Υψηλές θερμοκρασίες, πολύ ισχυροί άνεμοι, πολλή καύσιμη ύλη σε αυλές σπιτιών, οικοπέδων, αλλά και στο δάσος, προβληματικές αναδασώσεις και μικρός χρόνος για αντίδραση, είναι κατά τους Γάλλους πυροσβέστες οι βασικές αιτίες που θέριεψε η φονική πυρκαγιά στο Μάτι.
Γάλλοι εμπειρογνώμονες πυροσβέστες, οι οποίοι έφτασαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο επίσημης αποστολής παρατήρησης πυρκαγιών (23 έως 26 Ιουλίου 2018) προς επικούρηση της ελληνικής Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, σημειώνουν επίσης στα συμπεράσματά τους προς τις ελληνικές αρχές ότι στις δεδομένες συνθήκες, με την ταχύτητα εξάπλωσης της πυρκαγιάς, «δεν υπήρχε ο απαραίτητος χρόνος στις υπηρεσίες πυρόσβεσης ώστε να αναπτύξουν έναν μηχανισμό για την προστασία των κατοικιών, ούτε επέτρεψαν στις υπηρεσίες δημόσιας τάξης να οργανώσουν την απομάκρυνση των κατοίκων».
Επισημαίνουν επίσης ότι «ακόμη κι αν είχε τεθεί σε εφαρμογή ένας σημαντικότερος προληπτικός μηχανισμός (στο πρότυπο αυτού που μπορεί να εφαρμοστεί στις νότιες επαρχίες της Γαλλίας), και πάλι θα είχε καταρρεύσει μπροστά στο πύρινο μέτωπο που θα καλείτο να αντιμετωπίσει».
Η γαλλική αποστολή αποτελείτο από τον πύραρχο G.P., συντονιστή επιχειρήσεων δασοπυρόσβεσης στη Νότια Γαλλία (από την Κυανή ακτή έως την Ισπανία) και τον αντιπύραρχο F.M., υπεύθυνο εκπαίδευσης στην περιοχή της Μασσαλίας.
Οι Γάλλοι εμπειρογνώμονες έστειλαν στις ελληνικές αρχές, μετά την επιστροφή τους στην πατρίδα τους, τις διαπιστώσεις τους, οι οποίες είναι αποσπασματικές, καθώς δεν είχαν για αντικειμενικούς λόγους τον χρόνο να συζητήσουν με το σύνολο των παραγόντων που συμμετείχαν στη διαχείριση της κρίσης και ως εκ τούτου δεν συνέταξαν επίσημη έκθεση, τα συμπεράσματά τους ωστόσο έχουν τη σημασία τους, καθώς προέρχονται από ανεξάρτητους ειδικούς, οι οποίοι βρέθηκαν τις επόμενες δύο ημέρες της πυρκαγιάς στο Μάτι, όπου πραγματοποίησαν αναγνώριση της περιοχής, τόσο από αέρος όσο και με χερσαία επίσκεψη.
Στην εισαγωγή καταγράφουν τις μετεωρολογικές συνθήκες της 23ης Ιουλίου (υψηλές θερμοκρασίες: 38-40°C, πολύ ισχυροί άνεμοι: 60 με 70 χλμ./ώρα, πολύ ξηρή βλάστηση, υγρασία του ατμοσφαιρικού αέρα κατώτερη του 15%).
Υψηλές ταχύτητες
Στη συγκεκριμένη περίπτωση (ξηρή βλάστηση, ισχυροί άνεμοι, χαμηλή υγρασία του ατμοσφαιρικού αέρα, υψηλές θερμοκρασίες) αναφέρεται ότι η εξάπλωση της πυρκαγιάς είναι ταχύτατη και ακολουθεί δύο αρχές· το πύρινο μέτωπο κινείται με υψηλές ταχύτητες και με συνεχή άλματα από φλεγόμενα υλικά που τα μεταφέρει ο άνεμος και που προκαλούν νέες εστίες φωτιάς μπροστά από το μέτωπο.
Αν η χαμηλή βλάστηση συντηρείται, σημειώνουν, δεν είναι πολύ πιθανό να αναφλεγούν τα δένδρα· αντιθέτως, όταν δεν γίνεται αποθάμνωση, υπάρχει άφθονη καύσιμη ύλη ώστε να καούν τελικά και τα δένδρα.
