργικού του πόστου…
Ως γενικός διευθυντής της Emlak Konut REIT, της μεγαλύτερης κτηματομεσιτικής εταιρείας στην Τουρκία, έχει σχεδιάσει 33 έργα κατά μήκος του Καναλιού της Κωνσταντινούπολης – μια από τις μεγαλύτερες εξαγγελίες ερντογανικών έργων στην Τουρκία.
«Με πολύ σημαντικό πορτφόλιο ακινήτων και γης στην περιοχή» έγραφε η Sabah, ο Κουρούμ είχε σχέδιο να αλλάξει το πρόσωπο της πόλης με ξενοδοχεία, πάρκα, γραφεία, δρόμους κ.λπ.
Με τις εξαγγελίες και μόνο αυξήθηκαν οι τιμές των ακινήτων κατά μέσο όρο από 51% έως 56%.
Και τώρα, ως υπουργός Περιβάλλοντος και Αστικής Ανάπτυξης, του λύνονται τα χέρια για να αποτελειώσει αυτό που άρχισε, ίσως και με το αζημίωτο.
Υπουργός Υγείας: Φαχρετίν Κότζα
Στο υπουργείο Υγείας αντίστοιχα εγκαταστάθηκε o Φαχρετίν Κότζα, γιατρός και επιχειρηματίας στον ιδιωτικό χώρο υγείας, ιδρυτής του Πανεπιστημίου Medipol και της αλυσίδας κλινικών Medipol, που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους από το 1997.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επένδυση στην ιδιωτική περίθαλψη, έγραφε το 2012 ο τουρκικός Τύπος.
Η σύζυγός του, επίσης γιατρός, λέγεται ότι κουράρει την οικογένεια Ερντογάν, η οποία για τα προβλήματα υγείας προτιμά τις κλινικές Medipol.
Η μητέρα του προέδρου πέθανε στο νοσοκομείο Medipol στο Καντίκοϊ σε ηλικία 88 ετών, μετά από μακροχρόνια ασθένεια.
Υπουργός Παιδείας: Ζίγια Σελτσούκ
Υπουργός Παιδείας ορίστηκε ο καθηγητής Ζίγια Σελτσούκ. Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Γκεζί επί πολλά χρόνια, είναι ιδρυτής των ιδιωτικών σχολείων Maya – από τα πλέον πετυχημένα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας, όπως έγραφε προ ετών η Sabah.
Ο Σελτσούκ δεν φάνηκε στο παρελθόν να ακολουθεί το κυβερνών AKP.
Το αντίθετο μάλιστα.
Το 2013 σχολίασε θετικά τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από το πάρκο Γκεζί στην Κωνσταντινούπολη, γράφοντας στο Twitter: «Εάν οι διαδηλωτές του πάρκου Γκεζί οργάνωναν μια πραγματική κομματική πλατφόρμα, θα μπορούσαν να είναι πηγή έμπνευσης για τους γραφειοκράτες, τις ΜΚΟ και τα κόμματα».
Σε συνέντευξη που έδωσε την ίδια χρονιά ρωτήθηκε από τον δημοσιογράφο:
– «Ας πούμε ότι αναλαμβάνετε το υπουργείο Παιδείας…»
– «Θεός φυλάξοι…» τον διέκοψε ο Σελτσούκ, που από τις απαντήσεις του στη συνέχεια φάνηκε να είναι απέναντι από τις απόψεις του Ταγίπ Ερντογάν.
«Δεν θεωρώ ότι το να είναι κανείς θρησκευόμενος είναι για το κοινό καλό της χώρας. Εγώ δεν είμαι θρησκευόμενος. Αντίθετα, πιστεύω ότι πρέπει να βρούμε κοινό έδαφος για όλους, τους χριστιανούς, τους μουσουλμάνους, τους βουδιστές, πράγμα που θα δημιουργήσει μια κοινή βάση» είπε, προσθέτοντας ότι «όταν όλα μπλοκάρονται από τις ανησυχίες για την ασφάλεια, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικό εκπαιδευτικό σύστημα».
Με τη συνέντευξη αυτή να έχει επανεμφανιστεί στο διαδίκτυο μετά από πέντε χρόνια, με αφορμή την τοποθέτηση του Σελτσούκ στο υπουργείο Παιδείας, ίσως δικαιολογημένα η εφημερίδα Cumhuriyet σχολίασε ότι είναι «ο πιο περίεργος διορισμός».
Υπουργός Τουρισμού: Μεχμέτ Ερσόι
Τέλος, είναι και ο υπουργός Τουρισμού, Μεχμέτ Ερσόι: ένας εξαιρετικά επιτυχημένος επιχειρηματίας -πού αλλού;- στον χώρο του τουρισμού.
Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη, με σπουδές σε γερμανικό σχολείο και σε αγγλόφωνο πανεπιστήμιο, ο Ερσόι ίδρυσε το 1991 μαζί με τον δίδυμο αδελφό του, Μουράτ, την εταιρεία Etstur (ο καθένας έχει το 50%, αλλά πρόεδρος του Εκτελεστικού Συμβουλίου ήταν, τουλάχιστον μέχρι από πριν μερικές ημέρες, ο Μεχμέτ).
