Η Βούλα Παπαχρήστου αναδείχθηκε κορυφαία αθλήτρια του τριπλού στην Ευρώπη την περασμένη εβδομάδα. Ηταν το τρίτο χρυσό μετάλλιο για την Ελλάδα μέσα σε τρεις ημέρες, όμως η νίκη της μάλλον μούδιασε το ελληνικό κοινό, σε αντίθεση με την ανέλπιστη πρώτη επιτυχία του άλτη του μήκους και τη σπάνια διπλή επιτυχία των αλτριών του επί κοντώ.
Με εξαίρεση εκείνα τα δημοσιεύματα που αρκέστηκαν να παρουσιάσουν το τρίτο μετάλλιο με δεκάδες επίθετα που περιγράφουν το μεγαλείο της ελληνικής ψυχής και προτρέπουν σε εθνική ανάταση, οι αναφορές στη νίκη της Παπαχρήστου δεν παρέλειπαν να θυμίσουν τη σκοτεινή στιγμή της αθλήτριας, όταν λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2012 είχε προβεί σε ευτελές και ρατσιστικό σχόλιο σε βάρος των έγχρωμων μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα.
Το δημόσιο σχόλιό της την είχε οδηγήσει –δικαίως– στον αποκλεισμό από την ελληνική αποστολή και, παράλληλα, είχε οδηγήσει τους δημοσιογράφους στην αλίευση και άλλων δηλώσεων της αθλήτριας για τη βία σε βάρος των γυναικών ή για την οπλοχρησία, οι οποίες πρόδιδαν τη συνειδητή υπεράσπιση από την αθλήτρια αυταρχικών αξιών.
Η αποκάλυψη της προσωπικής σχέσης της με υπόδικο βουλευτή της Χρυσής Αυγής έριξε την αθλήτρια στο περιθώριο της δημόσιας σφαίρας.
Η επιστροφή της στους στίβους στέφθηκε όμως από την απόλυτη επιτυχία. Πώς θα συμβιβάσει τα δύο η κοινή γνώμη; Και θα πρέπει άραγε να το κάνει;
Η αυθόρμητη απάντηση είναι εύκολη. Το ήθος είναι σημαντικότερο από οποιοδήποτε έργο. Οι αριστούχοι μαθητές του Λυκείου δεν λαμβάνουν έπαινο αν η διαγωγή τους δεν είναι κοσμιωτάτη, οι καθηγητές Πανεπιστημίου δεν εξελίσσονται στην επόμενη βαθμίδα αν οι συνάδελφοί τους αμφισβητήσουν την ποιότητα του χαρακτήρα τους και οι δημόσιοι υπάλληλοι αξιολογούνται από τους προϊσταμένους τους για τη συμπεριφορά τους. Είναι λοιπόν αναμενόμενο οι πρωταθλητές να κρίνονται και οι επιδόσεις τους να υποβαθμίζονται στις περιπτώσεις που εντοπίζονται ελλείμματα ηθικής.
Ομως αυτό που εντυπωσιάζει στις αντιδράσεις της κοινής γνώμης έναντι των επιτυχιών Ελλήνων αθλητών είναι η ταχύτητα με την οποία οι αθλητές εξυψώνονται στα μάτια των πολιτών και ο θόρυβος με τον οποίο αποκαθηλώνονται μόλις διαπιστωθεί κάποιο ηθικό παράπτωμα.
Κατά μία έννοια, η ιστορία της Βούλας Παπαχρήστου –παρά την ακρότητα που δημιουργεί η απόκλιση της συμπεριφοράς της από κάθε έννοια πολιτικής ορθότητας– δεν είναι η μοναδική.
Η αιφνίδια εξαφάνιση των δύο δοξασμένων Ελλήνων πρωταθλητών των δρόμων ταχύτητας λίγες ώρες πριν αγωνιστούν στους Ολυμπιακούς της Αθήνας και ο αποκλεισμός δύο άλλων –λιγότερο γνωστών– αθλητριών που κέρδισαν χρυσά μετάλλια στην Αθήνα σε επόμενους αγώνες λόγω ανίχνευσης απαγορευμένων ουσιών έδειξαν πόσο σύντομος είναι ο δρόμος από την κορυφή στα τάρταρα.
Η ταχύτητα της εναλλαγής των αντιδράσεων μαρτυρά ανορθολογισμό. Είναι δυνατόν να έχουμε δίκιο και όταν τους δοξάζουμε και όταν τους χλευάζουμε;
Οχι. Το ανήθικο πρέπει να τιμωρείται. Το λάθος έχει προηγηθεί. Η υπερβολή μας στην εξύμνηση των αθλητών θολώνει την κρίση μας και ταυτόχρονα πιέζει τους αθλητές να διατηρήσουν «με κάθε μέσο» τη θέση τους στο αθλητικό στερέωμα, να προβάλλουν την προσωπική ζωή τους ή και να αλλάζουν πεδίο δημόσιας παρουσίας μετακινούμενοι για παράδειγμα στον χώρο της πολιτικής ή του θεάματος.
Οποιος και αν είναι ο δρόμος που θα επιλέξουν προκειμένου να ανταποκριθούν στη δίψα της κοινής γνώμης για ένα πρότυπο, οι πιθανότητες να εκτεθούν πολλαπλασιάζονται. Δεν είναι εύκολο να σιωπήσεις, να μείνεις στη σκιά, να μείνεις μόνος σου με τον στίβο, το καλάθι, την μπάρα, τα βάρη σου. Δεν είναι εύκολο να αμυνθείς απέναντι στις απαιτήσεις της κοινής γνώμης.
Πολύ περισσότερο όταν αυτές μετασχηματίζονται σε προτάσεις πολυεθνικών, μέσων μαζικής επικοινωνίας και πολιτικών κομμάτων. Δεν είναι όλων η ευθύνη για τις δηλώσεις και τη στάση ζωής της αμετανόητης Βούλας Παπαχρήστου.
Είναι όμως συλλογική η ευθύνη για τη δημιουργία ενός μηχανισμού εκθειασμού της ατομικής προσπάθειας που λαμβάνει χώρα αποκλειστικά και μόνο στα γήπεδα.
*επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας και επιστημονικός διευθυντής της Prorata