Τα βασικά συμπεράσματα των Γάλλων πυροσβεστών είναι ότι:
● υπήρχε πολλή καύσιμη ύλη που βοήθησε την πυρκαγιά (πευκοβελόνες και καύσιμη ύλη που δεν είχε απομακρυνθεί, χαμηλή βλάστηση από φυτεμένα δένδρα αναδάσωσης όπου δεν είχαν προβλεφτεί αντιπυρικές ζώνες, ενώ αφήνουν αιχμές για «πυκνή» αναδάσωση), χαρακτηρίζοντας τη συσσωρευμένη καύσιμη ύλη ως «πυριτιδαποθήκη».
● υπήρχε διασύνδεση αστικού και φυσικού τοπίου, με πολλά οικόπεδα στον αστικό ιστό στα οποία δεν έχει γίνει αποθάμνωση και καθαρισμός.
Λάθος αναδασώσεις, καθόλου αποθαμνώσεις, ελάχιστες δυνατότητες παρέμβασης τις κρίσιμες ώρες
Ακολουθούν οι διαπιστώσεις των Γάλλων πυροσβεστών.
1. Χωροταξία: Οι φυτεύσεις χαμηλών δένδρων πρόσφεραν καύσιμη ύλη στην πυρκαγιά.
Οι αναδασώσεις που έγιναν με στόχο να επανορθωθούν οι ζημιές από προηγούμενη πυρκαγιά, εξαιτίας της πυκνότητάς τους και της παρεμβαλλόμενης φυσικής βλάστησης, εφοδίασαν τις εστίες φωτιάς με καύσιμη ύλη σε μεγάλες ποσότητες. Αυτό, σε συνδυασμό με το ακανόνιστο ανάγλυφο της περιοχής, έδωσε στην πυρκαγιά τη δυνατότητα να αναπτυχθεί σε ένταση και διεύρυνε αισθητά το μέτωπό της.
Η διαρρύθμιση των φυσικών ζωνών πρέπει να σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να ενσωματώνονται οι δυνατότητες ελέγχου, δηλαδή με συντήρηση (ξέφωτα, αποθάμνωση με το χέρι ή με βόσκηση), με συμπερίληψη διατάξεων που μπορούν να διευκολύνουν την επέμβαση των υπηρεσιών (δασικοί δρόμοι, σημεία υδροληψίας για τα πυροσβεστικά μέσα κτλ.) και με χρήση, όπου είναι δυνατόν, λιγότερο εύφλεκτων ειδών και/ή με παρεμβολή αγροτικών ζωνών, οι οποίες επιβραδύνουν την πρόοδο της πυρκαγιάς και δίνουν στα χερσαία μέσα τη δυνατότητα να έχουν σημεία στήριξης.
Είναι κεφαλαιώδες να μην επιτρέπουμε να δημιουργούνται πραγματικές «πυριτιδαποθήκες».
2. Η διασύνδεση αστικού και φυσικού τοπίου: η συνέχεια της βλάστησης συνέβαλε στη διάδοση της πυρκαγιάς στην αστική ζώνη.
Οι διαπιστώσεις που έγιναν στο έδαφος μάς επέτρεψαν να επιβεβαιώσουμε ότι, στις παρυφές της κατοικημένης περιοχής, αλλά και μέσα σε αυτήν, τα οικόπεδα, είτε χτισμένα είτε άχτιστα, όταν δεν είχαν αποθαμνωθεί, διευκόλυναν τη διάδοση της πυρκαγιάς και αύξησαν την έντασή της.
Στα σημεία όπου το θαμνώδες στρώμα είχε καθαριστεί, τα δέντρα υπέφεραν μεν από τη μεγάλη θερμότητα αλλά δεν ανεφλέγησαν.
Το πλήθος δένδρων που εφάπτονται σε κατοικίες, ή και εν μέρει τις επικαλύπτουν, άρπαξαν φωτιά και στη συνέχεια μετέδωσαν την πυρκαγιά μέσα στις κατοικίες.
Ο καλύτερος τρόπος πρόληψης απέναντι σε δασικές πυρκαγιές σε αστική ζώνη είναι αναμφίβολα η αποψίλωση των οικοπέδων, είτε είναι χτισμένα είτε άχτιστα, με απομάκρυνση του κατώτερου στρώματος (ποώδους και θαμνώδους) και με διατήρηση των δένδρων (με απομάκρυνση των χαμηλών κλαδιών, κλάδεμα των ψηλών κλαδιών που βρίσκονται πολύ κοντά στην κατοικία και καθάρισμα της στέγης από τις πευκοβελόνες).