Η Etstur καταλαμβάνει την πρώτη θέση στις δέκα κορυφαίες τουριστικές επιχειρήσεις στην Τουρκία, με μερίδιο 60% της αγοράς, η οποία μεταξύ άλλων κατέχει και δημοφιλείς online τουριστικές πλατφόρμες.
Ο Μεχμέτ Ερσόι εμπλέκεται και στην κρουαζιέρα (είναι ο εμπνευστής του προγράμματος Visa Free Greek Islands Tours που, όπως αναφέρεται στο επίσημο βιογραφικό του, «έδωσε νέα πνοή» στον τουρισμό από το 2012 και μετά).
Είναι επίσης ιδιοκτήτης και πρόεδρος των έξι 5άστερων ξενοδοχείων Voyage και των δύο 5άστερων Maxx Royal Resorts.
Πολύ δραστήριος γενικώς, έχει επενδύσει ακόμα στην ενέργεια, ιδρύοντας την 2M Enerji το 2010. Ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση…
Υπουργός Οικονομίας: Ο… «νταμάτ»
Ετσι αποκαλούν πολλοί στην Τουρκία τον Μπεράτ Αλμπαϊράκ, τον 40χρονο σύζυγο της μεγαλύτερης κόρης του Ταγίπ Ερντογάν, Εσρά: «damat», δηλαδή ο «γαμπρός».
Είναι το πρόσωπο που έβλεπε κανείς καθημερινά στον φιλοκυβερνητικό Τύπο -εκτός βεβαίως από αυτό του Ταγίπ Ερντογάν- καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου: προήδρευε σε συνέδρια, έκανε εξαγγελίες, εγκαινίαζε έργα, συνόδευε τον πεθερό του, όργωνε τη χώρα…
Οι υποστηρικτές του λένε ότι είναι πολύ ικανός, ότι μπορεί πολύ γρήγορα να κατανοήσει τα θέματα και εντυπωσιάζει τους ξένους ομολόγους του με την πολύ καλή χρήση της αγγλικής.
Οι επικριτές του, από την άλλη, τον φέρνουν ως κορυφαίο παράδειγμα νεποτισμού και ευνοιοκρατίας που -όπως λένε- χρόνια τώρα χαρακτηρίζει την οικογένεια Ερντογάν.
Γεγονός είναι ότι η ανέλιξή του είναι ραγδαία, πάντα μέσα από φιλικά και οικογενειακά κανάλια.
Ο άνθρωπος-κλειδί
«Το πιο σημαντικό πρόσωπο στη νέα κυβέρνηση είναι ο νέος υπουργός Οικονομίας», έγραφε σε ανάλυσή του ο Τσβι Μπαρέλ, στην εφημερίδα Haaretz.
«Ο Αλμπαϊράκ θα είναι υπεύθυνος για τη δημοσιονομική και τη νομισματική πολιτική και για το τραπεζικό σύστημα, παράλληλα με τη διαχείριση της τουρκικής οικονομίας. Από τη στιγμή που ο Ερντογάν έχει και τη μοναδική εξουσία να διορίζει τον κεντρικό τραπεζίτη, το κρατικό πορτοφόλι θα γίνει οικογενειακή υπόθεση, σχεδόν χωρίς κανέναν έλεγχο και φυσικά όχι από την Εθνοσυνέλευση, όπου ο Ερντογάν έχει έτσι κι αλλιώς την πλειοψηφία».
Από την περασμένη Τρίτη η εικόνα ολοκληρώθηκε, όταν ο «damat» ανέλαβε μαζί με τον Ερντογάν -με προεδρικό διάταγμα φυσικά- άλλον έναν κομβικό τομέα: τις ιδιωτικοποιήσεις των κρατικών περιουσιακών στοιχείων, τις οποίες μέχρι τώρα αποφάσιζε το Τμήμα Διοίκησης Ιδιωτικοποιήσεων, με εντολές συμβουλίου στο οποίο προήδρευε ο πρωθυπουργός.
Στο άρθρο του, ο Μπαρέλ παραθέτει τις ενδιαφέρουσες διαπλεκόμενες διαδρομές του Αλμπαϊράκ, από το 2004 και μετά που παντρεύτηκε την Εσρά Ερντογάν, μέχρι τη σημερινή του θέση στα δεξιά του προέδρου-πεθερού του.
Σπουδές και διασυνδέσεις
Εν συντομία: οι οικογενειακές ή οι φιλο-οικογενειακές επιχειρήσεις ήταν το εφαλτήριό του. Εκτός από γαμπρός του Ερντογάν και γιος του καλού του φίλου, Σαντίκ Αλμπαϊράκ, ο Μπεράτ -με καλές σπουδές και ακόμα καλύτερες διασυνδέσεις- έγινε διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου Çalık Holding το 2007, όταν ήταν μόλις 29 ετών, έχοντας εργαστεί στην επιχείρηση από το 1999.