Υπό τις συνθήκες αυτές, οι κατασκευές από μη εύφλεκτο υλικό μπορούν να αποτελέσουν ασφαλές καταφύγιο για τους ανθρώπους.
3. Η προσπάθεια πυρόσβεσης: η κινητοποίηση μέσων σε μια άλλη πυρκαγιά μείωσε τις δυνατότητες παρέμβασης στην προκείμενη πυρκαγιά.
♦ Από τις πληροφορίες που δόθηκαν από την Πυροσβεστική προκύπτει ότι η πυρκαγιά διέτρεξε συνολικά τα πέντε χιλιόμετρα της απόστασης σε χρονικό διάστημα ελάχιστα μεγαλύτερο από μια ώρα. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, όταν εκδηλώθηκε η πυρκαγιά, ένας ανώτερος αξιωματικός που επιχειρούσε στην πυρκαγιά της Κινέτας μεταφέρθηκε στο Μάτι με ελικόπτερο. Κατά τα 15 λεπτά που διήρκεσε η πτήση, διαπίστωσε ότι η πυρκαγιά είχε ήδη διατρέξει το δασικό τμήμα και είχε φτάσει στις πρώτες κατοικίες.
Η παρουσία καμένων πρέμνων ανάμεσα στις φυτεύσεις πεύκων, σπάνιο είδος που αναπτύσσεται καλά σε αυτή την περιοχή, δημιουργεί ερωτήματα ως προς τη συντήρηση αυτών των νεαρών δέντρων. Η μη αποθάμνωση ανάμεσα σε πληθυσμούς δέντρων χαμηλού ύψους δημιουργεί ένα συνεχές πυκνής και εύφλεκτης ύλης, δύσκολα προσπελάσιμης, η οποία μπορεί να περιπλέξει το έργο των πυροσβεστών
————-
♦ Μια πυρκαγιά με δυνατό άνεμο, η οποία συνήθως έχει μάλλον στενή περίμετρο, διευρύνθηκε συναντώντας τις πρώτες ασυνέχειες στο ανάγλυφο αμέσως πριν φτάσει στις πρώτες κατοικημένες ζώνες.
♦ Τα πρώτα επίγεια μέσα που έφτασαν στο σημείο δεν μπορούσαν παρά να διαπιστώσουν την αδυναμία τους απέναντι σε μια πυρκαγιά τέτοιας έκτασης.
♦ Για να σχεδιαστεί μια στρατηγική αντιμετώπισης και να εφαρμοστεί είναι απαραίτητο να διαθέτουμε ένα ελάχιστο χρονικό περιθώριο. Στην προκειμένη περίπτωση, και δεδομένου ότι ο χρόνος ανάπτυξης της πυρκαγιάς εκτιμάται σε 1 ώρα, το μόνο που μπορούσαν πλέον να κάνουν οι πυροσβέστες ήταν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες.
♦ Η ταχύτητα με την οποία διαδόθηκε η πυρκαγιά και η έκτασή της (διεύρυνση σε πολύ πρώιμο στάδιο) δεν άφησαν στις υπηρεσίες πυρόσβεσης τον απαιτούμενο χρόνο ώστε να αναπτύξουν έναν μηχανισμό για την προστασία των κατοικιών, ούτε επέτρεψαν στις υπηρεσίες δημόσιας τάξης να οργανώσουν την εκκένωση των κατοίκων. Πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη κι αν είχε τεθεί σε εφαρμογή ένας σημαντικότερος προληπτικός μηχανισμός (στο πρότυπο αυτού που μπορεί να εφαρμοστεί στις νότιες επαρχίες της Γαλλίας), και πάλι θα είχε καταρρεύσει μπροστά στο πύρινο μέτωπο που θα εκαλείτο να αντιμετωπίσει.
♦ Οι αρχές ανάπτυξης μηχανισμών πρόληψης και έγκαιρης επέμβασης σε κάθε εκδήλωση πυρκαγιάς θα αποτελέσουν αντικείμενο συστάσεων στην τελική έκθεση, έστω κι αν σε αυτό το συγκεκριμένο συμβάν δεν θα μπορούσαν να έχουν επίπτωση στην έκβαση της πυρκαγιάς.