Ο πρόεδρος του τουρκικού πολυεθνικού κολοσσού, δισεκατομμυριούχος Αχμέτ Τσαλίκ -με συμφέροντα στην υφαντουργία, τα ακίνητα, τις τηλεπικοινωνίες, τον ορυκτό πλούτο και την ενέργεια- ανήκει στο στενό περιβάλλον του Ερντογάν.
Από τον Μάρτιο εκείνης της χρονιάς μέχρι το 2013, όταν ο νεαρός Μπεράτ ξεκίνησε την περιπέτειά του στον χώρο της πολιτικής, ο όμιλος που διεύθυνε βρέθηκε ακόμα «πιο κοντά» στον νυν πρόεδρο και έγινε ακόμα πιο επικερδής, συγκεντρώνοντας δισεκατομμύρια από κρατικούς διαγωνισμούς. Με «ανταλλάγματα»…
Το 2008, έναν χρόνο δηλαδή μετά την προαγωγή του Μπεράτ στη θέση του CEO, η Çalık Holding αγόρασε σε «διαγωνισμό» το κανάλι ATV και την εφημερίδα Sabah, που εν τω μεταξύ είχε περάσει στον έλεγχο της κυβέρνησης.
Η Çalık ήταν ο μοναδικός ενδιαφερόμενος αγοραστής και πρόσφερε μεν 1,1 δισ. δολάρια, αλλά δεν διέθετε όλο το ποσό. Ελειπαν 750 εκατομμύρια.
Ο Αχμέτ Τσαλίκ ζήτησε τη βοήθεια του Ερντογάν, ο οποίος παρενέβη σε δύο κρατικές τουρκικές τράπεζες ώστε να βρουν τα χρήματα για λογαριασμό του Τσαλίκ από επενδυτές στο Κατάρ.
Τα χρήματα βρέθηκαν βεβαίως, η αγορά της Sabah έγινε -και ακολούθησε η φιλοκυβερνητική στροφή της- για να πουληθεί 5 χρόνια αργότερα σε έναν άλλο καλό φίλο του Ερντογάν: τον Ομέρ Καλίοντσου του Ομίλου Kalyon, ο οποίος… συμπτωματικά είχε κερδίσει το τεράστιο κρατικό συμβόλαιο κατασκευής του τρίτου αεροδρομίου της Κωνσταντινούπολης.
Διαπλεκόμενο μπέρδεμα; Ετσι δείχνει.
Δεν πέρασαν τρία χρόνια και το όνομα του Αλμπαϊράκ συνδέεται μέσω των WikiLeaks με την υπόθεση διακίνησης πετρελαίου του «Ισλαμικού κράτους», μέσω μιας τουρκικής εταιρείας, της Powertrans.
Ο Αλμπαϊράκ το διέψευσε, η Powertrans το διέψευσε, η CIA τους στήριξε, μόνο ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν -στα μαχαίρια τότε με την Αγκυρα- επέμενε ότι η οικογένεια Ερντογάν και οι τρομοκράτες του «Ι.Κ.» έχουν συναλλαγές.
Πριν από περίπου έναν χρόνο ξέσπασε άλλο σκάνδαλο, τα λεγόμενα Malta Files, με εμπλοκή πάλι του Αλμπαϊράκ σε οκτώ offshore εταιρείες στην Μάλτα το 2012 και άλλες τέσσερις εταιρείες-βιτρίνα στη Σουηδία.
Ο σκοπός ήταν ο επαναπατρισμός των κερδών από τις δραστηριότητες του Ομίλου Çalık στο εξωτερικό χωρίς να καταβληθεί φόρος.
Το περίπλοκο σχήμα φοροδιαφυγής που είχε στηθεί δεν χρειάστηκε τελικώς να λειτουργήσει -έγραψε τότε η Malta Today- διότι ο Αλμπαϊράκ ήταν ήδη καθ’ οδόν για την κορυφή…
Στα τέλη του 2013 παραιτήθηκε από τον Ομιλο Çalık για να βάλει υποψηφιότητα για βουλευτής. Οπως ήταν αναμενόμενο, εξελέγη στις εκλογές του 2015. Και πέντε μήνες αργότερα ανέλαβε το υπουργείο Ενέργειας.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο Μπεράτ προορίζεται για διάδοχος του «θρόνου».
Παρακολουθούν ωστόσο με ενδιαφέρον και την πορεία ενός πιθανού «ανταγωνιστή του»: του άλλου γαμπρού της οικογένειας, Σελτζούκ Μπαϊρακτάρ, που παντρεύτηκε το 2016 τη μικρότερη κόρη του Ερντογάν.
Και με περγαμηνές πολύ καλές σπουδές στις ΗΠΑ, έχει αναλάβει επιτελική θέση στην εταιρεία Baykar Makina, που ίδρυσε ο πατέρας του, Οζντεμίρ Μπαϊρακτάρ.
Εχει ήδη κλείσει συμβόλαιο με τις τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις για την προμήθεια του πρώτου τουρκικής κατασκευής μη επανδρωμένου αεροσκάφους.
